II SA/Gl 1180/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-02-23	
Data wpływu	2025-09-11	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Agnieszka Kręcisz-Sarna
Grzegorz Dobrowolski
Stanisław Nitecki /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6120 Ewidencja gruntów i budynków	
Hasła tematyczne	Geodezja i kartografia	
Skarżony organ	Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 1151; art. 24 ust. 2c, art. 7b ust. 2, art. 7d ust. 1; Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant specjalista Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2026 r. sprawy ze skargi P. C. i A. K. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Katowicach z dnia 4 lipca 2025 r. nr GKII.7221.41.2025 w przedmiocie ewidencji gruntów i budynków oddala skargę.	
Uzasadnienie
Wnioskiem z 27 listopada 2024 r. doprecyzowanym następnie w pismach z 9 i 15 grudnia 2024 r. P. C. zwrócił się do Starosty [...] o wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów dotyczących działek o numerach:[...], [...],[...]i [...] położonych w S., obręb [...] zgodnie z treścią urządzonej dla nich księgi wieczystej nr [...] a zarazem o wydanie wypisów z tej ewidencji dotyczących wspomnianych działek.

Decyzją z 12 maja 2025 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 24 ust. 2c, art. 7b ust. 2 i art. 7d ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r., poz. 1151 ze zm.) Starosta [...] odmówił wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków jednostki ewidencyjnej S. obręb [...] , dotyczącej ujawnienia jako właściciela działek ewidencyjnych nr[...], [...],[...] i [...]: P. C., M. U., W. W., A. K., G. P. i D. W. . W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że od założenia części opisowej operatu ewidencyjnego[...] , to jest od roku 1971 w jednostce G. 45 jako osoba władająca gruntem składającym się z powyższych działek figurował wpis "S-cy C.F., C. S.". W roku 1999, w ramach zakładania ewidencji gruntów i budynków w systemie elektronicznym wpisany został jako posiadacz samoistny S. C. i wpis taki figuruje tam do chwili obecnej. W tym miejscu organ pierwszej instancji podniósł, że 14 listopada 2024 r. na dla przedmiotowych działek założona została księga wieczysta nr [...]. Równocześnie przyznał, że w dziale II tej księgi wyżej wymienione osoby (P. C., M. U., W. W., A. K., G. P. i D. W.), zostały wpisane jako właściciele na podstawie prawomocnej decyzji Urzędu Powiatowego we W. z 8 lutego 1974 r., nr [...] i notarialnych aktów poświadczenia dziedziczenia: z 20 listopada 2023 r., Rep.[...] ; z 24 maja 2017 r., Rep. [...] oraz 24 maja 2017 r.,[...] . Podkreślił jednak, że w dziale III tej księgi wieczystej, 4 grudnia 2024 r. na podstawie zawiadomienia Sądu Rejonowego w M. z 5 grudnia 2024 r., nr [...] wpisano ostrzeżenie o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym, polegającej na stwierdzeniu w powołanej wyżej decyzji Urzędu Powiatowego we W., że S. C. będący poprzednikiem prawnym wskazanych osób nie stał się właścicielem nieruchomości. Ustalono, że skarga na ów wpis została odrzucona 17 lutego 2025 r., w związku z czym niniejsze ostrzeżenie nadal tam figuruje. Ustalono, że przedmiotowa decyzja z 8 lutego 1974 r. jest ostateczna (co potwierdza zaświadczenie z 29 listopada 2023 r.), a nadto pozyskano z zasobów Urzędu Miasta i Gminy S. odpis tego aktu, z którego w istocie wynika, że S. C., syn F. i M. nie stał się właścicielem spornej nieruchomości oraz, że prawa do niej posiada również K. M.

