Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spraw.) Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 marca 2019 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 października 2018 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. T. (dalej strona, zainteresowany, skarżący) od decyzji działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...] w sprawie zmiany decyzji nr [...] z dnia 27 lutego 2015 r. oraz decyzji ją zmieniającej nr [...] z dnia 27 kwietnia 2015 r. wydanych przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., z upoważnienia Prezydenta Miasta L., w sprawie ustalenia odpłatności M. T. za pobyt ojca – B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., w ten sposób, że ustalono miesięczną opłatę M. T., w wysokości 971,02 zł - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, że na podstawie decyzji działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 12 października 2012 r. nr [...] B. T. został skierowany do Domu pomocy Społecznej "[...]" w B. Następnie wymieniony organ kolejnymi decyzjami ustalił odpłatność dla B. T. za pobyt w ww. Domu Pomocy Społecznej w wysokości 70% dochodu. Na mocy kolejnej decyzji zmieniającej - z dnia 1 kwietnia 2015 r. nr [...] T. wnosił miesięczną opłatę za swój pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych "[...]" w B. w wysokości 1.763,24 zł. Z kolei decyzją z dnia 18 kwietnia 2018 r. nr DI.4413.115.1.18.MO opłata B. T. została ustalona w wysokości 1.826,33 zł.

B. T. ma pięcioro zstępnych, jednym z nich jest M. T., którego obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. został określony przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w decyzji z dnia 27 lutego 2015 r. nr [...] w wysokości 756,58 zł. Następnie decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia 27 kwietnia 2015 r. nr [...] w ten sposób, że opłata została ustalona w kwocie 788,21 zł począwszy od uprawomocnienia się tej decyzji. W postępowaniu odwoławczym zostały utrzymane w mocy decyzje organu I instancji zmieniające opłatę M. T. za pobyt B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., tj.: decyzja z dnia 19 października 2015 r. nr [...] ustalająca opłatę w kwocie 1.202,14 zł (decyzja tut. Kolegium z dnia 21 grudnia 2015 r. nr [...]) oraz decyzja z dnia 3 marca 2016 r. nr [.] ustalająca opłatę w kwocie 1.334,83 zł (decyzja tut. Kolegium z dnia 4 maja 2016 r. nr [...]), które zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, odpowiednio wyrokami z dnia 26 września 2016r. sygn. akt IV SA/Wr 105/16 oraz z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 317/16. Wyroki te są prawomocne.

Uchylając decyzje organów obu instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu ocenił, że orzekające w tych sprawach organy nie przeprowadziły należycie postępowania odnośnie wyjaśnienia sytuacji dochodowej (finansowej) i możliwości płatniczych A. T. i J. T. (dwojga rodzeństwa skarżącego), a którzy mogliby potencjalnie partycypować w kosztach utrzymania B. T. (ojca skarżącego) w Domu Pomocy Społecznej.

W przedmiocie zmiany decyzji ustalającej M. T. opłatę za pobyt ojca B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. organ I instancji wydawał decyzje (z dnia: 17 maja 2016 r., 29 sierpnia 2016 r., 15 grudnia 2016 r., 29 czerwca 2017 r. i z dnia 11 grudnia 2017 r.,), które były uchylane przez organ odwoławczy, a sprawa była przekazywana do ponownego rozpatrzenia temu organowi (art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm. - zwanego dalej k.p.a.).

Kolejną decyzją - z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. orzekł w sprawie zmiany własnej decyzji nr [...] z dnia 27 lutego 2015 r. oraz decyzji ją zmieniającej nr [...] z dnia 27 kwietnia 2015 r. w sprawie ustalenia odpłatności M. T. za pobyt ojca – B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., w ten sposób, że ustalono miesięczną opłatę M. T. w wysokości 971,02 zł.

W dalszej części uzasadnienia organu II instancji stwierdził, że:

W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji powołał art. 106 ust. 5 w związku z art. 107 ust. 1, 4, art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j. t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769, z późn. zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej stanowiący podstawę do zmiany bądź uchylenia decyzji administracyjnej, jak też stwierdził, że zmianie uległa sytuacja życiowa i dochodowa stron tego postępowania oraz średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. Organ wskazał, że zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. został określony zarządzeniem Nr [...] Starosty L. z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej na terenie powiatu legnickiego w 2018 r. na kwotę 3.650,00 zł (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2018 r., poz. 369). Zgodnie z decyzją nr [...] z dnia 1 kwietnia 2015 r. B. T. wnosi miesięczną opłatę za swój pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych "[...]" w B. w wysokości 1.862,33 zł. Miesięczna opłata za pobyt B. T. wnoszona przez Gminę L. wynosi 1.823,68 zł. Okoliczność ta spowodowała konieczność dalszej partycypacji w kosztach pobytu strony w placówce innych zobowiązanych podmiotów, ustalonych na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. M. T. zgodnie z decyzją nr [...] z dnia 27 lutego 2015 r. w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., winien wnosić miesięczną opłatę w kwocie 756,58 zł. Decyzją nr [...] z dnia 27 kwietnia 2015 r. ustalono miesięczną opłatę w kwocie 788,21 zł.

