II SA/Gd 375/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-12-03	
Data wpływu	2025-05-29	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku	
Sędziowie	Dariusz Kurkiewicz
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję II i I instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 1283; art. 50 ust. 2; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Zielińska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 17 marca 2025 r., nr SKO Gd/5315/24 w przedmiocie świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy Kartuzy z dnia 4 października 2024 r., nr DP.5122.4659.3417.2024.	
Uzasadnienie
E. O. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: Kolegium, SKO) z 17 marca 2025 r.,

nr SKO Gd/5315/24, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy Kartuzy (dalej jako: Burmistrz) z 4 października 2024 r., nr DP.5122.4659.3417.2024, o odmowie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych (w skrócie SUO).

Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z 4 września 2024 r. skarżąca wystąpiła do GOPS w Kartuzach o udzielenie świadczenia niepieniężnego w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla córki M., w ilości 20 godzin w miesiącu, w formie: hipoterapii, rehabilitacji, fizjoterapii, terapii SI. We wniosku strona podała, że nie ma możliwości zapewnienia tych terapii w ramach NFZ oraz oświaty.

Decyzją z 4 października 2024 r. Burmistrz odmówił przyznania świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych dla córki skarżącej.

W uzasadnieniu organ wskazał, że specjalistyczne usługi opiekuńcze dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi przyznaje się w wyjątkowych przypadkach, jeżeli rodzina nie ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. nr. 11, poz. 535 ze zm.) oraz zgodnie z § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 816) w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, w szczególności w przedszkolach, szkołach, placówkach opiekuńczo - wychowawczych, ośrodkach rehabilitacyjno - wychowawczych, w domach pomocy społecznej i podmiotach leczniczych, a także w domu rodzinnym. Wobec powyższego świadczenia, które ustawowo zapewnione są w ramach innych systemów (oświata, ochrona zdrowia), nie mogą być zastępowane świadczeniami z pomocy społecznej.

Organ wskazał też, że z akt sprawy wynika jedynie, iż córka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze względu na całościowe zaburzenia rozwojowe oraz zaświadczeniem lekarskim potwierdzającym rozpoznanie w postaci autyzmu dziecięcego. Nie ma zatem podstaw do uznania wniosku o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych za zasadny. Organ dodał też, że nawet gdyby do akt sprawy przedłożono zaświadczenie od lekarza lub neurologa, że córka jest zaburzona psychicznie, to wówczas również - z powodu objęcia rodziny wsparciem w ramach opieki zdrowotnej oraz oświaty, a także możliwości uzyskania dalszego wsparcia z tych instytucji, organ nie znalazł podstaw dla przyznania pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych.

W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że córka jest objęta wsparciem GOPS w Kartuzach w formie specjalistycznych usług opiekuńczych od 5 czerwca 2023 r. na podstawie decyzji organu nr [...]. Córka otrzymała wsparcie w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych dostosowanych do szczególnych potrzeb osób wymagających pomocy, wynikających z rodzaju ich schorzenia lub niepełnosprawności, świadczonych przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym poprzez zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych. Oznacza to, że córka, posiadając orzeczenie o niepełnosprawności z 29 sierpnia 2022 r. z symbolem 12C - całościowe zaburzenia rozwojowe oraz zaświadczenie lekarskie z 10 maja 2023 r. lekarza psychiatry - specjalisty psychiatrii dzieci i młodzieży, potwierdzające rozpoznanie choroby zasadniczej F84.0-Autyzm Dziecięcy z obecnymi cechami nadpobudliwości psychoruchowej, kwalifikowała się do korzystania ze specjalistycznych usług opiekuńczych. Powyższe zostało potwierdzone w kolejnych decyzjach Burmistrza przyznających córce korzystanie z ww. usług aż do dnia 30 września 2024 r. Dokumenty przedkładane do każdej z kolejnych decyzji były takie same.

