Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Ewa Partyka AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2023 r. sprawy ze skargi A. S.A. w [...] Oddział w [....] na czynność Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Przemyślu z dnia 20 lutego 2023 r. nr RDZ-I.5140.81.2022.DP w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Przemyślu na rzecz strony skarżącej A. S.A. w [...] Oddział w [...] kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

II SA/Rz 634/23

UZASADNIENIE

Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Przemyślu, pismem z 20 lutego 2022r. nr RDZ-I.5140.81.20222.DP zawiadomił na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 840, dalej: u.o.z.) w związku z § 14 ust. 1, § 15 ust. 5 i ust. 7 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz kraj owego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56, dale: rozporządzenie) o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków następujących obiektów:

1. przepust masywny nad rowem w km 138,772 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...] Obr. [...], pow. [...] oraz dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

2. dworzec kolejowy [...] — [...], ul. [...], dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

3. strażnica kolejowa, ul. [...] dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

4. strażnica kolejowa, ul, [...], dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

5. dworzec kolejowy [...], ul. [...], dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

6. most stalowy kratownicowy nad rzeką [....] w km 142,277 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

7. strażnica kolejowa, [...], dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

8. przepust masywny nad rowem w km 145,469 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

9. przepust masywny nad rowem w km 146,359 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...], Obr. [...], pow. [...];

10. wiadukt masywny w km 150,171, nad ul. [...], (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

11. strażnica kolejowa, ul. [...], dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

12. most masywny nad rzeką [...] w km 150,775 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewide nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

13. przepust masywny nad rowem w km 151,997 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

14. przepust masywny nad rowem w km 152,697 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

15. strażnica kolejowa, ul. [...], dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

16. strażnica kolejowa, [...], dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

17. przepust masywny nad rowem w km 156,246 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

18. strażnica kolejowa przy drodze nr [...], dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

19. przepust masywny nad rowem w km 163,821(linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...], Obr. [...], gm. [...], pow. [...];

20. przepust masywny nad rowem w km 165,065 (linia kolejowa nr [...]), dz. ewid. nr [...] Obr. [...], gm. [...], pow. [...].

A. S.A. w [...] Oddział [...] w [...], reprezentowane przez radcę prawnego L. K. wniosły skargę na ww. czynność materialno-techniczną Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 20 lutego 2022r. nr RDZ-I.5140.81.20222.DP, zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie bezskuteczności, a także o zasądzenie od Organu na rzecz skarżącej kosztów postepowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżąca zarzuciła, że Organ z naruszeniem art.3 pkt 1 oraz art.22 ust.2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z § 15 ust. 1 rozporządzenia włączył do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjne następujących obiektów: dwa dworce kolejowe [...] i [...] (pkt 2 i 5 zawiadomienia) oraz sześć strażnic kolejowych (pkt: 3, 7, 11, 15, 16, 18 zawiadomienia).

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że ww. budynki nie przejawiają walorów zabytkowych, dlatego też Spółka wyrażała sprzeciw wobec włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych ww. obiektów, pozostających na ewidencji środków trwałych A. S.A.

W przypadku budynków dworca kolejowego [...], ul. [...] i dworca [...] ul. [...] Skarżąca podniosła, że stanowią one nieczynną infrastrukturę A. i od kilkudziesięciu lat pełnią rolę niezagospodarowanego pustostanu. Przez długie lata ulegały dewastacji przez osoby trzecie oraz wymagają ciągłego zabezpieczenia przed osobami postronnymi. Obecny stan techniczny budynku [...] został określony jako dostateczny a dworca [...] jako zły. Obiekty został wybudowane w 1954 roku ([...]) oraz w 1900 ([...]), przez co użyte materiały, jak i technologia wykonania odbiega od obecnych standardów budowy. Brak odpowiedniej izolacji fundamentów wpływa na podciąganie wody do obiektu oraz przedostawanie się wody gruntowej. Przyczynia się to do korozji fundamentów, ścian, tynków i posadzek. Brak odpowiedniej wentylacji pomieszczeń powoduje zawilgocenia wewnętrzne pomieszczeń. Wykonanie prac budowlanych doprowadzających ten obiekt do właściwego stanu w konsekwencji spowoduje, że nieczynny dworzec pozbawiony będzie wielu elementów pierwotnej substancji i stanie się kopią pierwotnego budynku. Według oceny uprawnionej osoby do wykonywania przeglądów takich obiektów w elementach składowych budynku występują uszkodzenia i ubytki. Cechy oraz właściwości wbudowanych materiałów mają obniżoną klasę. Według oceniającego budynki dworców kolejowych wymagają częściowego remontu kapitalnego.