Organ stwierdził, że w dniu 30 kwietnia 2018 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy z M. T. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. P. oraz córką Z. Dochód rodziny w miesiącu marcu br. stanowiło wynagrodzenie za pracę skarżącego - 7.095,60 zł (zaświadczenie pracodawcy z dnia 12 kwietnia 2018 r.) i za umowę zlecenie 210,50 zł (zaświadczenie [...] Kancelaria radców prawnych z dnia 27 kwietnia 2018 r.), natomiast żona strony w 2017 r. prowadziła i nadal prowadzi działalność gospodarczą. Zgodnie z pismem nr 3023.SOB-2.4050.444.2018 z dnia 18 kwietnia 2018 r. Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., dochód miesięczny wynosi 6.225,22 zł (dochód z tej działalności wyniósł 100.939,34 zł pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne 9.390,99 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne 3.064,71 zł i należny podatek 13.781,00 zł). Łączny dochód rodziny wyniósł 13.531,32 zł, a dochód na osobę w rodzinie to 4.510,44 zł (13.531,32 zł : 3 osoby). 300% kryterium dochodowego dla osoby wspólnie gospodarującej wynosi 1.542,00 zł. Tak więc dochód wykraczający poza kryterium to kwota 2.968,44 zł (4.510,44 zł -1.542,00 zł). Spełniona jest zatem przesłanka dochodowa dająca podstawę do ustalenia M. T. odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Organ stwierdził, że kwoty odpłatności ustalonych dla zobowiązanych zstępnych wzajemnie na siebie oddziałują, co oznacza, że wysokość odpłatności ustalonej dla M.T., wpływa na wysokość odpłatności pozostałych zobowiązanych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż krąg zstępnych zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania B. T. w domu pomocy społecznej w rozumieniu art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi strona oraz jej czwórka rodzeństwa. W toku postępowania administracyjnego organ podjął próbę ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i dochodowego osób zobowiązanych. Rozeznanie rzeczywistej sytuacji rodzinnej i dochodowej nie umożliwił organowi A. T., z którym wywiad nic został przeprowadzony, mimo wizyt pracowników socjalnych w środowisku. W oparciu o powyższe organ podjął działania z urzędu w celu ustalenia sytuacji dochodowej w/w osoby. Na podstawie przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono sytuację dochodową A. T. - 2.634,36 zł. Dochód ten przewyższa odpowiednie kryterium dochodowe zobowiązujące do ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej o kwotę 732,36 zł. Wywiadami środowiskowymi rozeznano sytuację u pozostałego rodzeństwa, zobowiązanego do wnoszenia odpłatności za pobyt B. T. w domu pomocy społecznej. Dochód na osobę w rodzinie H. S. (wywiad z dnia 13 kwietnia 2018 r.) wynosi 1.578,84 zł i przewyższa odpowiednie kryterium dochodowe zobowiązujące do ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej o 36,84 zł. H. S. dobrowolnie dopłaca do pobytu ojca w domu pomocy społecznej kwotę 100,00 zł miesięcznie na mocy umowy nr 2/2013 z dnia 8 lutego 2013 r. Dochód na osobę w rodzinie S. R. (wywiad z dnia 30 marca 2018 r.) wynosi 2 319,54 zł, a J. T. (wywiad z dnia 23 marca 2018 r.) wynosi 2 332,96 zł na osobę.

Organ stwierdził, że po pomniejszeniu dochodów osób zobowiązanych o wysokość 300% odpowiadającego im kryterium dochodowego, łączny dochód osób zobowiązanych wyniósł 5.306,14 zł (100%), a następnie przedstawił dla poszczególnych zstępnych wyliczenie nadwyżki dochodu na osobę ponad kwotę odpowiedniego kryterium dochodowego. Zgodnie z tym wyliczeniem wskazana nadwyżka wynosi dla: M. T. - 2.968,44 zł (55.94% łącznego dochodu osób zobowiązanych), H. S. - 36,84 zł (0,70% łącznego dochodu osób zobowiązanych), S. R. - 777,54 zł (14,65% łącznego dochodu osób zobowiązanych), A. T. - 732,36 zł (13,80% łącznego dochodu osób zobowiązanych) oraz J. T. - 790,96 zł (14,91% łącznego dochodu osób zobowiązanych).

Organ wyjaśnił, że odpłatność na podstawie umowy H. S. zmniejsza proporcjonalnie kwotę odpłatności pozostałych zobowiązanych o łączną kwotę 87,23 zł (100 zł - 12,77 zł). Biorąc pod uwagę powyższe, ustalono następującą wysokość opłat od miesiąca wydania decyzji, dla M. T. w kwocie 971,02 zł (1 823,67 zł x'55,94% - 49,14 zł), H. S. w kwocie 100,00 zł (zgodnie z umową nr 2/2013 z dnia 8 lutego 2013 r.), S. R. w kwocie 254,30 zł (1823,67 zł x 14,65% - 12,87 zł), A. T. w kwocie 239,55 zł (1823,67 zł x 13,80% - 12,12) oraz J. T. w kwocie 258,80 zł (1823,67 zł x 14,91% - 13,10 zł).

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. stwierdził, że opłaty osób zobowiązanych (dobrowolne i ustalone decyzjami) oraz mieszkańca Domu Pomocy Społecznej pokrywają miesięczny koszt pobytu w placówce. Przy prowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie organ skorzystał z przysługujących mu uprawnień. Udostępnione zostały mu dokumenty potwierdzające dochody stron, a także oświadczenia stron w tym zakresie. Pismem z dnia 11 czerwca 2018 r. poinformowano pełnomocnika skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami zgromadzonymi w sprawie. Pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w dniu 5 lipca 2018 r. Stwierdził, że orzekając w sprawie o ustalenie odpłatności M. T. za pobyt ojca w domu pomocy społecznej wziął pod uwagę sytuację finansową strony, odpłatność ojca, rodzeństwa oraz wysokość średniego miesięcznego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w B.

W odwołaniu M. T. zarzucił, że organ I instancji ponownie nie dochował należytej staranności w doborze i ocenie materiału dowodowego, na podstawie którego procedował. Stwierdził, że ma również wątpliwości co do właściwej interpretacji i zastosowania przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Skarżący zapytał:

1. Czy z jego ojcem, B. T. był przeprowadzony wywiad środowiskowy, czy były takie wywiady przeprowadzane wcześniej, jak często przeprowadzane są wywiady z mieszkańcami DPS?

2. Jeżeli takie wywiady środowiskowe są przeprowadzane to gdzie można się zapoznać z dokumentacją (kwestionariuszami) - teczka osobowa B. T. udostępniona w dniu 5 lipca 2018 r. adw. M. K. (pełnomocnikowi strony) nie zawierała kwestionariuszy wywiadów środowiskowych?

3. W jaki sposób zweryfikowano dochód B. T. i czy zakres badania był wystarczający zważywszy, że B. T. m.in. jest właścicielem mieszkania własnościowego, z którego może czerpać dochód w postaci wynajmu?