Mając na względzie powyższe powołano się na art. 24 ust. 2a ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, w świetle którego informacje zawarte w operacie ewidencji gruntów i budynków (obejmujące z mocy art. 20 ust. 2 pkt 1 tej ustawy między innymi informacje dotyczące właścicieli nieruchomości) podlegają aktualizacji z urzędu - jeżeli zmiany tych informacji wynikają z przepisów prawa, z dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4 (prawomocne orzeczenia sądów, akty notarialne, ostateczne decyzje administracyjne, zgłoszenia dotyczące budynków), materiałów zasobu lub z wykrycia błędnych informacji, lub na wniosek właścicieli lub osób władających na zasadach samoistnego posiadania. Aktualizacji tej dokonuje starosta w drodze czynności materialno-technicznej - w przypadkach wskazanych w art. 24 ust. 2b pkt 1 albo w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach, z kolei odmowa aktualizacji następuje zawsze w drodze decyzji. Zważywszy powyższe podkreślono, że zmiana danych ewidencyjnych dokonywana jest chronologicznie, odpowiednio do zaistniałych zdarzeń prawnych, przy czym, zmiany te powinny wynikać wprost ze zgromadzonej dokumentacji w sposób jednoznaczny i bezsporny, zaś starosta nie jest uprawniony do interpretacji dokumentów, a w konsekwencji do rozstrzygania uprawnień jakie przysługują osobom do gruntów. W tym kontekście organ pierwszej instancji wywiódł, że wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony, gdyż zgromadzona w sprawie dokumentacja nie wskazuje jednoznacznie i bezspornie, że spadkobiercy S. C. ujawnieni w dziale II księgi wieczystej nieruchomości objętej zgłoszonym wnioskiem są jej właścicielami. Istotne wątpliwości w tym zakresie budzi zarówno ostrzeżenie w dziale III owej księgi wieczystej jak i treść decyzji z 8 lutego 1974 r. Skoro bowiem z obu tych źródeł wynika, że spadkodawca nie stał się właścicielem wchodzących w skład rzeczonej nieruchomości działek, to również tytuł własności jego następców prawnych nie może być uznany za bezsporny.

Odwołania od powyższej decyzji złożyli do Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Katowicach: P. C. oraz A. K. (dalej jako strony lub skarżący) dając wyraz swojemu niezadowoleniu z tego rozstrzygnięcia, domagając się jego uchylenia oraz przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucili temu organowi brak uwzględnienia dokumentów będących w jego posiadaniu, a mianowicie operatu pomiarowego[...] . oraz operatu formalno-prawnego [...]. Uzasadniając swoje odwołania oboje podkreślili, że P. C. nie występował z wnioskiem o wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów i budynków, lecz w istocie o wydanie wypisu z tej ewidencji. Tym samym należy uznać, że organ prowadził postępowanie w przedmiocie owej zmiany z urzędu, a skoro tak, obowiązany był wziąć pod uwagę wspomniane operaty związane z postępowaniami wywłaszczeniowymi dotyczącymi między innymi spornych działek nr[...], [...],[...] i [...]. Strony zaakcentowały, że w operacie nr [...] pod poz. 43 zawierającą dane właścicieli względnie posiadaczy wymieniono spadkobierców F. C., wśród których był S. C. Z kolei w operacie [...], pod poz. 45 w kolumnie "imię i nazwisko posiadacza gruntów" także wskazano spadkobierców F. C., z odręczną adnotacją, że chodzi tu o S. C. Zdaniem skarżących dokumenty te potwierdzają jednoznacznie tytuł własności przysługujący do spornej nieruchomości S. C., gdyż w przeciwnym razie nie mógłby on być uznany za stronę w postępowaniu wywłaszczeniowym. W rezultacie nie powinno budzić wątpliwości także prawo własności do tego terenu jego następców prawnych, którzy, co również potwierdzają zgromadzone w sprawie dokumenty, nabyli je po nim w drodze spadkobrania.