Odwołująca się podkreśliła, że córka w okresie od 5 czerwca 2023 r. do 30 września 2024 r. była objęta również wsparciem w placówce szkolnej (zajęcia grupowe: rewalidacja, zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne, logopedia) i także korzystała z rehabilitacji w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia w placówce w D. - zajęcia odbywają się raz na 18 m-cy, gdzie córka wymaga stałej rehabilitacji ze względu na choroby kręgosłupa (skrzywienie - asymetria), obniżone napięcie mięśniowe, nieprawidłowy chód.

Jak wyjaśniła strona, zajęcia realizowane przez oświatę w ramach orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego (nie w ramach orzeczenia o niepełnosprawności, które jest podstawą korzystania ze specjalistycznych usług opiekuńczych), nie są takim samym wsparciem, jakie córka otrzymywała w ramach specjalistycznych usług opiekuńczych, gdyż w ramach SUO otrzymała wsparcie terapią Integracji Sensorycznej. Otrzymywała także wsparcie w postaci zajęć z hipoterapii, których placówka oświatowa nie realizuje, oraz z zajęć rehabilitacyjnych. Wprawdzie w tym wypadku korzysta również z nich w ramach NFZ, lecz wymaga ona stałego wsparcia, a nie krótkich turnusów 10-dniowych raz na 18 m-cy. Jest to zbyt mała ilość wsparcia dla potrzeb zdrowotnych dziecka.

Strona nie zgodziła się więc, że ma możliwość otrzymania wsparcia w ramach innych systemów – oświaty i NFZ. Podkreśliła też, że odebranie jej córce z dnia na dzień dotychczas udzielanych świadczeń w sposób zauważalny uwsteczniło dziecko oraz negatywnie wpłynęło na jego stabilność emocjonalną i poczucie bezpieczeństwa.

Do odwołania załączono kserokopie decyzji Burmistrza z 29 maja 2023 r., 3 lipca 2023 r. i 4 października 2024 r.

Na skutek rozpoznania odwołania Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy, w szczególności zalecenia wynikające z zaświadczenia lekarza psychiatry z 25 czerwca 2024 r. i zakres wsparcia uzyskiwanego z innych systemów, niż pomoc społeczna, organ odwoławczy stwierdził, że istotnie ilość godzin SUO świadczonych w ramach nauki szkolnej i ochrony zdrowia nie odpowiada ilości godzin wskazanych w zaświadczeniu lekarza psychiatry, jednak pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i ma zmierzać do pomocy, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a w konsekwencji interesowi społecznemu. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy jedynie uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Zważywszy więc na to, że skarżąca ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć dla córki w ramach systemu ochrony zdrowia (pismo NFZ z 17 września 2024 r.), Kolegium uznało, że zastosowanie wskazanej zasady subsydiarności jest uzasadnione. Ponadto Kolegium miało też na uwadze zalecenia wynikające z załączonego do odwołania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego córki oraz fakt, że córka uczęszcza do szkoły, w której zalecenia te są realizowane.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. O. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wskazała, że wcześniej jej córka miała przyznane SUO i nikt wtedy nie podważał, że córka ma inne źródła pomocy, ani dokumentacji medycznej, co miało miejsce w przypadku wniosku na kolejny okres od 1 października 2024 r.

Odnosząc się do argumentacji Kolegium skarżąca wyjaśniła, że przez rodziców było pokrywane 45% wartości terapii dziecka, więc nie oczekują wyręczania w opłatach za terapię, a jedynie skorzystania ze stałej rehabilitacji i terapii, które są niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka. Dalej ponownie podkreślono, że córka nie ma możliwości uzyskania pomocy w ramach sytemu ochrony zdrowia, co wynika z treści pisma NFZ. Ponadto dojazd do S. to odległość ponad 90 km w jedną stronę i aby korzystać z usług tamtejszej poradni, dziecko musiałoby przestać korzystać z usług oświaty, gdyż nie jest możliwe uczęszczanie na terapie kilka razy w tygodniu do tak odległego od miejsca zamieszkania ośrodka. Zatem córka nie ma możliwości uzyskania dostępu do zajęć z terapii Integracji Sensorycznej oraz hipoterapii w szkole, jak i podmiotach leczniczych. Placówka szkolna nie zapewnia terapii indywidualnej, a sposób prowadzenia zajęć również pozostawia wiele do życzenia. Szkoła nie zapewnia ani gimnastyki korekcyjnej, ani rehabilitacji, a tym bardziej nie prowadzi terapii SI czy hipoterapii, które korzystnie wpływają na rozwój dziecka.