4. Biorąc pod uwagę fakt, że B. T. jest osobą, z którą od kilku lat jest ograniczony kontakt werbalny (z powodu m.in. demencji), to w jaki sposób uzyskiwane są informacje oraz odbierane stosowne oświadczenia. Kto przeprowadza taki wywiad, z kim i w czyjej obecności?

5. Dlaczego, w związku ze zgonem W. S. (dotychczas była ujmowana jako zstępna), w jej miejsce nie wstąpiły pełnoletnie dzieci?

6. Czy dla S. R., H. S. oraz J. T. MOPS nie powinien wystąpić o informację do właściwego urzędu skarbowego celem powzięcia wiedzy o dodatkowych dochodach, tak jak to uczynił w przypadku A. T. i strony oraz jego żony?

7. Podczas wywiadu środowiskowego z dnia 23 marca 2018 r. J. T. wskazał 4 osoby, które tworzą wspólne gospodarstwo domowe, natomiast w skarżonej decyzji MOPS przyjął 3 osoby jako podstawę wyliczeń. W związku z powyższym jaka jest rzeczywista liczba członków gospodarstwa domowego J. T., kto wchodzi w skład tegoż gospodarstwa i jaki jest ich rzeczywisty łączny dochód?

Co skłoniło Dyrektora MOPS do uszczuplenia liczby członków i czy na tę okoliczność jest stosowny dokument (nowy kwestionariusz, oświadczenie J. T. itp.)?

8. Na jakiej podstawie ustalono, że A. T. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe biorąc pod uwagę fakt, iż kilkukrotnie nie został przeprowadzony z A. T. wywiad środowiskowy?

9. Dlaczego MOPS w sposób proporcjonalny w odniesieniu do średniego dochodu w gospodarstwie domowym ustala odpłatność, jeżeli w ustawie o pomocy społecznej mowa tylko o kryterium dochodowym czyli o tym czy dany zobowiązany ma zostać uwzględniony w odpłatności czy nie, a nie o sposobie podziału odpłatności?

10. Czy biorąc powyższe pod uwagę oraz okoliczność, że skarżona decyzja jest 8 z kolei, gdzie w przypadku uprzednich i Samorządowe Kolegium Odwoławcze i Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylał w całości i kierował sprawę do ponownego rozpatrzenia, nie należałoby zawiesić wykonanie decyzji z dnia 27 lutego 2015 r. oraz z dnia 27 kwietnia 2015 r. do czasu, aż organ I instancji prawidłowo i rzetelnie przeprowadzi czynności związane z ustaleniem sytuacji materialnej osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za B. T.?

11. Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze dysponuje, prócz uchyleniem decyzji, innymi środkami prawnymi, które wreszcie zdyscyplinują organ I instancji do wydania poprawnej a nie wadliwej decyzji?

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdziło, że podstawą do orzekania w przedmiocie zmiany decyzji wydanej w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j. t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, z późn. zm.).

W powołanym przepisie zostały określone dwie grupy przesłanek, których wystąpienie powoduje obligatoryjną bądź fakultatywną zmianę lub uchylenie decyzji. Do pierwszej grupy ustawodawca zaliczył: zmianę przepisów prawa, zmianę sytuacji dochodowej lub osobistej strony oraz pobranie nienależnego świadczenia. W przypadku wystąpienia tych obligatoryjnych przesłanek organ zobowiązany jest do uruchomienia postępowania w sprawie weryfikacji decyzji wydanej na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej.

W zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wystąpiły przesłanki do zmiany decyzji określającej odpłatność M. T. za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. polegające na zmianie sytuacji życiowej i dochodowej stron tego postępowania jak i zmianie przepisów prawa w związku z wejściem w życie zarządzenia Nr [...] Starosty L. z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych "[...]" w B. w roku 2018 (Dz. Urz. Województwa Dolnośląskiego z 2018 r., poz. 369) w kwocie 3.650 zł. Koszt ten zwiększył się w porównaniu do obowiązującego w roku 2017, wynoszącego 3.500 zł ustalonego przez Starostę L. zarządzeniem Nr [...] z dnia 13 stycznia 2017 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej na terenie powiatu l. w 2017 r. (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2017 r., poz. 318).

Zmiana średniego miesięczne kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. ma wpływ na wysokość opłaty za pobyt w tym Domu, bowiem w myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

Podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej określa art. 61 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Powołany przepis ustanawia kolejność ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Jeżeli pensjonariusz (lub jego przedstawiciel ustawowy) nie jest w stanie uiścić opłat, to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Należy zaznaczyć, że opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych, ale obciąża się ich w kolejności: małżonek, zstępni, wstępni, właściwa gmina.

Wyjaśniając w tym miejscu wątpliwości strony zawarte w pkt 5 odwołania, dotyczące nieobciążenia obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. pełnoletnich dzieci W. S., w związku z jej zgonem organ powołał się na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 maja 2015 r.. sygn. akt I OSK 3029/13 (LEX nr 1984458), które skład orzekający tut. Kolegium podziela. Mianowicie Sąd wskazał, że kolejność ponoszenia określonych opłat za pobyt w domu pomocy społecznej określona w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest wynikiem obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie też z tym obowiązkiem należy interpretować powyższy przepis. W związku z tym należy stwierdzić, że w pierwszej kolejności zobowiązanym do ponoszenia opłat są zstępni w tym samym, najbliższym stopniu, przed zstępnymi w dalszym stopniu. Oznacza to, że w pierwszej kolejności do ponoszenia opłat za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej zobowiązane są jego dzieci. Dopiero w sytuacji gdy zobowiązani w bliższej kolejności nie są w stanie ponieść, uwzględniając stosowne uregulowania w tym zakresie, pełnej wysokości opłat, to można dochodzić w pozostałym zakresie opłat od zobowiązanych w dalszym stopniu, tj. wnuków. Przenosząc te rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, iż nie ma podstaw do obciążania obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. jego wnuków, skoro jego dzieci są w stanie ponieść całość opłat.