Decyzją z 4 lipca 2025 r., nr GKII.7221.41.2025 Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Katowicach utrzymał w mocy akt stanowiący przedmiot odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz zaprezentował treść mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 23 i 24 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne. W tym kontekście podzielił stanowisko, że starosta będący organem prowadzącym ewidencję gruntów i budynków aktualizuje dane w tej ewidencji w przypadku, gdy wynikają one jednoznacznie i bezspornie z określonych dokumentów, tymczasem w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do jednoznacznego i wolnego od wątpliwości ustalenia, że S. C. będący poprzednikiem prawnym osób wpisanych w księdze wieczystej jako właściciele spornej nieruchomości posiadał prawo własności do objętych tą nieruchomością działek. Przeciwnie bowiem - prawomocna, a w rezultacie wiążąca orzekające w niniejszej sprawie organy decyzja administracyjna Urzędu Powiatowego we W. z 8 lutego 1974 r. kategorycznie stwierdza, że wyżej wymieniony nie stał się jej właścicielem. Nadto, w następstwie owej decyzji, w dziale III księgi wieczystej rzeczonej nieruchomości dokonano wpisu ostrzeżenia o niezgodności treści tej księgi z rzeczywistym stanem prawnym, a skoro Sąd Rejonowy w M. odrzucił skargę na zawiadomienie o wspomnianym wpisie, oznacza to, że nie znalazł podstaw do uznania, że prawo własności gruntów przysługiwało S. C. W konsekwencji organ drugiej instancji podniósł, że brak było przesłanek do dokonania w ewidencji gruntów i budynków wpisu zgodnego z żądaniem skarżącego albowiem prawo własności poprzednika prawnego osób, które zostały wymienione w księdze wieczystej jako właściciele nie zostało potwierdzone w sposób jednoznaczny żadnym prawomocnym orzeczeniem sądu ani innym dokumentem, który stanowiłby podstawę do aktualizacji danych ewidencyjnych zgodnie z art. 24 ust. 2c ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Starosta orzekając na zasadzie tego przepisu jest wprawdzie związany treścią działu II księgi wieczystej, jednak wszelkie istniejące wątpliwości dotyczące tytułu własności powinny być rozstrzygane wyłącznie przez sądy powszechne. Ewidencja gruntów i budynków nie przewiduje przy tym możliwości wpisywania ostrzeżeń dotyczących stanu prawnego nieruchomości, a zatem brak jest podstaw do jednoczesnego ujęcia danych z działu II księgi wieczystej wraz z adnotacją o wpisanym ostrzeżeniu. Z kolei pominięcie ostrzeżenia i dokonanie wpisu zgodnego z wnioskiem strony skutkowałoby potwierdzeniem stanu prawnego sprzecznego z treścią księgi wieczystej, co stanowiłoby naruszenie prawa.

W dalszej części uzasadnienia odniesiono się do zarzutów odwołania wyjaśniając, że operaty, na które powołują się skarżący nie stanowią dokumentów rozstrzygających o prawie własności i nie spełniają wymogów, o których mowa w § 12 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. poz. 219). Jakkolwiek więc wykazują pewien stan faktyczny, to jednak nie wystarczają do przyjęcia, że S.C. Był właścicielem spornej nieruchomości. Nadto dodano, że brak także dokumentów, które potwierdzałyby, aby prawo własności do tego gruntu przysługiwało F.C. będącemu poprzednikiem prawnym S. C.

Niezadowolone z tej decyzji strony reprezentowane przez radcę prawnego wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się jej uchylenia w całości, zasądzenia na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także dopuszczenia dowodów z dołączonych do skargi dokumentów, a mianowicie: decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. z 1 września 1970 r., nr [...] oraz wniosków o wydanie wypisów z rejestru gruntów z 20 listopada 2024 r. oraz z 15 grudnia 2024 r. Skarżący podnieśli zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. b ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne w związku z art. 9 i art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez samodzielną zmianę treści wniosku złożonego przez strony w sprawie oraz art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. b powołanej ustawy w związku z art. 61 § 4 wspomnianego Kodeksu, poprzez brak poinformowania strony, że organ z urzędu prowadzi postępowanie aktualizacyjne dotyczące wpisu do ewidencji gruntów i budynków. Nadto zarzucili naruszenie norm procesowych, a mianowicie art. 7 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 8 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2025 r., poz. 341), poprzez wadliwą ocenę stanu faktycznego i zgromadzonych w sprawie dowodów polegające na przyjęciu błędnego rozumienia pojęcia ostrzeżenia w księdze wieczystej, a także art. 77 § 1 w związku z art. 79a ust. 1, art. 80 i art. 7b powołanego Kodeksu, poprzez brak wszechstronnego rozpoznania całokształtu okoliczności sprawy i w tym zakresie nieuwzględnienie wszystkich dokumentów dotyczących spornej nieruchomości, którymi dysponuje organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżący zaznaczyli, że P. C. wcale nie wnosił o dokonanie zmian w ewidencji gruntów i budynków, lecz jedynie żądał wydania wypisu z tej ewidencji dotyczącego działek o nr[...], [...],[...] i [...]. W rezultacie organ pierwszej instancji w istocie z urzędu wszczął postępowanie w sprawie przedmiotowych zmian nie informując o tym stron i usiłując samodzielnie ustalić, kto jest właścicielem wskazanej nieruchomości. Jeżeli natomiast uznał, że postępowanie wszczęto na wniosek, powinien wezwać stronę o przedstawienie na tę okoliczność odpowiednich dokumentów wykazujących zasadność dokonania zmian. Podkreślono, że wskutek powyższego strony nie miały świadomości o prowadzeniu postępowania w sprawie dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków oraz zostały pozbawiona prawa do składnia odpowiednich wniosków i oświadczeń.