Końcowo skarżąca podkreśliła, że nie oczekuje 100 % wsparcia dla dziecka, ale chociaż częściowego wsparcia w rehabilitacji i terapii SI – nawet po jednej godzinie tygodniowo, co w regularnym systemie uczęszczania na zajęcia pozwala wypracować spore efekty, a co za tym idzie, nie doprowadza do cofania się rozwoju dziecka.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie z 25 czerwca 2025 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2025 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej wskazał, że zgodnie z art. 8 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DZ. U. z 2024 r., poz. 572) – w skrócie "k.p.a.", organ co do zasady jest związany swoim sposobem rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Jeżeli organ chce odstąpić od tej praktyki powinien to szczegółowo uzasadnić a tego zabrakło w decyzji SKO i decyzji organu I instancji. Podkreślił również, że skarżąca pokrywała 45% kosztów korzystania z SUO. Skarżąca samotnie wychowuje córkę. W sumie dochód rodziny to 6.000 zł. Dochód ten zaspokaja tylko podstawowe potrzeby rodziny. Skarżąca sama ma orzeczenie o niepełnosprawności. Skarżąca sama opłaca psychologa raz na dwa tygodnie, rehabilitanta raz na dwa tygodnie i terapię SI raz tygodniowo oraz raz tygodniowo basen ale te terapie nie są wystarczające, co wynika z przedłożonego do akt zaświadczenia lekarza psychiatry. Wyjaśnia również, że zajęcia w szkole, w których uczestniczy córka skarżącej, są to zajęcia grupowe.

Skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że dwa ośrodki, które zostały wskazane w aktach - jeden w G., a drugi w S., w istocie nie świadczą takich usług jakie są wymagane dla jej córki. Ośrodek w G. w ogóle nie przyjął jej córki do leczenia, a ośrodek w S., do którego musiałaby dojeżdżać 90 km, ma terminy za 3 lata. Do ośrodka w G. skarżąca też musiałaby dojechać około 2h. Wyjaśnia też, że stan zdrowia dziecka nie uległ zmianie przez ostatnie parę lat, więc nie rozumie dlaczego zmieniła się ocena organu. Wyjaśnia również, że nawet w przypadku przyznania terapii, nie jest ona wykonywana przez pełne 60 minut i zawsze musi wozić córkę na terapię, a to terapeuta powinien przyjeżdżać do domu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sądowej kontroli w niniejszej sprawie poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 17 marca 2025 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy Kartuzy z 4 października 2024 r. o odmowie przyznania córce skarżącej specjalistycznych usług opiekuńczych. Podstawą odmowy przez organ I instancji było stwierdzenie, że córka skarżącej legitymuje się wyłącznie orzeczeniem o niepełnosprawności ze względu na całościowe zaburzenia rozwojowe oraz zaświadczeniem lekarskim potwierdzającym rozpoznanie w postaci autyzmu dziecięcego, nie ma zaś zaświadczenia od lekarza lub neurologa, że córka jest zaburzona psychicznie. Ponadto rodzina objęta jest wsparciem z systemu zdrowia i systemu oświaty. Z kolei Kolegium oparło swoją decyzję wyłącznie na przesłance subsydiarności świadczeń z systemu pomocy społecznej i stwierdzeniu, że skarżąca jest w stanie uzyskać pomoc dla córki z innych systemów oraz z zasobów własnych, wobec czego nie ma przesłanek do przyznania wnioskowanej pomocy.

Zdaniem Sądu stanowisko organów obu instancji jest niezasadne.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do argumentacji Burmistrza, że córka skarżącej powinna posiadać zaświadczenie o zaburzeniach psychicznych, aby ubiegać się o pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych. Zgodnie

z art. 50 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Stosownie zaś do ust. 7 powołanego przepisu, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych i kwalifikacje osób świadczących te usługi oraz warunki i tryb ustalania i pobierania opłat za specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone osobom z zaburzeniami psychicznymi, jak również warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat, ze względu na szczególne potrzeby osób korzystających z usług, uwzględniając sytuację materialną tych osób.