Podstawą do ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i do określenia formy w jakiej następuje skonkretyzowanie i zindywidualizowanie obowiązku ponoszenia tej opłat stanowią przepisy ustawy.

Organ powołał treść art. 61 ust. 2 ustawy i stwierdził, że z powyższych przepisów wynika, że na wysokość opłaty ma wpływ wysokość dochodu członków rodziny, bądź osoby samotnie gospodarującej.

Wskazał również na treść art. 8 ust. 3, ust. 4, ust. 5 pkt 1 ustawy zawierające definicję dochodu i sposób jego obliczania na potrzeby ustalenia odpłatności osób zobowiązanych do ich ponoszenia za pobyt w domu opieki społecznej osób bliskich.

Podał, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 wskazał, że skonkretyzowanie i zindywidualizowanie obowiązku ponoszenia opłat za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób następuje w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2, w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Wyjaśnił, że, gdy do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest zobowiązana więcej niż jedna osoba w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, iż ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje bowiem, tzw. współuczestnictwa materialnego (np. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/G1 937/15 i z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/G1 671/17; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 704/17; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 259/17). Z powołanych wyżej prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, które zapadły w sprawach dotyczących zmiany decyzji ustalającej dla M. T. opłatę za pobyt B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., tj. z dnia 26 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 105/16 oraz z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 317/16 wynika, że Sąd również zajął stanowisko, że dla każdego ze zstępnych powinna zostać wydana odrębna decyzja dotycząca ustalenia opłaty za pobyt B. T. w tym Domu, a nie wydanie tych decyzji było przyczyną uchylenia zaskarżonych decyzji organów obu instancji. Organy rozpatrujące przedmiotową sprawę są związane tym stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Organ odwoławczy uznał, że prawidłowo organ I instancji wydał decyzje administracyjne, którymi rozstrzygnął o obowiązku ponoszenia opłat przez B. T. i poszczególnych zstępnych. Wskazał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 16 lutego 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 963/16 zaprezentował stanowisko, które podziela skład orzekający tut. Kolegium, że zstępny nie jest stroną postępowania w sprawie ustalenia opłaty dla rodzica umieszczonego w domu pomocy społecznej. Sąd wskazał, że w myśl art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny w rozumieniu przywołanego przepisu musi mieć oparcie w przepisach prawa, to przepis bowiem decyduje o tym, czy konkretny podmiot ma w danej sprawie chroniony interes. Kryterium "interesu prawnego" ma zatem charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego, a przedmiotem sprawy. Musi to być nadto interes o charakterze osobistym, zindywidualizowany i skonkretyzowany. Od tak pojętego interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa. Rozważając kwestię interesu prawnego do wniesienia odwołania od decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej Sąd przytoczył treść art. 61 ust. 1 ustawy i wskazał, że przepis ten zawiera zamknięty krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Jednocześnie z przepisu tego wynika kolejność, w jakiej wymienione w nim podmioty ponoszą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Sąd wskazując na fakt, iż decyzja ustalająca opłatę została skierowana wyłącznie do mieszkańca domu pomocy społecznej i orzekała o jego obowiązku wniesienia opłaty, stwierdził, że zstępny nie legitymował się interesem prawnym do wniesienia odwołania od tej decyzji. Nie był on ani adresatem decyzji organu I instancji, ani też w żaden sposób nic wykazał aby decyzja ta dotyczyła jego prawem chronionego interesu. Podzielając to stanowisko, organ odwoławczy stwierdził, że M. T., nie będąc stroną postępowania w sprawie opłaty B. T. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. nie jest uprawniony do wglądu do akt tej sprawy, a wobec tego sformułowany w odwołaniu zarzut nieudostępnienia wywiadów środowiskowych poprzedzających wydanie decyzji w sprawie opłaty dla B. T. nie świadczy o naruszeniu przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.

Organ podkreślił, że w niniejszym postępowaniu organ odwoławczy nie może wykraczać poza sprawę, będącą przedmiotem niniejszego postępowania, dotyczącą ustalenia wysokości opłaty dla M. T. Natomiast odnośnie ustalenia opłaty za pobyt Bolesława T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. zarówno dla B. T., jak i dla pozostałych zstępnych, kontrola decyzji i postępowań prowadzonych wobec tych osób jest ograniczona do ustalenia, że wobec wszystkich tych osób i członków ich rodzin organ przeprowadził postępowanie mające na celu ustalenie ich sytuacji rodzinnej i dochodowej, które mają wpływ na powstanie obowiązku zapłaty tej opłaty.

Podstawą do stwierdzenia na gruncie pomocy społecznej, czy osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest osobą w rodzinie, czy też jest osobą samotnie gospodarującą stanowią przepisy ustawy. Według art. 6 pkt 14 ustawy rodzinę stanowią-osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Ponadto ustawa posługuje się pojęciem "osoby samotnie gospodarującej, którą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt. 10). Analiza definicji pojęcia rodziny prowadzi do wniosku, że na gruncie pomocy społecznej relacje formalne między osobami nie odgrywają żadnej roli, natomiast kluczowe znaczenie posiadają takie elementy jak wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie, które są wyznacznikiem pozostawania w faktycznym związku.

Wskazał również na orzecznictwo sądowoadministracyjne definiujące pojęcie rodziny i osoby samotnie gospodarującej.

Odnosząc się do zarzutu odwołania (pkt 8) dotyczącego ustalenia opłaty dla A. T. przy przyjęciu, że jest on osobą samotnie gospodarującą, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, w sytuacji, gdy nie został przeprowadzony z nim wywiad środowiskowy, organ odwoławczy zauważył, że w świetle powołanych poglądów sądów administracyjnych, nic budzi wątpliwości, że dokonanie ustaleń odnośnie sytuacji rodzinnej możliwe jest w przypadku udzielenia wyjaśnień przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłaty odnośnie okoliczności dotyczących prowadzenia gospodarstwa domowego, bowiem dotyczy codziennego współdziałania między tą osobą a osobami, z którymi zamieszkuje. Wobec uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez A. T. organ nie miał możliwości uzyskania od tego zobowiązanego informacji dotyczących składu jego rodziny, jak też dokonania niezbędnych ustaleń w miejscu zamieszkania w tym zakresie. Skoro A. T. uniemożliwił dokonanie tej czynności, to organ musiał ograniczyć się do samodzielnego ustalenia sytuacji dochodowej i na tej podstawie ustalił temu zobowiązanemu decyzją z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...] opłatę w wysokości 239,55 zł.

