Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. Izby Aptekarskiej we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 września 2025 r. sygn. akt III SA/Wr 148/24 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej i zwrotu wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. Sp. j. w S. na czynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego we Wrocławiu w przedmiocie wpisania w rejestrze aptek uwagi dotyczącej przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt III SA/Wr 148/24 odrzucił skargę kasacyjna uczestnika postępowania D. Izby Aptekarskiej we W. w sprawie ze skargi A. Sp. j. w S. na czynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego we Wrocławiu w przedmiocie wpisania w rejestrze aptek uwagi dotyczącej przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki, a także orzekł o zwrocie uiszczonego od skargi kasacyjnej wpisu.

Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy:

Pismem z dnia 12 marca 2024 r. A. Sp. j. w S. (dalej: skarżąca) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na czynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w przedmiocie wpisania w rejestrze aptek uwagi dotyczącej przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki.

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2025 r. sygn. akt III SA/Wr 148/24 Sąd skargę uwzględnił i m.in. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.

Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem zostało doręczone stronom postępowania tj. pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 21 lipca 2025 r., organowi w dniu 21 lipca 2025 r., oraz uczestnikowi postępowania (Z. A. F.) w dniu 22 lipca 2025 r.

W dniu 23 lipca 2025 r. do Sądu wpłynął wniosek D. Izby Aptekarskiej we W. (dalej jako uczestnik) o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika oraz o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2025 r. sygn. akt III SA/Wr 148/24 Sąd dopuścił ww. uczestnika do sprawy. Postanowienie powyższe oraz wyrok wraz z uzasadnieniem uczestnik odebrał w dniu 18 sierpnia 2025 r. W dniu 4 września 2025 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna pełnomocnika uczestnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonym postanowieniem skargę kasacyjną uczestnika odrzucił uznając ją za niedopuszczalną.

W pierwszej kolejności WSA wyjaśnił, że podmiotami, które mogą skutecznie wnosić skargę kasacyjną od wyroku uwzględniającego skargę są wyłącznie podmioty będące stronami postępowania sądowoadministracyjnego w zakreślonym ustawowo terminie. W rozpoznawanej sprawie uczestnik wnoszący przedmiotową skargę kasacyjną został dopuszczony do postępowania po wydaniu w sprawie wyroku uwzględniającego skargę, a także po wysłaniu z urzędu do stron postępowania wyroku wraz z uzasadnieniem. Ponadto skarga kasacyjna uczestnika została złożona po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pozostałe strony postępowania.

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że choć wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zainteresowany podmiot może zgłosić w dowolnym czasie, dopóki postępowanie to nie zostanie prawomocnie zakończone, to jednak etap postępowania, na jakim wniosek ten jest zgłoszony, przesądza o zakresie czynności tego podmiotu w przypadku dopuszczenia go przez sąd do udziału w sprawie. Ponadto, w ocenie WSA, postanowienie z 8 sierpnia 2025 r. sygn. akt III SA/Wr 148/24 o dopuszczeniu ww. uczestnika do sprawy nie spowodowało automatycznie, iż po stronie dopuszczonego uczestnika pojawiło się uprawnienie do złożenia skargi kasacyjnej. Wstąpienie do sprawy uczestnika następuje w danym momencie postępowania. Odmienna interpretacja przepisów spowodowałaby bezpodstawne rozróżnienie sytuacji strony w zależności od wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, co z całą pewnością nie było intencją ustawodawcy. W przypadku bowiem wyroku oddalającego skargę stronie przysługiwałaby wniosek o sporządzenie uzasadnienia, który można zgłosić jedynie w terminie 7 dni od daty wydania orzeczenia, natomiast w przypadku wyroków uwzględniających skargę, późniejsze dopuszczenie do udziału w sprawie powodowałoby każdorazowo odnowienie terminu do złożenia skargi kasacyjnej z każdym dopuszczonym w późniejszym terminie uczestnikiem.

W ocenie WSA, D. Izba Aptekarska we W. miała prawo wnioskować m.in. o doręczenie odpisu wydanego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem i taki też wyrok wraz z uzasadnieniem otrzymała. Z faktu otrzymania odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem nie można jednak wyprowadzać uprawnienia uczestnika - dopuszczonego w późniejszym terminie aniżeli wydany wyrok z dnia 26 czerwca 2025 r. w sprawie - do złożenia skargi kasacyjnej, w szczególności gdy uczestnik ten został dopuszczony do sprawy po wysłaniu z urzędu wyroku wraz z uzasadnieniem oraz gdy pozostałym stronom termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął.