Takie rozporządzenie zostało wydane przez Ministra Polityki Społecznej w dniu 22 września 2005 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 816), dalej jako "rozporządzenie s.u.o.". W § 2 tego aktu Minister wskazał rodzaje specjalistycznych usług opiekuńczych, przewidując m.in. usługi w formie zapewnienia dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r., poz. 917), dalej jako "u.o.z.p.".

Z treści tych przepisów, jak słusznie wywodziły organy, wynika, że SUO w formie zajęć rewalidacyjno - wychowawczych mogą zostać przyznane dla osób z zaburzeniami psychicznymi i tylko w wyjątkowych wypadkach, gdy dostęp do takich zajęć nie jest możliwy w ramach innych systemów. Należy bowiem zauważyć, że zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są realizowane w ramach kilku odrębnych systemów: pomocy społecznej - co jest regulowane przez u.p.s. oraz rozporządzenie w sprawie s.u.o.; ochrony zdrowia - ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, oraz oświaty (ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe; rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym). Osobie wymagającej opieki można zaś przyznać specjalistyczne usługi opiekuńcze dopiero wówczas, gdy opieki nie mogą jej zapewnić najbliżsi członkowie rodziny oraz gdy taka pomoc nie jest możliwa w ramach innych systemów wsparcia, co wynika z kluczowej zasady pomocy społecznej, tj. jej subsydiarności. Świadczenia z pomocy społecznej uzupełniają bowiem środki, możliwości i uprawnienia własne osoby wymagającej pomocy (zob. m.in. wyroki NSA z 7 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2471/13, z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1344/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA).

Żaden jednak przepis prawa nie wskazuje, aby dla potrzeb SUO z pomocy społecznej wymagane było inne zaświadczenie, niż zaświadczenie lekarza zlecające specjalistyczne usługi opiekuńcze. Wskazując w decyzji na konieczność posiadania takiego zaświadczenia, jako warunku przyznania SUO, Burmistrz nie dostrzegł rozdzielności systemów wsparcia dzieci z zaburzeniami psychicznymi realizowanymi na gruncie oświaty i pomocy społecznej. Rozdzielność ta ma natomiast ten skutek, że w przypadku zajęć rewalidacyjno-wychowawczych w ramach pomocy społecznej, wystarczające jest zlecenie specjalistycznych usług opiekuńczych wystawione przez lekarza specjalistę i nie ma potrzeby stwierdzania osobnym zaświadczeniem, że osoba wymagająca pomocy jest zaburzona psychicznie, gdyż w zaświadczeniu zlecającym lekarz psychiatra dokonuje właściwej diagnozy zaburzenia psychicznego.

Natomiast dopiero w przypadku zajęć rewalidacyjno - wychowawczych w ramach systemu oświaty i systemu ochrony zdrowia, wymagane jest orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno - wychowawczych wydane przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno - pedagogicznych, w tym publicznych poradniach specjalistycznych, zgodnie z przepisami w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Taki wymóg stawia bowiem § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, które zostało wydane na podstawie art. 7 ust. 3 u.o.z.p. Z kolei rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych zostało wydane na podstawie art. 127 ust. 18 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, 1672 i 1718), a nie pomocy społecznej.