Odnośnie pozostałych osób, zobowiązanych zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy do ponoszenia opłaty, organ odwoławczy stwierdził, że dla każdej z tych osób została wydana decyzja administracyjna ustalająca wysokość opłaty, poprzedzona dokonaniem ustaleń w zakresie sytuacji, rodzinnej i dochodowej podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przez pracownika socjalnego. Odnosząc się do wątpliwości wyrażonych w pkt 6 odwołania odnośnie zasadności wystąpienia przez organ pomocy społecznej o informację do właściwego urzędu skarbowego celem powzięcia wiedzy o dodatkowych dochodach S. R., H. S. oraz J. T. stwierdził, że osoby te złożyły wyjaśnienia w zakresie swojej sytuacji dochodowej pod odpowiedzialnością karną i brak jest przepisu prawa, który zobowiązywałby organ pomocy społecznej do zwrócenia się z takim wnioskiem do organów skarbowych. Wystąpienie z wnioskami o udostępnienie danych dotyczących dochodów było uzasadnione w odniesieniu do zstępnego, który nie podał w ogóle wysokości uzyskiwanych dochodów, tj. A. T., a ponadto w przypadku M.T., który podał jedynie przybliżoną wysokość dochodów.

Ze S. R. został przeprowadzony w dniu 30 marca 2018 r. wywiad środowiskowy, podczas którego oświadczyła, że dochodem jej dwuosobowej rodziny jest jej emerytura z ZUS i wynagrodzenie męża i podała wysokość dochodów, a ponadto przedłożyła decyzję ZUS i zaświadczenie pracodawcy. W konsekwencji dla tej zstępnej organ ustalił opłatę w wysokości 254,30 zł decyzją z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...]. Odnośnie J. T. podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu 23 marca 2018 r. oświadczył on. że rodzina jest czteroosobowa, jednakże organ pomocy społecznej dokonał odmiennej oceny sytuacji rodzinnej i przyjął, że jedna z córek, która wspólnie nie zamieszkuje, nie tworzy rodziny z rodzicami, co wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji. W niniejszym postępowaniu nie ma podstaw do kwestionowania tych ustaleń organu pomocy społecznej. Odnośnie trzech członków rodziny J. T. organ I instancji dokonał ustaleń w zakresie ich sytuacji dochodowej odbierając stosowne oświadczenia od J. T. i jego córki M. T., które zostały też poparte stosownymi dokumentami pozwalającymi na ustalenie wysokości dochodów, w postaci zaświadczeń pracodawców J. T. i jego żony A.T. W konsekwencji dla J. T. opłata została ustalona decyzją z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...] w wysokości 258,80 zł.

Z kolei dla H. S. została wydania w dniu 11 grudnia 2017 r. decyzja nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. Jako przyczynę umorzenia postępowania wskazano uzyskiwanie dochodu nie kwalifikującego do ponoszenia opłaty. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 13 kwietnia 2018 r. H. S. oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a jej dochód stanowi jej emerytura z ZUS oraz emerytura męża z ZUS z dodatkiem pielęgnacyjnym. Przedłożyła stosowne decyzje ZUS określające wysokość emerytury jej oraz męża. Organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie H. S. wynosi 1.578,84 zł i przewyższa odpowiednie kryterium dochodowe zobowiązujące do ponoszenia odpłatności za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej o 36,84 zł. Przy tym H. S. na podstawie umowy nr 2/2013 z dnia 8 lutego 2013 r., którą zawarła z Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., zobowiązała się do wnoszenia opłaty za pobyt swojego ojca B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. w kwocie 100 zł.

W ocenie organu zaistniały przesłanki do rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy w związku ze zmianą przepisów prawa dotyczących umorzenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej, zmieniła się również sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego.

W toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji z dnia 27 kwietnia 2015 r. organ pomocy społecznej ustalił, że M. T. jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w kwocie 4.877,58 zł.

Przed wydaniem zaskarżonej decyzji, w dniu 30 kwietnia 2018 r. został przeprowadzony z M. T. wywiad środowiskowy, podczas którego podał, że tworzy rodzinę wraz z żoną J. P. i córką Z. T. Zatem nastąpiła zmiana sytuacji osobistej strony.

Zmieniła się też sytuacja dochodowa, bowiem jak podał M. T. miesięczny dochód w rodzinie (zgodnie z art. 8 ustawy) wynosi ok. 12.000 zł, dochód na osobę to ok. 4.000 zł. Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące sytuacji dochodowej członków rodziny, w wyniku którego ustalił, że dochód rodziny w miesiącu marcu 2018 r. stanowiło wynagrodzenie za pracę M. T. w wysokości 7.095,60 zł (zaświadczenie Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Ch. z dnia 12 kwietnia 2018r.) i za umowę zlecenie 210,50 zł (zaświadczenie [...] Kancelaria radców prawnych z dnia 27 kwietnia 2018 r.), natomiast żona strony od 1 lutego 2011 r. prowadziła i nadal prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych. Zgodnie z danymi zawartymi w zeznaniu podatkowym PIT-36 za rok 2017, przekazanym organowi I instancji za pismem nr 3023.SOB-2.4050.444.2018 z dnia 18 kwietnia 2018 r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., dochód z tej działalności wynosi 100.939,34 zł, a po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 9.390,99 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 3.064,71 zł i należny podatek w wysokości 13.781,00 zł dochód wynosi 74.702,64 zł. a dochód miesięczny jest równy 6.225,22 zł. Łączny dochód rodziny wyniósł 13.531,32 zł, a dochód na osobę w rodzinie to 4.510,44 zł (13.531,32 zł : 3 osoby). Zatem nastąpiło obniżenie dochodu na osobę o kwotę 367,14 zł (4.877,58 zł - 4.510,44 zł), która to kwota przekracza 10% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3b ustawy).