Nadto zaznaczono, że organ nie tylko wszczął postępowanie niezgodnie z przedmiotem sprawy (wykraczając poza zakres wniosku P. C.), bez zapewnienia stronom realizacji prawa czynnego udziału w postępowaniu, lecz dodatkowo prowadził je nierzetelnie i w sposób wybiórczy. Powinien był bowiem uwzględnić krąg właścicieli nieruchomości wskazany jednoznacznie w dziale II księgi wieczystej natomiast nie miał podstaw do kwestionowania ich tytułu własności opierając się wyłącznie na ostrzeżeniu o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w tej księdze ze stanem faktycznym, gdyż ostrzeżenie przewidziane w art. 8 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie obala domniemania prawnego z art. 3 tej ustawy, a jedynie wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych ustanowioną w art. 5 rzeczonej regulacji nie stwierdzając istnienia takiej niezgodności, lecz jedynie ostrzegając przed jej potencjalnym istnieniem. Strony zakwestionowały też stanowisko, jakoby odrzucenie skargi na zawiadomienie o wpisie obejmującym powyższe ostrzeżenie miało świadczyć o tym, że Sąd zanegował tytuł prawny S. C. do spornych działek. Podniosły bowiem, że odrzucenie tego środka prawnego nastąpiło nie z przyczyn merytorycznych, lecz formalnych.

W dalszej części skargi powtórzono argumentację dotyczącą pominięcia przez wypowiadające się w sprawie organy danych wynikających z operatu pomiarowego [...]. i operatu formalno-prawnego[...], które zdaniem stron dostatecznie potwierdzają tytuł prawny przysługujący S. C. do przedmiotowej nieruchomości. Dodano przy tym, że mocą decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. z 1 września 1970 r., nakazano wprowadzić zmianę w ewidencji gruntów poprzez wpisanie całości gospodarstwa nr [...] w [...] na rzecz S. C. w związku z otrzymaniem przezeń tego gospodarstwa w ramach bezumownej darowizny od rodziców. Zarzucono też organowi, że zakwestionował prawo własności jakie przysługiwało do spornej nieruchomości F. C., czyli poprzednikowi prawnemu S. C. jednak nie uzasadnił tego stanowiska w żaden sposób, nie powołał się w tym zakresie na żadne ustalenia ani nie wyjaśnił, czy badał niniejsze zagadnienie oraz na jakich dokumentach oparł takie twierdzenie.