W związku z rozdzielnością systemów dotyczących zajęć rewalidacyjnych i rewalidacyjno - wychowawczych z oświaty i zajęć rewalidacyjno - wychowawczych w ramach pomocy społecznej, nie można stosować restrykcji i wymogów z jednego systemu w drugim, jak uczyniono to w niniejszej sprawie. Jedynie w przypadku zajęć rewalidacyjno - wychowawczych organizowanych przez oświatę, ustawodawca zawęża tego rodzaju pomoc do dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim. Na gruncie pomocy społecznej i rozporządzenia w sprawie SUO zajęcia rewalidacyjno - wychowawcze z art. 7 u.o.z.p., do którego odnosi się § 2 pkt 5 rozporządzenia, są dedykowane dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo bez względu na stopień tego upośledzenia. Skoro więc przepisy u.p.s. i rozporządzeń wykonawczych, dotyczących systemu pomocy społecznej, nie wymagają aby osoba, dla której ma być przyznana pomoc w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, była zaburzona psychicznie i to w stopniu głębokim (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 92/25, CBOSA), nieuprawnione było oparcie decyzji odmownej na braku zaświadczenia, że córka wnioskodawczyni jest zaburzona psychicznie. Wystarczającym dokumentem było zaświadczenie lekarza psychiatrii stwierdzające potrzebę wprowadzenia specjalistycznych usług opiekuńczych, wydane w dniu 25 czerwca 2024 r. Ponadto trzeba zauważyć, że ww. zaświadczenie zostało wystawione przez lekarza psychiatrii, a więc lekarza zajmującego się osobami z zaburzeniami psychicznymi i dokonującego klasyfikacji schorzeń danego pacjenta właśnie do zaburzeń psychicznych, a nie jakichkolwiek schorzeń. W treści tego zaświadczenia znajduje się też zapis: "Czy występuje potrzeba wprowadzenia specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi" (podkreślenie Sądu) i zaznaczenie przez lekarza wystawiającego zaświadczenie odpowiedzi "TAK". Powyższe jednoznacznie przesądzało, że stwierdzone u córki rozpoznanie o kodzie F84.0 Autyzm dziecięcy, jest zaburzeniem psychicznym.

Odnosząc się zaś do argumentu organów, że córka skarżącej uzyskuje pomoc z innych systemów: zdrowia i oświaty oraz posiada środki własne na sfinansowanie pozostałych zajęć, należy zgodzić się, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i pozwala na interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych. Decyzje w sprawach pomocowych wydawane są w ramach uznania administracyjnego, co jednak nie oznacza dowolności rozstrzygnięć. Tym bardziej bowiem w takich wypadkach uzasadnienie decyzji musi precyzyjnie wskazywać, dlaczego organ wydał rozstrzygnięcie w takim, a nie innym brzmieniu oraz pozwalać na dokładne ustalenie przesłanek, jakimi organ się kierował. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji publicznej ma bowiem obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych.

Orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia lub odmowy jego przyznania organ ma więc obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zobowiązuje organów pomocy społecznej do całkowitego i pełnego pokrywania wszystkich potrzeb osób wnioskujących. Zatem spełnienie ustawowych kryteriów kwalifikujących do przyznania pomocy społecznej nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniom. Organ musi także wziąć pod uwagę swoje możliwości finansowe, a powszechnie wiadomo, że organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (por. wyroki NSA z: 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06; 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07; 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 698/16; CBOSA).

Decyzja organu powinna więc być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu tym należy zaś powołać ww. okoliczności związane z subsydiarnością systemu pomocy społecznej w kontekście konkretnych okoliczności sprawy i możliwości danego organu pomocowego, choć oczywiście organ nie ma obowiązku zamieszczania szczegółowych danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych jakimi organ dysponuje, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających z tej formy pomocy (zob. wyrok NSA

z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2360/19, CBOSA). Chodzi jednak o wykazanie, że organ wziął pod uwagę konkretny stan faktyczny. W szczególności, jeżeli poprzednie wnioski tej samej strony o taką pomoc za wcześniejsze okresy, były rozpatrywane pozytywnie, konieczne jest podanie, co uległo zmianie w tej sytuacji. Dopiero tak sporządzone uzasadnienie stanowić będzie o wypełnieniu obowiązku wynikającego z art. 11 k.p.a., tj. wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy.

W niniejszej sprawie nie było sporne, że skarżąca spełniała wymagane przez ustawę kryterium dochodowe. Córka zaś – zdaniem Sądu, posiadała stosowne zaświadczenie lekarskie. Co więcej, w poprzednich okresach córka skarżącej uzyskiwała pomoc w formie SUO, przy czym pierwotnie w decyzji z 29 maja 2023 r. przyznano jej specjalistyczne usługi opiekuńcze w wymiarze 40 godzin miesięcznie i odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 45 %, w kolejnej decyzji z 3 lipca 2023 r. przyznano te usługi w wymiarze 20 godzin miesięcznie i procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 45 %, wreszcie zaś w zaskarżonej decyzji Prezydent odmówił wnioskowanych usług. Jednocześnie z uzasadnienia tej decyzji, jak też z uzasadnienia decyzji Kolegium, nie wynika, co zmieniło się w sytuacji skarżącej i jej córki, że stanowi to przeszkodę do przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych we wnioskowanym zakresie 20 godzin miesięcznie, skoro za poprzedni okres ten sam wymiar SUO został przyznany.