Sąd I instancji uznał, że aktualnie uczestnik postępowania może wykonywać czynności procesowe uwzględniające etap postępowania na jakim został dopuszczony tj. może np. zajmować stanowisko w sprawie, nie jest to jednak jednoznaczne z nabyciem uprawnienia do wniesienia skargi kasacyjnej. Uprawnienie do złożenia skargi kasacyjnej przysługiwało stronom, które były stronami w dacie wyrokowania i z urzędu otrzymały wyrok wraz z uzasadnieniem na zarządzenie z dnia 10 lipca 2025 r. Otrzymanie przez ww. strony wyroku wraz z uzasadnieniem otworzyło im termin do złożenia ewentualnej skargi kasacyjnej. Z uprawnienia tego skorzystała jedna ze stron. Jak wynika z akt, stosowna skarga kasacyjna została złożona przez organ i został jej nadany dalszy bieg. Złożona natomiast przez uczestnika skarga kasacyjna jest procesowo bezskuteczna i jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu, na podstawie art. 178 p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł uczestnik, zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 173 § 2 p.p.s.a. poprzez

a) błędną wykładnię tego przepisu i nieuprawnione przyjęcie, że ,,stroną'', o której mowa w tym przepisie, jest (m.in.) uczestnik postępowania, który uczestniczył w postępowaniu jedynie na moment ogłoszenia wyroku przez sąd I instancji, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu - w ocenie Izby - jest taka, że stroną postępowania jest również uczestnik postępowania, który na mocy art. 33 § 2 p.p.s.a. został dopuszczony do postępowania po wydaniu wyroku, ale przed upływem terminu do złożenia skarg kasacyjnych przez pozostałe strony i uczestników postępowania, pod warunkiem złożenia przez którykolwiek z tych podmiotów skargi kasacyjnej, co w konsekwencji powoduje, że może on złożyć skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego;

b) nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu i w konsekwencji nieuprawnione przyjęcie, że Izba nie może złożyć skargi kasacyjnej od wyroku WSA z dnia 26 czerwca 2025 r., w sytuacji, w której lzba została dopuszczona do postępowania przed upływem terminu do złożenia skarg kasacyjnych przez pozostałe strony i uczestników postępowania, złożyła wniosek o uzasadnienie wyroku i jego doręczenie, a swoją skargę kasacyjną wniosła z zachowaniem trzydziestodniowego terminu (2 września 2025 r.), liczonego od momentu odebrania odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (18 sierpnia 2025 r.);

2) art. 177 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie tego przepisu i w konsekwencji tego nieuprawnione przyjęcie, że określony w tym przepisie trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie ma zastosowania dla organizacji społecznej, dopuszczonej do postępowania po wydaniu wyroku, tylko - w to miejsce - nieuprawnione przyjęcie, że lzba, jako organizacja społeczna, powinna złożyć skargę kasacyjną przed upływem terminu do wniesienia skarg kasacyjnych przez pozostałych uczestników postępowania, nawet jeżeli jest to termin krótszy niż trzydziestodniowy;

3) art. 178 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu i nieuprawnione przyjęcie, że skarga kasacyjna lzby z dnia 2 września 2025 r. od wyroku WSA z dnia 26 czerwca 2025 r. jest niedopuszczalna, w sytuacji, w której Izba posiadała uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie skarżąca wniosła o jego oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 178 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w terminie.

W rozpoznanej sprawie WSA odrzucił skargę kasacyjną uznając ją za niedopuszczalną z uwagi na fakt, że uczestnik został dopuszczony do udziału w postępowaniu na prawach strony, ale po wydaniu wyroku przez sąd I instancji, a skarga kasacyjna dopuszczonego uczestnika została złożona po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pozostałe strony postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowienie WSA o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest błędne, ponieważ narusza konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), które gwarantuje każdej osobie prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy, a w prawie procesowym – prawo do zaskarżenia orzeczeń.

Pojęcie strony dopuszczonej (uczestnika) do udziału w postępowaniu na prawach strony (art. 33 § 1 p.p.s.a.) oznacza, że z chwilą dopuszczenia podmiot ten nabywa uprawnienia procesowe przysługujące stronie. Obejmuje to, zgodnie z art. 173 § 2 p.p.s.a., prawo do wniesienia skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 177 § 1 p.p.s.a., termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Ponieważ uczestnik postępowania (D. Izba Aptekarska we W.) otrzymał odpis wyroku wraz z uzasadnieniem po wydaniu postanowienia o dopuszczeniu do sprawy (z dnia 8 sierpnia 2025 r.), dla tego podmiotu rozpoczął się trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, niezależny od terminu, który upłynął dla pierwotnych stron. Termin ten nie jest powiązany z terminami do złożenia skargi kasacyjnej , wyznaczonymi dla pozostałych stron (uczestników) postępowania. Odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a., w sytuacji gdy została ona wniesiona w terminie liczonym od daty doręczenia nowo dopuszczonemu uczestnikowi, jest nieuzasadnionym ograniczeniem jego praw procesowych i stanowi nadmierny oraz nieuzasadniony formalizm. WSA bezzasadnie założył, że późniejsze dopuszczenie uczestnika nie otwiera dla niego terminu do zaskarżenia orzeczenia. Taka wykładnia przepisów prowadzi do bezprawnego ograniczenia prawa uczestnika do zaskarżenia orzeczenia oraz narusza konstytucyjną gwarancję dostępu do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), która musi zapewniać realną możliwość ochrony prawnej, w tym prawo do sądu drugiej instancji. W rezultacie, skarga kasacyjna wniesiona przez dopuszczonego uczestnika jest procesowo skuteczna, a postanowienie o jej odrzuceniu należało uchylić.

Końcowo, odnosząc się do wniosku o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie (por. uchwałę NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07).

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.