Z powyższego wynika, że zmiany sytuacji osobistej i dochodowej M. T. stanowią kolejne przesłanki (poza wskazaną zmianą przepisów prawa), określone w art. 106 ust. 5 ustawy do zmiany decyzji ustalającej M. T. wysokość opłaty za pobyt ojca B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B.

W celu ustalenia zmienionej wysokości przedmiotowej opłaty dla strony należy ustalić kwotę różnicy między wysokością dochodu na osobę w rodzinie a kwotą odpowiadającą 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy). Różnica ta stanowi maksymalną wysokość opłaty, jaka może być ustalona dla strony. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji obowiązywało kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie w kwocie 514 zł, określonej w § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r.. poz. 1058), który to akt prawny utracił moc. Natomiast od 1 października 2018 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1358).

Organ odwoławczy ma, obowiązek uwzględnić wskazaną zmianę przepisów prawa, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 528 zł. Zatem 300% tego kryterium jest równe 1.584,00 zł. Wobec tego dochód na osobę w rodzinie M. T. przewyższający 300% kryterium dochodowego osoby w rodzinie stanowi kwotę 2.926,44 zł (4.510,44 zł - 1.584,00 zł). W konsekwencji od 1 października 2018 r., na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy, opłata M. T. za pobyt ojca B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. może zostać ustalona w maksymalnej kwocie 2.926,44 zł, bowiem zgodnie z tym unormowaniem kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Organ I instancji ustalając wysokość przedmiotowej opłaty dla strony wziął również pod uwagę opłaty ustalone dla pozostałych zstępnych B. T. zarówno w drodze decyzji, jak i zgodnie z umową. Suma opłat ustalonych dla wszystkich zstępnych wynosi 1.823,67 zł, a po dodaniu opłaty ustalonej dla mieszkańca Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B. B. T. w wysokości 1.826,33 zł, suma ustalonych opłat wynosi 3.650 zł, a zatem jest równa średniemu miesięcznemu kosztowi utrzymania w tym Domu.

Wskazana powyżej zmiana wysokości kryterium dochodowego, która nastąpiła od 1 października 2018 r., tj. po wydaniu zaskarżonej decyzji, miała wpływ na zmniejszenie o 42,00 zł maksymalnej wysokość opłaty, jaką może wnosić M. T. za pobyt swojego ojca w domu pomocy społecznej (z ustalonej przez organ I instancji kwoty 2.968,44 zł na kwotę 2.926,44 zł), jednakże nie skutkuje zmianą przedmiotowej odpłatności M. T. Należy bowiem stwierdzić, że na wysokość ustalonej stronie opłaty ma wpływ cała kwota opłaty pozostająca do uregulowania dla wszystkich zstępnych (1.823,67 zł) i wysokość opłat ustalonych dla poszczególnych zstępnych. Ponadto opłata ustalona przez organ I instancji dla strony w wysokości 971,02 zł nie przekracza ustalonej od 1 października 2018 r. maksymalnej opłaty 2.926,44 zł, a wysokość opłaty jest zgodna z dyspozycją art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy.

Odnosząc się do zawartych w odwołaniu (pkt 9) wątpliwości dotyczących prawidłowego zastosowania przez organ I instancji proporcjonalnego sposobu ustalenia opłat dla poszczególnych zstępnych w sytuacji, gdy w ustawie o pomocy społecznej ustawodawca określił jedynie kryterium dochodowe decydujące o ustaleniu opłaty i brak jest unormowań dotyczących sposobu podziału odpłatności organ wyjaśnił, iż w sytuacji, gdy ustawodawca nie uregulował sposobu ustalenia opłaty dla poszczególnych zstępnych, a przy tym zobowiązał organ do podjęcia rozstrzygnięcia w tym zakresie, to organ ma obowiązek samodzielnie ustalić sposób ustalenia opłat kierując się ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z jedną z tych zasad, określoną w 8 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zasada ta pozostaje w związku z zawartym w art. 7 k.p.a. nakazem załatwiania spraw przez organ administracji z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W ocenie organu odwoławczego zaprezentowany w zaskarżonej decyzji sposób proporcjonalnego ustalenia opłaty dla zstępnych przez organ I instancji najlepiej służy realizacji przywołanych zasad postępowania administracyjnego, bowiem organ uwzględniając różnice w sytuacji dochodowej zstępnych nie pominął słusznego interesu żadnego z nich.

Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie określił daty, od której obowiązuje dla strony nowa kwota opłaty, co skutkuje tym, że opłata jest ustalona od dnia wydania w tej sprawie decyzji ostatecznej przez organ odwoławczy. Jednocześnie wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane były niejednolite poglądy odnośnie charakteru decyzji wydawanych na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy, jednakże w ostatnim czasie dominuje stanowisko, iż każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną - zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 221/16; z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 922/16; z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt I OSK 855/16; z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 2170/16; z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1639/17. Zważywszy na powyższe, organ I instancji był uprawniony do określenia daty, od której następuje zmiana decyzji ustalającej opłatę począwszy od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej, jednakże tego nie uczynił. Organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny (art. 139 k.p.a.). W ocenie składu orzekającego Kolegium zaskarżona decyzja nie narusza rażąco prawa i interesu społecznego, zważywszy na występujące różnice w interpretacji art. 106 ust. 5 ustawy, które powodują, że nie można stwierdzić, aby naruszenie prawa przez organ I instancji było oczywiste.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 17 października 2018 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 11 lipca 2018 r. nr [...] złożył M. T.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań celem wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności brak podjęcia szczegółowych ustaleń przez organy obu instancji w zakresie wysokości dochodu uzyskiwanego przez zobowiązanych do odpłatności oraz ustalenia rzeczywistego kręgu osób zobowiązanych do uiszczania odpłatności za pobyt B. T. w DPS,

2. przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 61 ust. 1 u.p.s. polegające na bezzasadnym uznaniu, że skarżący w przedmiotowej sprawie nie ma interesu prawnego, a jedynie faktyczny, z uwagi na to, że decyzja ustalająca opłatę została skierowana wyłącznie do mieszkańca domu pomocy społecznej i odnosi się do jego obowiązku wniesienia opłaty,

- art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez błędne zastosowanie, polegające na niewłaściwym obliczeniu wysokości opłaty za pobyt B. T. w DPS, którą winien ponosić skarżący, poprzez brak uwzględnienia w kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty wszystkich zobowiązanych.