Ponadto A. S.A. zarzuciła, że nie uczestniczyła wspólnie w oględzinach mających na celu określenie zakresu wpisu.

W przypadku sześciu strażnic Skarżąca wyjaśniła, że zostały one wybudowane w 1899r., przez co użyte materiały jak i technologia wykonania odbiega od obecnych standardów budowy. Brak izolacji pionowej i poziomej fundamentów wpływa na podciąganie wody do obiektu oraz przedostawanie się wody gruntowej do piwnic. Przyczynia się to do korozji fundamentów, ścian, tynków i posadzek tego budynku. Brak odpowiedniej wentylacji pomieszczeń powoduje zawilgocenia wewnętrzne pomieszczeń. Stan techniczny został określony jako średni lub dostateczny.

Skarżąca podkreśliła, że omawiane budynki stanowią typową zabudowę charakterystyczną dla I połowy XX wieku i same w sobie nie przedstawiają wartości historycznej, artystycznej czy naukowej, o której mowa w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003r o ochronie zabytków opiece nad zabytkami. Ponadto włączenie powyższych obiektów do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków uniemożliwi obecnemu właścicielowi dysponowane swoimi środkami trwałymi zgodnie planowanym zagospodarowaniem oraz odpowiednie zarządzanie obiektami, a wiec spowoduje ograniczenie prawa własności.

Skarżąca zarzuciła, że Organ w zawiadomieniu skoncentrował się wyłącznie na walorach samego obiektu nie analizując w ogóle stanowiska i sytuacji A. S.A. Poza tym nie przeanalizował i nie uwzględnił dyrektyw wynikających z przywołanych przez Skarżącą wyroków sądów administracyjnych.

Skarżąca zarzuciła również, że wymienione w ww. zawiadomieniu przepusty masywne nad rowem, strażnica kolejowa ul. [...], most stalowy kratownicowy, wiadukt masywny, most masywny, nie znajdują się na ewidencji środków trwałych A. S.A.

W odpowiedzi na skargę Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ podkreślił, że włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma charakter jedynie wstępnego rozpoznania i udokumentowania zasobu zabytków na terenie województwa i nie rodzi ograniczeń dla właściciela nieruchomości. W związku z tym szczegółowe zarzuty wkraczają poza zakres oceny zabytkowego charakteru obiektów będących przedmiotem wpisu do ewidencji zabytków.

Organ stanął również na stanowisku, że przedmiotowe obiekty posiadają zarówno wartości historyczne jak i artystyczne. Obiekty włączone do wojewódzkiej ewidencji zabytków są położone przy linii kolejowej nr [...]. Na terenie województwa [...] zlokalizowany jest odcinek ww. linii [...], który został otwarty 14 stycznia 1900 r. Budowa tego odcinka pozwoliła na połączenie CK. Uprzywilejowanej Kolei [...] K. L. relacji [...] z najbardziej wysuniętymi na północ terenami G. W ocenie Organu w skali województwa, linia kolejowa na odcinku [...] jest jedną z najbardziej wartościowych ze względu na duży stopień zachowania substancji zabytkowej: dworców, strażnic oraz obiektów infrastruktury technicznej związanych z torowiskiem tj. mostów, przepustów masywnych, wiaduktów masywnych. Na całym odcinku linii zachowały się wszystkie historyczne dworce kolejowe. Obiekty włączone do ewidencji zostały w niewielkim stopniu przekształcone. Posiadają wartości historyczne. Ich autentyczna substancja historyczna materiału i struktury została w nich zachowana bez zasadniczych przekształceń od czasu budowy. Autentyczna pozostała także forma tych obiektów, czytelna jest ich dawna funkcja. Ponadto, w materialnej strukturze przedmiotowych obiektów odzwierciedlony jest ich historyczny charakter oraz historyczne funkcje. Obiekty te są dokumentem historii, świadectwem rozwoju komunikacyjnego z okresu autonomii [...]. Linia kolejowa nr [...] posiadała charakter strategiczny i miała służyć do szybkiego przerzutu wojsk na północną granicę cesarstwa [...]. Ponadto miała także znaczenie ze względu na rozwój gospodarczy oraz komunikacyjny. Przedmiotowe obiekty posiadają wartości artystyczne. Są to obiekty stylowo zróżnicowane, w zależności od funkcji o zróżnicowanym nasyceniu detalem architektonicznym. Stanowią materialny dokument architektury kolejowej na terenie województwa [...].