W odpowiedzi na skargę Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Katowicach wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska oraz podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu swej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślił, że P. C. wyraźnie zażądał zmiany danych ewidencyjnych spornej nieruchomości zgodnie z treścią księgi wieczystej a nie tylko wydania wypisu z rejestru gruntów i budynków. Wbrew twierdzeniom skarżących postępowanie zostało wszczęte nie z urzędu lecz na wniosek, a strony zostały w jego toku prawidłowo poinformowane o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nadto organ odwoławczy zaakcentował, że ostrzeżenie w dziale III księgi wieczystej wspomnianej nieruchomości stanowi element stanu prawnego, który należało uwzględnić i chociaż nie obala ono domniemania prawdziwości działu II, to jednak w zestawieniu z pozostałymi dokumentami, zwłaszcza z ostateczną decyzją z 8 lutego 1974 r. uniemożliwia przyjęcie, że treść owego działu II odzwierciedla rzeczywisty stan prawny. W sprawie istnieją zatem dwa wzajemnie sprzeczne dokumenty posiadające moc dowodową a organ orzekający w sprawie wpisu nie jest uprawniony do rozstrzygnięcia takiej sprzeczności, gdyż w świetle art. 24 ust. 2a i 2c ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne może dokonać wpisu tylko na podstawie dokumentów potwierdzających stan prawny nieruchomości w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości. W dalszej części odpowiedzi na skargę ponownie wyjaśniono, że powoływane przez skarżących operaty: formalno-prawny i pomiarowy ilustrują wprawdzie stan faktyczny w określonym czasie, jednak nie zaliczają się do dokumentów, które w świetle art. 24 ust. 2a i 2b powyższej ustawy mogłyby stanowić podstawę dokonania zmiany wpisu do ewidencji gruntów i budynków. Dodatkowo zwrócono uwagę, że w sprawie nie wypowiadano się o prawie własności do spornych gruntów przysługującego w przeszłości F. C. a jedynie zwrócono uwagę, że brak jest dokumentów, które wskazywałyby, że był on ich właścicielem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że kwestionowany przez strony akt odpowiada wymogom prawa.

Mocą tej decyzji odmówiono dokonania zmiany w ewidencji gruntów i budynków polegającej na zaktualizowaniu wpisu dotyczącego nieruchomości położonej w S., obręb [...], obejmującej działki ewidencyjne nr[...], [...],[...] i[...], poprzez ujawnienie, jako właścicieli, osób wymienionych w dziale II księgi wieczystej tej nieruchomości. W sprawie jest poza sporem, że 14 listopada 2024 r. osoby te (oboje skarżący, a nadto M. U., W. W., G. P. i D. W.) wpisano do owej księgi wieczystej nr [...] na podstawie prawomocnej decyzji Urzędu Powiatowego we W. z 8 lutego 1974 r., nr [...] oraz stosownych notarialnych aktów poświadczenia dziedziczenia: z 20 listopada 2023 r., z 24 maja 2017 r. i z 24 maja 2017 r. Powodem odmowy dokonania przedmiotowej aktualizacji był fakt, że w chwili orzekania przez organy obydwu instancji w dziale III powyższej księgi wieczystej figurowało ostrzeżenie o niezgodności jej treści z rzeczywistym stanem prawnym, polegającej na stwierdzeniu w powołanej decyzji z 8 lutego 1974 r., że S. C. będący poprzednikiem prawnym tych osób nie stał się właścicielem rzeczonej nieruchomości.

Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu przyjdzie wskazać, że stosownie do treści art. 24 ust. 2a ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, informacje zawarte w operacie ewidencji gruntów i budynków (wymienione w art. 20 tej ustawy, w tym wskazane ust. 2 pkt 1 dane właścicieli nieruchomości) podlegają aktualizacji z urzędu - jeżeli zmiany tych informacji wynikają z przepisów prawa, z dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4 (prawomocne orzeczenia oraz zawiadomienia sądów o wpisach w działach I i II księgi wieczystej, akty notarialne, akty poświadczenia dziedziczenia, odpisy europejskich poświadczeń spadkowych, ostateczne decyzje administracyjne, zgłoszenia dotyczące zmiany sposobu użytkowania budynków oraz zawiadomienia o zmianach danych w ewidencji PESEL), materiałów zasobu lub z wykrycia błędnych informacji, a także na wniosek właścicieli lub osób władających na zasadach samoistnego posiadania. Aktualizacji dokonuje starosta albo w drodze czynności materialno-technicznej - na podstawie: przepisów prawa, wpisów w księgach wieczystych, prawomocnych orzeczeń sądu, ostatecznych decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych, zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu, wpisów w innych rejestrach publicznych oraz dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, albo - w pozostałych przypadkach - w drodze decyzji administracyjnej. Z kolei odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji z mocy art. 24 ust. 2c cytowanej ustawy, następuje zawsze w formie decyzji administracyjnej.