W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Uzasadniając skargę zainteresowany przywołał wszystkie zarzuty i twierdzenia zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a uzasadniając ten wniosek przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 17 października 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zmiany decyzji z dnia 27 lutego 2015 r. oraz decyzji ją zmieniającej z dnia 27 kwietnia 2015 r. wydanych przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w sprawie ustalenia odpłatności M. T., za pobyt ojca – B. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w B., w ten sposób, że ustalono miesięczną opłatę M. T. w wysokości 971,02 zł.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) dalej: ustawa.

Zgodnie z art. 59 tej ustawy decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu opieki społecznej.

W myśl art. 60 ustawy pobyt w domu opieki społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (...).

Art. 61 ustawy stanowi zaś, że obowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępny przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowania, do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku umorzenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1).

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu opieki społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (...).

W myśl zaś art. 106 ust. 5 ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12, 107 ust. 5.

Ostatni z wymienionych przepisów był podstawą do zainicjowania postępowania zmieniającego opłatę wnoszoną przez skarżącego za pobyt ojca – B. w domu opieki społecznej.

Decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 27 kwietnia 2015 r. zmieniono decyzję z dnia 27 lutego 2015 r. i ustalono skarżącemu odpłatność w kwocie 788,21 zł miesięcznie w miejsce orzeczonej wcześniej decyzją z 27 lutego 2015 r. kwoty 736,58 zł miesięcznie.

Zmieniając powyższą decyzję z dnia 27 kwietnia 2015 r. organ I instancji decyzją z dnia 11 lipca 2018 r. ustalił odpłatność zainteresowanego, za pobyt ojca w domu opieki społecznej w kwocie 971,02 zł miesięcznie. Zaskarżoną decyzją, jak stwierdzono wyżej, organ II instancji utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 lipca 2018 r. Według Sądu należy zgodzić się z organami, że wystąpiły przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej i dokonanie zmiany odpłatności. Przede wszystkim w dniu 18 stycznia 2018 r. weszło w życie zarządzenie Starosty L. z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej dla Dorosłych "[...]" w B. w roku 2018 (Dz.Urz. Województwa Dolnośląskiego z 2018 r., poz. 369). Koszt ten zwiększył się z kwoty 3500 zł obowiązującej w 2017 r. do kwoty 3650 zł. W związku z powyższym decyzją z dnia 18 kwietnia 2018 r. opłata B. T. została ustalona w wysokości 1.826,33 zł (w miejsce dotychczasowej 1763,24 zł).

Zmieniła się również sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego. Skarżący założył rodzinę; zainteresowany i jego żona pracują, mają na utrzymaniu nieletnią córkę.

Zainteresowany nie kwestionował ustaleń organu co do jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Nie kwestionował ustaleń co do wysokości ustalonego dochodu jego rodziny. Powyższe dane wynikają z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 30 kwietnia 2018 r., zaświadczeń złożonych przez skarżącego i zebranych przez organ I instancji dokumentów. Łączny dochód rodzinny skarżącego wynosi 13.531,32, dochód na osobę w rodzinie 4.510,44 zł. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.542 zł. Tym samym dochód wykraczający poza kryterium to kwota 2.968,44 zł. W związku z powyższym należało uznać, że zostały spełnione kryteria określone w art. 61 ust. 2 pkt 2a ustawy uzasadniające wnoszenie opłaty za pobyt ojca w domu opieki społecznej.

Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawa o pomocy społecznej, poza określeniem w art. 61 kwoty od przekroczenia której wnoszona jest opłata, nie zawiera żadnych regulacji dotyczących zasad obciążeń osób zobowiązanych do opłat za pobyt osoby bliskiej w domu opieki społecznej. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący posiada czworo rodzeństwa, które jest zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu opieki społecznej; zobowiązania te zostały skonkretyzowane i zindywidualizowane w decyzjach, w jednym przypadku w umowie zawartej na podstawie art. 103 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Dla każdej z tych osób, kwota przekraczająca kryterium dochodowe jest inna.

W ocenie Sądu przyjęty przez organ sposób podziału kwoty pozostającej do zapłaty, po wniesieniu opłaty przez ojca zobowiązanych, jest sprawiedliwy i odpowiada zasadom współżycia społecznego.

Zgodzić się również należy z organami, że odpowiada zasadom określonym w art. 7 i 8 kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 8 kpa stanowi, że organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zasada proporcjonalności została zastosowana przez organy ustalające wysokość opłaty wnoszonej przez skarżącego i jego rodzeństwo. Niewątpliwie takie działanie odpowiada zasadzie określonej w art. 7 kpa – zobowiązującej do uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Organy zsumowały dochód wszystkich zobowiązanych (dochód ponad 300% kryterium dochodowego) i określiły go na 100%, a następnie przedstawiły dla poszczególnych zstępnych wyliczenie nadwyżki dochodu na osobę ponad kwotę odpowiedniego kryterium dochodowego. Nadwyżka każdego zobowiązanego w stosunku do łącznego dochodu została obliczona w procentach i stanowiły one podstawę do obliczenia odpłatności każdej zobowiązanej osoby mając na uwadze, że brakująca kwota do zapłaty wynosi 1.823,67 zł.

Jeżeli idzie o skarżącego to wyliczenia i opłaty przedstawiają się następująco: Łączny dochód zobowiązanych (ponad kryterium dochodowe) wynosił 5.306,14 zł (100%). Wskazana nadwyżka (2.968,44 zł) dla skarżącego wynosi 55,94 % łącznego dochodu. Brakująca opłata za pobyt ojca stron w domu opieki społecznej wynosi 1.823,67 zł miesięcznie x 55,94% - 49,14 zł (z tytułu odpłatności H. S. zobowiązanej na podstawie, umowy w kwocie 100 zł), co daje odpłatność skarżącego w kwocie 971,02 zł.

