Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2019 r.; sygn. akt III SA/Po 566/18 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi P.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim z dnia [...] lipca 2018 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 25 kwietnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 566/18 odmówił P.N. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 28 lutego 2019 r. o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi wnioskodawcy na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim z [...] lipca 2018 r. nr [...].

Stwierdził, że wyrok oddalający skargę wydano 7 grudnia 2018 r. Postanowieniem z 10 stycznia 2019 r. ustanowiono dla skarżącego adwokata, którym Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu wyznaczyła adw. [...]. Adwokat dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego 31 stycznia 2019 r., a 18 lutego 2019 r. wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Postanowieniem z 28 lutego 2019 r. odmówiono sporządzenia uzasadnienia wyroku z uwagi na złożenie wniosku po terminie. Termin ten upłynął siedem dni od dnia ogłoszenia wyroku, czyli 14 grudnia 2018 r.

Odpis powyższego postanowienia doręczono 5 marca 2019 r. pełnomocnikowi skarżącego, który nie wniósł na nie zażalenia, lecz 8 marca 2019 r. złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

Pismem z 15 marca 2019 r. Sąd w trybie art. 177 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. 2018 poz. 1302; dalej: ppsa) zawiadomił Okręgową Radę Adwokacką w Poznaniu, że co do powyższej opinii zachodzi obawa sporządzenia jej bez zachowania zasad należytej staranności, z uwagi na uprzednią odmowę sporządzenia uzasadnienia wyroku, co daje podstawę do wyznaczenia nowego pełnomocnika. W związku z powyższym Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu 21 marca 2019 r. zamiast adw. [...] wyznaczyła dla skarżącego nowego pełnomocnika - adw. [...], o czym Sąd, jak i poprzedni oraz nowy pełnomocnik powzięli wiadomość 26 marca 2019 r.

Nowy pełnomocnik skarżącego pismami z 1 kwietnia 2019 r. i 9 kwietnia 2019 r. wniosła m.in. o: przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 28 lutego 2019 r. i o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, załączając stosowne zażalenie, a także przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, załączając stosowny wniosek. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 28 lutego 2019 r. o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku wskazano, że skarżący: nie miał odpowiedniej wiedzy o przepisach prawa, nie wiedział o wydaniu wyroku ani postanowienia o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, przy czym w dniu wydania wyroku nie miał pełnomocnika, uzyskał nieodpowiednią pomoc prawną, uniemożliwiającą realne podjęcie dalszych czynności procesowych, nie może się samodzielnie poruszać, potrzebuje kogoś do pomocy przy codziennych czynnościach życiowych; z tego względu był nieobecny na rozprawie i wnosił o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu.

Sąd I instancji wskazał, że aby nadać bieg zażaleniu najpierw należy rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Terminowi temu uchybiono, ponieważ poprzedniemu pełnomocnikowi skarżącego adw. [...] odpis postanowienia doręczono 5 marca 2019 r., stąd określony w art. 194 § 2 ppsa siedmiodniowy termin do jego wniesienia upłynął 12 marca 2019 r. (wtorek). Zażalenie wniósł zaś dopiero później wyznaczony pełnomocnik - adw. [...] - 1 kwietnia 2019 r. Ponowne doręczenie odpisu postanowienia 5 kwietnia 2019 r., tym razem nowemu już pełnomocnikowi, nie skutkuje ponownym rozpoczęciem biegu terminu do wniesienia zażalenia.

Zdaniem WSA w Poznaniu, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 28 lutego 2019 r. o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku nie jest zasadny. Sąd I instancji zaznaczył, że jeszcze przed wydaniem postanowienia z 28 lutego 2019 r. ustanowiono (10 stycznia 2019 r.) i wyznaczono (28 stycznia 2019 r.) dla skarżącego pełnomocnika z urzędu - adw. [...], który dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego 31 stycznia 2019 r. i był jego pełnomocnikiem jeszcze przez pewien czas po upływie terminu do wniesienia zażalenia (nowego pełnomocnika wyznaczono 21 marca 2019 r., a Sąd oraz dotychczasowy i nowy pełnomocnik dowiedzieli się o tym 26 marca 2019 r.). Ustanowienie i wyznaczenie pełnomocnika oznacza, że skarżący ponosi skutki wynikające z dokonywanych przez niego czynności procesowych, w tym również z ich zaniechania (np. niewniesienia zażalenia). Pełnomocnik jest bowiem zobowiązany tak zorganizować sobie pracę, aby zapewnić sprawną obsługę prawną w postępowaniu. Po doręczeniu pełnomocnikowi skarżącego adw. [...] 5 marca 2019 r. odpisu postanowienia nie wniósł on na nie zażalenia, lecz w terminie do jego wniesienia złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. We wniosku o przywrócenie terminu nie podniesiono żadnych okoliczności dotyczących adw. [...], które uprawdopodobniłyby brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Podniesiono w nim m.in., że skarżący uzyskał nieodpowiednią pomoc prawną, uniemożliwiającą realne podjęcie dalszych czynności procesowych. Zdaniem Sądu I instancji ewentualne błędy w działalności pełnomocnika obciążają stronę. Niedopuszczalne byłoby uznanie, że gdy nie doznający ku temu żadnych przeszkód pełnomocnik zaniecha dokonania jakiejś czynności procesowej (np. wniesienia zażalenia), to później on, strona czy kolejny pełnomocnik może skutecznie ubiegać się o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącego adw. [...] wniosła o jego uchylenie oraz przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, ewentualnie jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie jego zmianę oraz przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:

1. Naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotne znaczenie na wynik sprawy, a mianowicie art. 87 § 2 ppsa w związku z art. 6 ppsa polegający na uznaniu, że podane we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu, podczas gdy podane we wniosku okoliczności uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia, w sytuacji gdy skarżący nie posiadał wiedzy dotyczącej wydanego orzeczenia, nie został odpowiednio pouczony, a nadto znajdował się w bardzo ciężkim stanie zdrowia, gdyż jest osobą która nie może się samodzielnie poruszać. Nadto podkreślono, iż skarżący nie został odpowiednio pouczony, a także poinformowany o przyznaniu mu pełnomocnika z urzędu, w tym szczególnie nie przesłano skarżącemu danych korespondencyjnych pełnomocnika z urzędu, z którym mógłby nawiązać kontakt, a zatem są to okoliczności uprawdopodobniające brak winy po stronie skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia.

2. Naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotne znaczenie na wynik sprawy, a mianowicie art. 87 § 2 ppsa w związku z art. 6 ppsa polegający na uznaniu, że podane we wniosku okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu, podczas gdy podane we wniosku okoliczności dotyczące działań pełnomocnika adw. [...] oraz ciężkiej sytuacji skarżącego uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia.

3. Naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotne znaczenie na wynik sprawy, a mianowicie art. 134 § 2 ppsa w zw. z art. 6 ppsa w zw. z art. 87 § 2 ppsa, poprzez nieuwzględnienie ciężkiej sytuacji skarżącego, podczas gdy skarżący jak wynika z akt sprawy jest osobą, która nie może w sposób prawidłowy i właściwy samodzielnie podejmować działań prawnych, a zatem nie może ponosić negatywnych konsekwencji procesowych z uwagi na zły stan zdrowia, brak odpowiedniej wiedzy prawnej, brak pouczenia, czy też niewłaściwą pomocą prawną - zatem są to okoliczności, które uprawdopodabniają brak winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Z brakiem winy mamy do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, które miały bezpośredni wpływ na przekroczenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.

W sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił wystąpienia przesłanek pozwalających przyjąć brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który godzi się reprezentować stronę, a także pełnomocnik wyznaczony po przyznaniu stronie prawa pomocy, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz strony z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a strona ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Tak więc przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności polegające na zaniedbaniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu, nie wyczerpują przesłanki uprawdopodobnienia braku winy zawartej w art. 87 § 2 ppsa. Należy przy tym podkreślić, że ocena działań pełnomocnika jest wewnętrzną sprawą stosunku pełnomocnictwa łączącego skarżącego z jego pełnomocnikiem, nie jest zaś okolicznością obiektywną pozwalającą na przywrócenie terminu (v. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 1008/07 oraz z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt II OZ 813/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Także podniesiona w zażaleniu okoliczność, że skarżący nie posiadał wiedzy dotyczącej wydanego orzeczenia, nie został odpowiednio pouczony, a nadto znajdował się on w bardzo ciężkim stanie zdrowia, gdyż jest osobą, która nie może się samodzielnie poruszać, w okolicznościach faktycznych sprawy nie stanowią dostatecznego uprawdopodobnienia wniosku o przywrócenie terminu. Przede wszystkim jak słusznie zauważył Sąd I instancji dla rozstrzygnięcia nie mają znaczenia okoliczności dotyczące samej strony, gdyż miała ona pełnomocnika. WSA w Lublinie odniósł się do argumentów zawartych we wniosku o przywrócenie terminu a powtórzonych w zażaleniu (tj. braku wiedzy skarżącego o przepisach prawa, o wydaniu wyroku oraz niemożności samodzielnego poruszania się i potrzebie pomocy przy codziennych czynnościach życiowych). Sąd zaznaczył, że o procedurze sądowej pouczono skarżącego przy okazji zawiadomienia go o terminie rozprawy (k. 11), stąd wiedział, iż w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 ppsa). Uznał, że nie ma w sprawie znaczenia, iż w dacie wydania wyroku skarżący nie miał jeszcze pełnomocnika. Ponadto, z wniosku o przywrócenie terminu i akt sprawy wynika, że w codziennym funkcjonowaniu skarżącemu pomaga osoba trzecia, która mogła dokonywać za niego stosowne czynności (np. zadzwonić do Sądu pytając, czy wydano wyrok, złożyć stosowny wniosek podpisany przez skarżącego czy zasięgnąć informacji, kto jest pełnomocnikiem skarżącego z urzędu). Jak słusznie uznał WSA w Lublinie, nie ma też znaczenia, że skarżący de facto nie wiedział o wydaniu postanowienia o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, gdyż w dniu jego wydania miał już pełnomocnika z urzędu, któremu doręczono odpis tego postanowienia, stąd skarżący de iure był zawiadomiony o wydaniu postanowienia.

W konsekwencji należy przyjąć, że WSA w Lublinie prawidłowo uznał, że wniosek skarżącego o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie.

Z przedstawionych wyżej przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.