Odnosząc się do zarzutów dotyczących złego stanu technicznego obiektów Organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ochronie i opiece podlegają zabytki nieruchome "bez względu na stan zachowania". Nie ma więc znaczenia to, czy budynki posiadają izolację fundamentów, odpowiednią wentylację lub czy użyte materiały albo technologia wykonania odbiegają od obecnych standardów budowy. Wręcz przeciwnie, użyte w obiektach historyczne materiały oraz historyczna konstrukcja stanowią kryterium oceny posiadania wartości artystycznej przez przedmiotowe obiekty. Przesłanką do zakwalifikowania danego obiektu za zabytek nie jest również to, czy jest użytkowany, czy też - jak twierdzi Skarżący pozostaje pustostanem.

Odnosząc się do zarzutu braku udziału w oględzinach Organ podniósł, po pierwsze, że włączenie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie ma charakteru decyzji administracyjnej wydawanej po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego uregulowanego przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Nie stosuje się zatem szczegółowych wymogów wynikających z art. 85 kpa. Po drugie, wbrew twierdzeniom Skarżącej, na wniosek A. S.A. miał miejsce wspólny objazd obiektów kolejowych na linii kolejowej nr [...] (na której znajdują się przedmiotowe obiekty) drezyną zapewnioną przez Zakład [...] w [...], w którym brali udział przedstawiciele Organu oraz Skarżącego.

Odnosząc się do zarzutu braku dokładnych opisów stanu zachowania budynków Organ podniósł, że szczegółowe elementy karty ewidencyjnej zabytku zostały określone w treści rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, które w niniejszej sprawie zostały spełnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm. 3 ), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm. 4 ), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Stosownie do art. 146 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zaskarżona przez A. S.A. czynność, polegająca na zawiadomieniu o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków kart ewidencyjnych wskazanych obiektów stanowi czynność materialno-techniczną, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

Czynność wpisania obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków dla właściciela lub posiadacza danego obiektu ma prawne znaczenie, gdyż nakłada na niego obowiązki, których nie mają właściciele obiektów, które do tej ewidencji wpisane nie są. Z chwilą włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków, powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza, określone w art. 5 i art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obowiązki te dotyczą należytej opieki nad zabytkiem i są obowiązkami informacyjnym. Ponadto zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków ujmowane są w gminnej ewidencji zabytków (art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.). To zaś rodzi obowiązki związane z uzgadnianiem z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków (art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane).

Nie budzi również wątpliwości, że Skarżąca posiada, zgodnie z art. 50 § 1 P.p.s.a., interes prawny do wniesienia skargi, ponieważ włączenie karty ewidencyjnej nieruchomości, których jest użytkownikiem wieczystym, do wojewódzkiej ewidencji zabytków stanowi ingerencję w uprawnienia wynikające z przysługującego Skarżącej prawa użytkowania wieczystego.

W związku z powyższym Sąd podziela stanowisko sądów administracyjnych, że czynność włączenia karty obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków, nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Działanie organu stanowi w takim przypadku czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaskarżalną do sądu administracyjnego na mocy art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

Włączenie karty ewidencyjnej obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, mimo braku szerszych wymogów formalnych, nie może być działaniem całkowicie dowolnym. W orzecznictwie ukształtował się w związku z tym pogląd, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku, może zostać ujęty w ewidencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. sygn. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r. sygn. II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. sygn. II OSK 2926/16, z dnia 29 listopada 2018 r., sygn. II OSK 2225/18, LEX nr 2597282, wyroki WSA w Krakowie z 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20 LEX nr 3090194, z 5 lipca 2021 r., sygn. II SA/Kr 481/21 LEX nr 3210306, postanowienie NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. II OSK 433/20, LEX nr 3091949, dostępne także w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pojęcie "zabytku" oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Zabytkiem nieruchomym zaś jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1 (art. 3 pkt 2 u.o.z.).

Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.o.z., ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Jednym z rodzajów ewidencji zabytków jest wojewódzka ewidencja zabytków, którą prowadzi wojewódzki konserwator zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa (art. 22 ust. 2 u.o.z.).