Zarzuty skargi w ocenie Sądu nie są uzasadnione. W zasadzie odnoszą się one do obliczenia przez organ dochodu rodzeństwa – osób współzobowiązanych z odwołującym się do zapłaty.

Należy w tym momencie stwierdzić, że w stosunku do tych osób – S. R., A. T. i J. T. zapadły odrębne decyzje określające wysokość opłaty za pobyt ojca w domu opieki społecznej. Zostały one wydane w dniu 11 lipca 2018 r. Ustalały odpłatność za dom opieki społecznej kolejno w kwotach: 254,30 zł, 239,55, 258,80 zł. Jak stwierdzono wyżej H. S. – siostra zainteresowanego, w umowie z dnia 8 lutego 2013 r. zadeklarowała wpłatę w kwocie 100 zł.

Decyzje te są ostateczne i wiążą strony i Sąd.

Sąd nie ma podstaw, nawet przy hipotetycznym założeniu, że są one wadliwe, do ich uchylenia. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. "Interwencja" Sądu w te decyzje przekraczałaby granice tej sprawy. Dotyczą one bowiem innych osób, skarżący nie brał w nich udziału.

Jednakże ustosunkowując się merytorycznie do zarzutów skargi należy stwierdzić, że nie są one zasadne i nie mogą wpływać na rozstrzygnięcie zawarte w decyzjach.

Skarżący nie twierdzi, że dochód rodzeństwa nie został prawidłowo obliczony, zarzuca, że taka sytuacja może mieć miejsce z uwagi na to, że nie przeprowadzono tak szczegółowego badania sytuacji majątkowej rodzeństwa jak w jego przypadku. Dochód skarżącego ustalono w oparciu o wywiad środowiskowy, zaświadczenia pracodawcy i pismo Urzędu Skarbowego w P.

Ustosunkowując się do powyższego zarzutu Sąd stwierdza, że nie znajduje przepisu zobowiązującego organ do uzyskania informacji z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu wskazanych osób, organ ma natomiast możliwość przesłuchania – przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod odpowiedzialnością karną i pod takim zastrzeżeniem przesłuchał H. S., S. R. i J. T. Zwracał się natomiast z urzędu do Urzędu Skarbowego pytając o dochody skarżącego i A. T., gdyż od tych osób nie uzyskał takiego oświadczenia.

Organy nie mają też uprawnień do stosowania środków przymusu wobec osób, które nie zgłaszają się na wezwania urzędu w celu udzielenia informacji lub przeprowadzenia wywiadu. W takich sytuacjach organ przeprowadza dowody z urzędu.

Takie postępowanie miało miejsce w stosunku do A. T. W związku z tym, że zobowiązany ten uchylił się od złożenia wywiadu przyjęto, nie mając w tym zakresie wiedzy, że prowadzi gospodarstwo domowe jednoosobowe, a uzyskiwany dochód obejmuje kwotę wskazaną przez Urząd Skarbowy. Zainteresowany nie zakwestionował ustaleń decyzji określającej wysokość opłaty za pobyt ojca w domu opieki społecznej ani ustaleń dotyczących jego sytuacji rodzinnej. Również skarżący, który z całą pewnością ma wiedzę w tym zakresie nie wskazał w skardze, że stan rodzinny brata jest inny niż przyjął organ.

Również brat skarżącego J. nie kwestionował rozliczenia przyjętego w decyzji z dnia 11 lipca 2018 r., dotyczącego opłat za pobyt ojca w domu opieki społecznej. Organ wyjaśnił w zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę z jakich powodów przyjął, iż domownikiem jest tylko jedna z córek.

Na marginesie należy zauważyć, że gdyby zaakceptować w tym względzie uwagi skarżącego to dochód brata J. na osobę w rodzinie – po odliczeniu kryterium dochodowego określonego w art. 61 ustawy, uległby zmniejszeniu lub w ogóle by nie powstał – a co zatem idzie wzrosły by opłaty pozostałych zobowiązanych do opłat osób.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że "w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że gdy do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu opieki społecznej jest zobowiązana więcej niż jedna osoba, ustawa nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji" (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt SA/Bk 259/17, wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 704/17).

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez nieuwzględnienie wśród osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty dzieci zmarłej siostry skarżącego W. S.

W tym zakresie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 3029/13. Sąd we wskazanym wyroku stwierdził, że w pierwszej kolejności zobowiązanymi (poza małżonką) do ponoszenia opłat są zstępni w tym samym najbliższym stopniu przed zstępnymi, w dalszym stopniu. Dopiero w sytuacji gdy zobowiązani w bliższej kolejności nie są w stanie ponieść pełnej wysokości opłat, można dochodzić w pozostałym zakresie opłat od zobowiązanych w dalszym stopniu.

W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zaistniała.

Nie jest również aktualny zarzut skarżącego, że nie udostępniono mu do wglądu akt administracyjnych dotyczących obliczenia opłaty ponoszonej przez ojca. Jak wynika z odpowiedzi na skargę organ udostępnił pełnomocnikowi skarżącego akta w dniu 5 lipca 2018 r. Powyższe potwierdza skarżący w odwołaniu.

Sąd ponownie zaznacza, że w niniejszym postępowaniu nie może odnieść się do prawidłowości postępowań zakończonych decyzjami o obowiązku wnoszenia opłat przez rodzeństwo skarżącego za pobyt ojca w domu opieki społecznej.

Reasumując należy uznać, że powyższe rozważania nie dają zatem podstaw do uznania, że zostały naruszone zaskarżoną decyzją przepisy postępowania – art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. Organy zebrały istotny dla rozpoznania sprawy materiał dowodowy i właściwie dokonały jego oceny.

Według Sądu nie został również naruszony art. 61 ust. 1 i art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, a krąg osób zobowiązanych został prawidłowo określony.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak wyżej.