W tym kontekście w pierwszej kolejności trzeba wyjaśnić, że wbrew twierdzeniom skarżących wypowiadające się w sprawie organy prawidłowo zakwalifikowały intencję P. C. zasadnie przyjmując, że wniósł on o dokonanie zmiany w ewidencji gruntów. Z zalegającej w aktach sprawy dokumentacji wynika jasno, że choć istotnie składał do Starosty [...] urzędowy formularz wniosku o wypis z tej ewidencji, to jednak równocześnie, to jest 27 listopada 2024 r. złożył pismo, w którym określił jasno i jednoznacznie, że "zwraca się z prośbą o wprowadzenie zmiany do operatu ewidencji gruntów/budynków". Warto dodać, że oba te wnioski nadesłał drogą elektroniczną wraz z pismem przewodnim, w którym stwierdził wprost: "przesyłam 2 wnioski". Co więcej, skarżący ponowił ów wniosek kolejnym pismem z 9 grudnia 2024 r., gdzie również "zwrócił się z prośbą o wprowadzenie zmiany do operatu ewidencji gruntów/budynków" zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] i również tę korespondencję nadesłał przy piśmie przewodnim, które zatytułował jako "wniosek o wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów zgodnie z treścią Księgi Wieczystej". Następnie, pismem z 15 grudnia 2024 r. doprecyzował numery działek, o które mu chodziło. W tym stanie rzeczy za całkowicie bezzasadne należy uznać zarzuty, jakoby organ pierwszej instancji wadliwie zinterpretował jego żądanie, czy tym bardziej, aby prowadził postępowanie wbrew intencjom strony, która w rezultacie miała nie mieć świadomości o przedmiocie toczącej się procedury. Treść cytowanych wyżej pism nie pozostawia bowiem wątpliwości, że skarżący w sposób bezsprzeczny żądał wprowadzenia do ewidencji gruntów i budynków zmian uwzględniających zapisy księgi wieczystej dotyczącej spornej nieruchomości, a w konsekwencji, postępowanie prowadzone było na jego wniosek. Z akt sprawy wynika również, że wszystkie strony postępowania (w tym wnioskodawca) zostały powiadomione o jego wszczęciu w trybie art. 61 § 1 i § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, jak również o uprawnieniach przysługujących im z mocy art. 79 § 2 tego Kodeksu (patrz: zawiadomienie z 5 grudnia 2024 r. wraz potwierdzeniami odbioru). Następnie, przed wydaniem decyzji organ pierwszej instancji uczynił zadość art. 10 § 1 oraz art. 79a powołanego Kodeksu zawiadamiając wszystkie strony o prawie zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, złożenia dodatkowych wyjaśnień i wniosków oraz złożenia końcowego oświadczenia w sprawie (vide: zawiadomienie z 31 marca 2025 r. wraz z potwierdzeniami odbioru). Stąd za całkowicie chybione należało uznać również zarzuty naruszenia powyższych norm procesowych, które to naruszenia, zdaniem skarżących, miały polegać na braku poinformowania ich tak o wszczęciu postępowania jak i o przysługujących im w jego zakresie prawach.