Nie sposób też zgodzić się z Kolegium, że skarżąca ma możliwość uzyskania pomocy z innych systemów. Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego, wymiar 20 godzin miesięcznie dotyczy zajęć SI (integracji sensorycznej), hipoterapii i TUS (trening umiejętności społecznych). Z załączonej przez stronę dokumentacji wynika, że w placówkach, w których córka uzyskuje pomoc z innych systemów wsparcia, nie realizuje się tego typu zajęć. Są tam realizowane wyłącznie zajęcia z pedagogiem specjalnym, logopedą, psychologiem i rehabilitacja. Nie ulega zaś wątpliwości, że dla skutecznej pomocy dziecku w walce ze stwierdzonymi zaburzeniami niezbędne jest realizowanie jak najszerszego wymiaru zajęć wskazanych przez lekarza stwierdzającego konieczność wprowadzenia specjalistycznych usług opiekuńczych. Jak wynika zaś z pisma NFZ Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego w Gdańsku z 17 września 2024 r., na terenie województwa p. znajdują się jedynie dwie placówki realizujące leczenie dzieci z autyzmem. Jedna znajduje się w S., druga w G. Dodatkowo Kolegium wywiodło, że córka ma możliwość uzyskiwania szerszej pomocy z systemu zdrowia. Tymczasem możliwość uzyskania pomocy z innych systemów, niż pomoc społeczna, nie może być rozumiana teoretycznie, ale ma mieć wymiar praktyczny, którego w tym wypadku trudno się dopatrzyć. Jak bowiem słusznie wskazywała skarżąca w skardze, mieszka ona w K. Córka chodzi do szkoły, a oprócz obowiązków edukacyjnych realizuje zajęcia związane ze swoimi zaburzeniami. W takim układzie nie jest możliwe dojeżdżanie do S. (około 1,5 godziny drogi), ani nawet do G. (około godziny drogi lub więcej w szczycie godzinowym), do placówki leczącej dzieci z autyzmem. Ponadto podczas rozprawy w dniu 3 grudnia 2025 r. skarżąca oświadczyła, że ubiegała się o pomoc w ośrodku w G., lecz córka nie zakwalifikowała się do leczenia tam, zaś ośrodek w S. ma termin za 3 lata.

Mając to na uwadze Sąd uznał, że powołana przez Kolegium "możliwość" uzyskania większego wsparcia dla córki w ramach NFZ jest czysto teoretyczna i nie może przesądzać o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanych usług z pomocy społecznej.

Należy też zauważyć, że o ile córka skarżącej dostaje pomoc z systemu oświaty (logopeda – 1 godzina tygodniowo, co realizuje pełen zakres wskazany w zaświadczeniu lekarskim; pedagog specjalny – 1 godzina tygodniowo, co realizuje tylko połowę zakresu wskazanego w zaświadczeniu lekarskim; oligofrenopedagog [specjalista w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną] – 2 godziny tygodniowo, co realizuje pełen zakres pomocy od pedagoga specjalnego [szersza kategoria pedagoga pracującego z rożnymi niepełnosprawnościami]), to pozostałe zajęcia skarżąca opłaca sama. Z dokumentów przekazanych do wniosku o prawo pomocy sygn. akt II SPP/Gd 73/25 oraz z oświadczenia złożonego na rozprawie wynika, że skarżąca zapewnia córce 1 godzinę tygodniowo fizjoterapii (z zaświadczenia wynika zakres 2 godzin tygodniowo) i 1 godzinę terapii SI (z zaświadczenia wynika zakres 1 godziny tygodniowo). Wobec tego należy stwierdzić, że w większości pomoc dla córki jest realizowana z innych systemów lub zasobów własnych, a wnioskowana pomoc nie ma na celu pełnego pokrycia niezbędnego wsparcia przez pomoc społeczną, a tylko niewielkiego jego zakresu. Nie sposób więc mówić w tym wypadku o tym, że ewentualne udzielenie wsparcia z pomocy społecznej w formie specjalistycznych usług opiekuńczych zastąpi możliwe wsparcie z innych systemów i z własnych zasobów rodziny, wbrew zasadzie subsydiarności pomocy społecznej.

