Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 349/25 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 11 marca 2025 r., znak: SKO.PS/40/47/2025 w sprawie odpłatności za usługi opiekuńcze postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 2 lipca 2025 r. odrzucił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z 11 marca 2025 r., znak: SKO.PS/40/47/2025 w sprawie odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone przez organ pomocy społecznej jego matce K. K. Sąd I instancji wskazał, że K. K. zmarła [...] kwietnia 2025 r., a więc już po doręczeniu jej pełnomocnikowi decyzji organu odwoławczego. Wprawdzie ww. działała w postępowaniu administracyjnym przez pełnomocnika W. K., który złożył przedmiotową skargę, jednakże pełnomocnictwo to wygasło z chwilą jej śmierci (art. 43 p.p.s.a.). Zarówno decyzja organu I instancji dotycząca odpłatności za usługi opiekuńcze – jak i organu odwoławczego z 11 marca 2025 r. została skierowana do K. K. Na rzecz tej osoby świadczone były usługi opiekuńcze i miała ona ponosić odpłatność za przedmiotowe usługi na podstawie zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja odnosi się do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłej, a syn zmarłej nie ma legitymacji skargowej do skutecznego zaskarżenia decyzji organów administracji w tej sprawie. Wobec śmierci K. K. nie można uznać, że skarżący legitymuje się interesem prawnym do zaskarżenia decyzji SKO w Zamościu w przedmiocie odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone wobec osoby zmarłej.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł W. K. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania , tj. art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skarg na skutek uznania, że zaskarżona decyzja odnosi się do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłej, a jej syn nie ma legitymacji skargowej do skutecznego zaskarżenia decyzji organów administracji w tej sprawie, podczas gdy zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej: u.p.s.), obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej – z masy spadkowej;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez jego pominięcie i niezastosowanie, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że w ustawie o pomocy społecznej brak jest regulacji, która umożliwiłaby obciążenie opłatą za świadczone usługi opiekuńcze innej osoby poza beneficjentem tych usług, podczas gdy z ww. przepisu wynika wniosek przeciwny, tj. że obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa nie tylko na beneficjencie tych świadczeń, ale również na spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej – z masy spadkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Natomiast według art. 50 § 2 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. O tym, czy konkretny podmiot ma w danej sprawie chroniony interes prawny, decyduje norma prawa materialnego. Norma taka wynika z przepisów prawa materialnego, chociaż może być również zakodowana w przepisach procesowych lub ustrojowych. Od wykazania związku między chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej uzależniona jest legitymacja do złożenia skargi.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny czy W. K. posiada interes prawny w zaskarżeniu decyzji ustalającej odpłatność jego matce K. K. za usługi opiekuńcze świadczone od 1 stycznia 2025 r. do 27 kwietnia 2025 r. (tj. do dnia zgonu). W tym względzie skarżący kasacyjnie trafnie wskazuje na treść art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s., jako źródło swojego interesu prawnego. Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa między innymi na spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej. Warto również wskazać, że w sytuacji gdy wydatki nie zostały zwrócone przez samego świadczeniobiorcę lub jego spadkobierców, do zwrotu świadczeń zobowiązani są małżonek, zstępni oraz wstępni osoby korzystającej z pomocy (art. 96 ust. 1 pkt 3 u.p.s.). Nie ulega wątpliwości, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są świadczeniami z pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit. m u.p.s.). W związku z tym, zgodzić należy się z autorem skargi kasacyjnej, że znajduje do nich zastosowanie art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a tym samym należy przyjąć, że pomimo, iż świadczenie to związane było z osobą zmarłej, to sam przedmiot postępowania – opłata za te usługi, nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłej. W analizowanym przypadku odpłatność za faktycznie zrealizowane godziny usług opiekuńczych nie została uiszczona za życia ich beneficjentki, stąd zobowiązania z tego tytułu weszły do masy spadkowej. To zaś oznacza, że zobowiązanym do zwrotu wydatków poniesionych na te usługi może być również W. K., jako ewentualny spadkobierca osoby, która korzystała ze świadczeń pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.p.s.), względnie, w razie niedokonania zwrotu tych wydatków przez spadkobierców z masy spadkowej, jako jej zstępny (art. 96 ust. 1 pkt 3 u.p.s.).

Na gruncie niniejszej sprawy należało więc przyjąć, że występuje norma prawa materialnego, która uzasadniałyby interes prawny W. K. w złożeniu skargi na decyzję ustalającą jego matce odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze. Odrębną kwestią pozostaje wykazanie następstwa prawnego po H. K., co Sąd I instancji powinien zbadać w postępowaniu sądowym.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, uznając za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej, orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał, ponieważ w art. 209 p.p.s.a. przyjęto unormowanie, iż wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Tak więc w innych przypadkach Sąd nie rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania. Należy zaznaczyć, że o kosztach postępowania kasacyjnego sąd orzeka jedynie wówczas, gdy rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku, ponieważ przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a wiążą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z wyrokiem Sądu pierwszej instancji oddalającym lub uwzględniającym skargę, co nie ma miejsca w przypadku rozpoznawania skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę lub umarzającego postępowanie sądowoadministracyjne (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07).