Zdaniem Sądu nie są trafne także zarzuty dotyczące samej odmowy uwzględnienia wniosku o aktualizację ewidencji. Wymaga podkreślenia, że w świetle przepisów rozdziału 4 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, ewidencja gruntów, jako zbiór informacji o gruntach, stanowi odzwierciedlenie aktualnego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości i zawiera dane wynikające z tytułu własności. Ujawnienie zmian w ewidencji nie ma charakteru pierwotnego, co powoduje, że jej treść nie może stanowić wyjściowego źródła informacji o gruntach i budynkach. Ewidencja ze swej istoty odzwierciedla bowiem treść dokumentów źródłowych, a więc ma charakter wtórny (pochodny), a prowadzące ją organy administracji publicznej, rejestrują jedynie stany prawne w oparciu o określone dokumenty i nie mogą samodzielnie rozstrzygać w kwestii uprawnień objętych tymi dokumentami. Skoro zatem dane figurujące w ewidencji mają charakter pochodny względem dokumentów źródłowych, to oczywistym jest, że wszelkie zmiany tych danych muszą mieć charakter bezsporny (vide: wyrok NSA z 25 września 2024 r., sygn. akt I OSK 847/23, publ. Lex nr 3823827). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela utrwalony w orzecznictwie sądowym pogląd, że organy prowadzące ewidencję nie są uprawnione do rozstrzygania stanu prawnego nieruchomości (a tym bardziej do rozstrzygania sporów dotyczących ich własności), lecz jedynie do zbadania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadne jest dokonanie zmian wpisów istniejących w ewidencji. W żadnym razie rolą ewidencji nie jest bowiem rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących kwestii przysługiwania prawa własności i jego zasięgu. W przypadku powzięcia przez organ uzasadnionych wątpliwości w zakresie stanu prawnego nieruchomości, nie jest zatem możliwa aktualizacja zapisów widniejących w ewidencji, a konieczne staje się uprzednie wszczęcie odpowiedniego postępowania przed sądem powszechnym, które doprowadzi do rozstrzygnięcia zaistniałego sporu (vide wyroki NSA z 7 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 719/07, z 24 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1377/14 oraz z dnia 1 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 865/21 - wszystkie dostępne w CBOSA).

W rozpoznanej sprawie stan prawny nieruchomości nie sposób uznać za bezsporny albowiem treść urządzonej dla niej księgi wieczystej wskazuje na istnienie w tych ramach istotnej wątpliwości. Jakkolwiek w dziale II owej księgi ujawniono właścicieli będących spadkobiercami S. C. i wpisu tej treści dokonano między innymi na podstawie decyzji Urzędu Powiatowego we W. z 8 lutego 1974 r., nr[...], to jednak w dziale III wpisano ostrzeżenie o niezgodności treści księgi z rzeczywistym stanem prawnym polegającej na zawarciu w treści tejże decyzji stwierdzenia, że S. C. nie stał się właścicielem spornej nieruchomości. W sprawie istnieje zatem poważna sprzeczność w zakresie tytułu prawnego, jaki miał przysługiwać poprzednikowi prawnemu aktualnych właścicieli spornych działek, co siłą rzeczy implikuje wątpliwość dotyczącą także tytułu, który przysługuje im. Skarżący trafnie zwrócili uwagę, że ostrzeżenie takie nie obala domniemania prawdziwości danych ujawnionych w dziale II księgi wieczystej. Należy jednak zaznaczyć, że w świetle art. 8 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyłącza ono działanie rękojmi wiary publicznej, stanowiąc wskazówkę, że treść księgi wieczystej może nie obejmować wiarygodnych wiadomości o stanie prawnym nieruchomości. Innymi słowy, ostrzeżenie takie sygnalizuje potencjalnemu nabywcy, że stan prawny nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej uległ lub może ulec zmianie, w związku z czym nie można żywić pełnego zaufania do informacji zamieszczonych w takiej księdze. (zob. T. Czech - księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom I Księgi wieczyste, wyd. III, Lex 2025). W tych warunkach nie budzi wątpliwości, że istnienie w dziale III księgi wieczystej aktywnego wpisu ostrzeżenia o niezgodności tej księgi z rzeczywistym stanem prawnym nie pozwala uznać stanu prawnego nieruchomości za jednoznaczny, bezsporny i nie budzący wątpliwości. Należy przy tym raz jeszcze zaznaczyć, że dokonanie w ewidencji gruntów i budynków wpisu prawa własności na podstawie wypisu z księgi wieczystej, który prawo takie potwierdza jest możliwe tylko wtedy, gdy owo potwierdzenie jest bezwarunkowe. Ostrzeżenie o niezgodności księgi wieczystej ze stanem rzeczywistym wyklucza taką bezwarunkowość, a co za tym idzie, nie pozwala na dokonanie aktualizacji ewidencji polegającej na wpisaniu do niej właścicieli ujawnionych w takiej księdze (por. wyrok tutejszego Sądu z 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 856/12, publ. Lex 1296137). Chociaż bowiem owo ostrzeżenie nie obala domniemania prawdziwości danych ujętych w dziale II księgi wieczystej, to jednak stanowi wyraźnie zaakcentowany i wyrażony w sposób formalny w treści samej księgi sygnał o istnieniu kwestii spornej, wymagającej usunięcia, a w takich okolicznościach dokonanie aktualizacji ewidencji prowadziłoby de facto do rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej przedmiotowego sporu na korzyść zapisu ujętego w dziale II. Jak przy tym wspomniano wyżej, rozstrzyganie istniejących sporów co do stanu prawnego nieruchomości nie leży w sferze uprawnień organu administracji w ramach postępowania o dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, a tym samym będzie on mógł takiej aktualizacji dokonać dopiero wówczas, gdy wątpliwość wynikająca z ostrzeżenia w dziale III księgi wieczystej zostanie usunięta, co powinno nastąpić w drodze stosownego orzeczenia wydanego przez sąd powszechny.