Sposób prowadzenia wojewódzkich ewidencji zabytków określa rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem. Rozporządzenie to reguluje m.in., jakie rubryki zawiera karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru oraz określa jej wzór (§ 10 ust. 1 i ust. 2). Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki: 1) nazwa; 2) czas powstania; 3) miejscowość; 4) adres; 5) przynależność administracyjna; 6) współrzędne geograficzne; 7) użytkowanie obecne; 8) stan zachowania; 9) materiały graficzne; 10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie;11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach; 12) opracowanie karty ewidencyjnej.

Jednocześnie zgodnie z § 14 ust. 1 tego rozporządzenia, wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację.

W niniejszej sprawie Skarżąca stanęła na stanowisku, że obiekty wskazane w ww. zawiadomieniu (tj. wymienione w skardze dworce kolejowe i strażnice kolejowe) nie spełniają kryteriów zabytku, wskazanych w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.o.z.

Organ wywodził natomiast, że obiekty te są położone przy linii kolejowej, która jest jedną z najbardziej wartościowych ze względu na duży stopień zachowania substancji zabytkowej, tj. dworców, strażnic, obiektów infrastruktury technicznej, związanych z torowiskiem. Stąd też istnieje potrzeba ochrony tego rodzaju dziedzictwa historycznego.

Odnosząc się do argumentów zawartych w odpowiedzi na skargę należy przyznać, że włączenie karty zabytku do ewidencji nie zostało wprost zaliczone do form ochrony zabytków, wskazanych w art. 7 u.o.z. Wpis do ewidencji zabytków stanowi więc środek wstępnej ochrony zabytków. Jednak należy podkreślić, że wiąże się on z określonymi obowiązkami i ograniczeniami dla właściciela i posiadacza, wskazanymi na wstępie, wynikającymi z art. 5, art. 28 u.o.z., art. 53 ust. 4 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.

Mimo, że włączenie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytku odbywa się w formie czynności materialno-technicznej i pozbawione jest szerszych wymogów formalnych, to bez wątpienia nie może być działaniem dowolnym organu.

W orzecznictwie ukształtował się w związku z tym pogląd, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest bowiem oczywiste, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, że Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków nie wykazał, by obiekty wpisane do wojewódzkiej ewidencji zabytków spełniały kryteria wskazane w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.o.z. Przepis ten wymaga, aby obiekt stanowił świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową

W literaturze podaje się, że "obecnie przez wartość historyczną należy rozumieć znaczenie określonego przedmiotu jako dokumentu znaczącego dla weryfikacji prawd historycznych lub upamiętniającego konkretne zdarzenia lub osobistości. Wartością artystyczną obiektu będzie subiektywne uznanie, że dany obiekt jest piękny. Wartość naukową będzie miał obiekt przydatny do prowadzenia badań naukowych" (zob. P. Schmidt, "Wartość zabytku a wartość zabytkowa", w: red. J. Zimmermann, "Wartości w prawie administracyjnym", red. J. Zimmermann, Warszawa 2015, s. 457, zob. przywołane tam: J. Pruszyński, "Dziedzictwo kultury Polski. Jego straty i ochrona prawna", t. 1, Kraków 2001, s. 96-97 oraz 100).

W kartach ewidencyjnych obiektów nieruchomych, które były przedmiotem zaskarżonej czynności takich wartości jednoznacznie nie wskazano. Należy przy tym podkreślić, że sam fakt spełnienia przez kartę ewidencyjną formalnych wymogów, wynikających z § 10 ww. rozporządzenia nie zwalnia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z obowiązku szczegółowego zbadania, czy dany obiekt wykazuje wartości historyczne, artystyczne lub naukowe.

Sam fakt, że obiekty objęte zaskarżoną czynnością są położone przy linii kolejowej o znaczeniu historycznym nie oznacza jeszcze, że mają one taki walor historyczny, czy też artystyczny, że wymagają ochrony z uwagi na swój unikalny charakter. Wpis do wojewódzkiej ewidencji zabytków winien być poprzedzony wnikliwym zbadaniem, czy dany konkretny obiekt, położony wzdłuż linii kolejowej, lub będący jej elementem cechuje się znaczeniem, o jakim mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.o.z.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Organ nie wykazał szczególnej wartości historycznej, naukowej, czy też artystycznej obiektów objętych ochroną. Należy przyznać, że każdy budynek, czy też obiekt wzniesiony na początku XX wieku niesie pewne świadectwo i wartość historyczną. Jednak nie oznacza yo jeszcze, że spełnia przesłanki, wymienione w art. 3 ust. 1 pkt 1u.o.z., które powodowałyby konieczność objęcia ochroną konserwatorską.