Reasumując, choć decyzja wydawana na podstawie art. 50 ust. 7 u.p.s. ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia, czy też ewentualnej odpłatności, to wyznacznikami ustalenia zakresu przyznania usługi są - z jednej strony - rozmiar potrzeb i sytuacja wnioskodawcy, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oczywiście osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 7 u.p.s., nie może oczekiwać, że ta forma pomocy zaspokoi jej wszelkie oczekiwania, jednakże podkreślić należy, że pomoc ta musi realizować ustalone przez ustawodawcę cele społeczne zakreślone w art. 2 i 3 u.p.s. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynikający z przepisu prawa materialnego, jakim jest przepis art. 50 ust. 5 u.p.s., ograniczony jest przy tym ogólnymi regułami postępowania administracyjnego. Zatem rozpoznając dany wniosek organ ma obowiązek należycie rozważyć zarówno zakres wniosku, sytuację wnioskodawcy, jak i możliwości finansowe organu pomocowego, a przy tym mieć na względzie, że ewentualne przyznanie pomocy społecznej może być dostosowane do ww. okoliczności poprzez wskazanie krótszego okresu wsparcia, czy też ustalenie wyższej odpłatności po stronie wnioskodawcy. Jak już jednak wskazano, powyższe kwestie powinny zostać przez organ rozpatrzone w toku postępowania oraz wskazane w uzasadnieniu decyzji, natomiast w kontrolowanych decyzjach brak jest jakichkolwiek rozważań w tym zakresie, co świadczy o zupełnej dowolności w rozstrzyganiu niniejszej sprawy. W szczególności zaś nie uzasadniono, dlaczego organy odstąpiły od dotychczasowej praktyki orzeczniczej wobec wniosku skarżącej o pomoc na kolejny okres, co stanowiło o naruszeniu art. 8 § 2 k.p.a. Tym samym wydane decyzje naruszają z art. 7, art. 8 § 2, art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w konsekwencji art. 50 ust. 7 u.p.s. w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z 4 października 2024 r.

Z uwagi jednak na fakt, że wnioskowana pomoc jest udzielana na konkretny okres, w tym wypadku od 1 października 2024 r. (pierwszy dzień miesiąca następującego po zakończeniu okresu pomocy przyznanej na podstawie decyzji z 3 lipca 2023 r.) do 30 czerwca 2025 r. (zgodnie z ważnością zaświadczenia lekarskiego z 25 czerwca 2024 r.), a okres ten już minął, Sąd nie może wydać zaleceń co do dalszego postępowania organów, gdyż w tym wypadku nie jest możliwe udzielenie pomocy za miniony okres. Niemniej, ze względu na istotne uchybienia procesowe i materialne decyzji, konieczne było uchylenie kontrolowanych aktów, zaś ocena prawna Sądu ma walor prewencyjny, interpretacyjny i stabilizujący praktykę organów tak, aby na przyszłość uniknąć tego rodzaju naruszeń. W szczególności organy powinny pamiętać o obowiązku należytego rozważenia zarówno zakresu wnioskowanej pomocy, sytuacji rodziny i możliwości finansowych organów pomocowych, a przy tym mieć na uwadze możliwość udzielenia pomocy na krótszy, niż wnioskowany okres, lub ustalenia większej odpłatności ze strony wnioskodawcy za godzinę udzielanych usług. Rozważania w tym zakresie powinny zaś znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydawanej decyzji.

Sąd rozpoznał sprawę na rozprawie, wobec zgłoszonego w terminie sprzeciwu skarżącej do wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.