W czasie orzekania przez organy obydwu instancji wątpliwość ta nie została usunięta albowiem do dnia wydania zaskarżonej decyzji wspomniane ostrzeżenie figurowało w dziale III księgi wieczystej spornej nieruchomości. W rezultacie, podjęte przez te organy rozstrzygnięcia o odmowie dokonania aktualizacji danych ewidencyjnych należy uznać za zasadne i prawidłowe.

W tym kontekście nie mogła odnieść skutku argumentacja skarżących oparta na danych ujętych w operacie pomiarowym nr [...] i operacie formalno-prawnym nr[...] , gdyż - jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy - dokumenty te potwierdzają wprawdzie pewien stan faktyczny, jednak nie stanowią podstawy dokonania wpisu do ewidencji gruntów i budynków w rozumieniu art. 24 ust. 2a ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Z kolei dołączona do skargi decyzja Powiatowej Rady Narodowej we W. z 1 września 1970 r., nr [...] nie mogła być podstawą aktualizacji ewidencji w sytuacji, gdy wątpliwości budzą dane wynikające z wpisów figurujących w księdze wieczystej dokonanych znacznie później, bo w roku 2024 r. Po pierwsze bowiem, treść owej decyzji wcale wątpliwości tych nie rozwiewa. Po drugie zaś - trzeba zaznaczyć, że aktualizacja ewidencji gruntów ma charakter sformalizowany i obejmuje przede wszystkim wymianę (uaktualnienie) dotychczasowych danych ewidencyjnych polegającą na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. Trudno zaś mówić, aby wzmiankowana decyzja z 1 września 1970 r. zawierała jakiekolwiek nowe informacje, skoro została wytworzona nie tylko znacznie wcześniej niż dokonano wpisów do księgi wieczystej spornej nieruchomości, lecz co więcej - jeszcze przed dokonaniem do ewidencji gruntów i budynków wcześniejszych wpisów dotyczących spornej nieruchomości, co nastąpiło bezspornie odpowiednio w latach 1971 oraz 1999.

O uwzględnieniu skargi nie mogły także przesądzić zarzuty dotyczące kwestionowania przez organ odwoławczy prawa własności przysługującego w przeszłości F. C. będącemu poprzednikiem prawnym S. C. Bez względu bowiem na ocenę tej kwestii, kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma wątpliwość co do prawa własności przysługującego S. C., gdyż, jak wyjaśniono powyżej, to ta wątpliwość stanowiła zasadniczą i wystarczającą przesłankę odmowy aktualizacji ewidencji gruntów i budynków zgodnie ze zgłoszonym ze skarżącego wnioskiem.

Zważywszy wszystkie powołane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdza, że kwestionowany przez skarżących akt nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, przy jego wydaniu zastosowano trafną wykładnię norm prawa materialnego i wbrew zarzutom skargi został on poprzedzony prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, w toku którego spełniono wymogi wynikające z zasad procesowych wyrażonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 i art. 77 § 1 tego Kodeksu. Dlatego działając na podstawie art. 132 oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o oddaleniu skargi