Analizując karty ewidencyjne obiektów nieruchomych Sąd doszedł do wniosku, że zawierają one bardzo lakoniczne informacje. Zawierają pojedynczą fotografię każdego z obiektów, która zwłaszcza w przypadku strażnic, czy też dworców nie dokumentuje walorów historycznych, a tym bardziej artystycznych bądź naukowych. Brak jest jakiejkolwiek innej dokumentacji graficznej zawierającej ujęcie szerokie oraz zbliżenia istotnych, cennych elementów budynku. Uwagę zwraca, że rubryka dotycząca stanu zachowania zawiera jedynie lakoniczne określenie "dostateczny" lub "dobry". Nie określa natomiast jakie to walory historyczne, naukowe bądź artystyczne zostały w obiekcie zachowane. Brak jest opisu stanu zachowania budynku, zawierającego wyszczególnienie użytego przy budowie materiału, konstrukcji, użytej techniki i stylu wykonania obiektu, jak również danych co do pierwotnego kształtu i formy budynku. Brak jest również informacji dotyczących ustaleń co do autentyczności zabudowy. Organ nie wskazał również, w jakim zakresie obecny wygląd obiektu odpowiada oryginalnej zabudowie.

Należy natomiast wskazać, że jakkolwiek procedura wpisu karty ewidencyjnej obiektu do wojewódzkiego ewidencji zabytków ma charakter uproszczony, to jednak powinna zostać poprzedzona zebraniem wyczerpującego materiału dowodowego umożliwiającego dokonanie oceny zasadności tej czynności.

W ocenie Sądu dane zawarte w kartach ewidencyjnych obiektów nie uzasadniają ewentualnego zabytkowego charakteru obiektów nieruchomych. Zdaniem Sądu należy w tym zakresie wykonać dodatkowe czynności, które pozwolą jednoznacznie stwierdzić, że wskazane w zaskarżonej czynności obiekty należy uznać za zabytek (zob. wyrok WSA w Krakowie z 20 września 2022r. II SA/Kr 662/22 – dost. baza CBOSA).

Wątpliwości również budzi kwestia podmiotu, do którego została skierowana zaskarżona czynność. Jak podnosiła Skarżąca na etapie sprzeciwu, wskazane w zawiadomieniu przepusty masywne, strażnica klejowa przy ul. [...], most kratownicowy, wiadukt masywny i most masywny nie znajdują się w ewidencji środków trwałych A. S.A. a w celu ustalenia właściciela powyższych obiektów należałoby zwrócić się do A. S.A. Tych twierdzeń Skarżącej Organ nie zweryfikował po otrzymaniu sprzeciwu.

Zgodnie z § 15 ust. 1 ww. rozporządzenia, o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem.

Organ winien więc skierować zawiadomienie do właściciela lub posiadacza obiektu. Przepis ten, posługując się terminem posiadacza wskazuje na konieczność ustalenia podmiotu, który rzeczywiście włada danym obiektem. Jest to uzasadnione potrzebą zapewnienia rzeczywistej ochrony konserwatorskiej danego obiektu. Zawiadomienie winno być bowiem skierowane do podmiotu, które legitymuje się tytułem prawnym, zapewniającym możliwość zapewnienia rzeczywistej ochrony konserwatorskiej nad obiektem.

Jak wynika z wypisów z ewidencji gruntów i budynków, znajdujących się w aktach sprawy, dz. nr [...], na której znajduje się strażnica kolejowa wym. w pkt 4 zawiadomienia oraz dz. nr [...], na której znajduje się most stalowy kratownicowy (pkt 6 ww. zawiadomienia) nie znajdują się w użytkowaniu wieczystym skarżącej A. S.A. lecz innych podmiotów (M. C. i C. S.A.). Z tego względu skierowanie czynności w zakresie dotyczącym ww. dwóch obiektów wobec Skarżącej należało uznać za wadliwe. Organ wadliwie nie odniósł się również do podniesionych w sprzeciwie zarzutów, dotyczących konieczności ustalenia właściciela wymienionych tam obiektów.

Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona czynność Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków została dokonana z naruszeniem art. 22 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz § 14 ust. 1 i § 15 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.

Z powyższych względów, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzeczono o stwierdzeniu bezskuteczność zaskarżonej czynności.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzone koszty w wysokości 697 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącą (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika skarżącej opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa.