III SA/Gd 454/14 - Wyrok

Data orzeczenia	2014-11-06	
Data wpływu	2014-06-09	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku	
Sędziowie	Elżbieta Kowalik-Grzanka /sprawozdawca/
Felicja Kajut /przewodniczący/
Jolanta Sudoł	
Symbol z opisem	6321 Zasiłki stałe	
Hasła tematyczne	Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2012 nr 0 poz 270; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 nr 0 poz 267; art. 138 § 1 pkt 2; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2013 nr 0 poz 182; art. 106 ust. 5; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi E. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 3 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 3 października 2013 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Działu Świadczeń Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. przyznano E. F. – F. zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 389 zł od dnia 1 października 2013 r.

Jednocześnie organ orzekł o objęciu E. F. – F. ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9 % kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania przyznanego świadczenia.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni spełnia kryterium dochodowe (dochód 153 zł; kryterium dochodowe 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej). Ponadto wnioskodawczyni jest osobą całkowicie niezdolną do pracy.

Decyzją z dnia 4 marca 2014 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Działu Świadczeń Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. uchylono ww. decyzję z dnia 3 października 2013 r. nr [...] od dnia 1 lutego 2014 r.

W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przywołał art. 8, art. 37 ust. 1, art. 106 ust. 5 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) oraz art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267).

Uzasadniając wydaną decyzję organ pierwszej instancji wskazał, że E.F. – F. w dniu 31 stycznia 2014 r. przedłożyła w ośrodku decyzje stypendialne przyznające jej stypendia socjalne w łącznej kwocie 800 zł. W związku tym ww. została poinformowana, że wobec przekroczenia określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowego zasiłek stały nie będzie jej przysługiwał.

W dniu 6 lutego 2014 r. do strony zostało wysłane zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania wyjaśniającego dotyczącego decyzji przyznającej zasiłek stały. Zainteresowana odebrała przedmiotowe pismo jednakże nie stawiła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. Nie stawiła się także w celu zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W związku z brakiem kontaktu ze stroną organ pierwszej instancji uchylił decyzję przyznającą świadczenie od dnia 1 lutego 2014 r. zgodnie z art. 107 ust. 4 i art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

W następstwie odwołania od ww. decyzji wniesionego przez E.F. – F. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 kwietnia 2014r . nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy uchylając decyzję organu pierwszej instancji z dnia 3 października 2013 r. nr [...] z dniem 1 kwietnia 2014 r.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy przywołał art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856), art. 17 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 106 ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Uzasadniając wydaną decyzję organ odwoławczy wskazał, że wobec przekroczenia kryterium dochodowego (dochód 953 zł) organ pierwszej instancji zasadnie uchylił decyzję przyznającą zasiłek stały opierając się na normie zawartej w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Wobec zamkniętego katalogu świadczeń, których nie wlicza się do dochodu (art. 8 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej) prawidłowo doliczono do dochodu strony stypendia socjalne uzyskane w oparciu o regulacje zawarte w przepisach o szkolnictwie wyższym.

Co istotne, organ pierwszej instancji zastrzegł, że uchylenie decyzji przyznającej świadczenie następuje z dniem 1 lutego 2014 r. Z zestawienia tej daty z datą wydania decyzji (4 marca 2014 r.) wynikało, że uchylenie decyzji przyznającej świadczenie następuje z datą wsteczną. W ocenie organu odwoławczego takie rozstrzygnięcie było nieprawidłowe, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. W świetle poglądów judykatury decyzja administracyjna wydawana w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ma bowiem charakter konstytutywny, co oznacza, że może wywoływać wyłącznie skutki ex nunc. Tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw aby uchylać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej z mocą wsteczną – z chwilą zaistnienia zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego (a więc ex tunc).

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ odwoławczy zweryfikował rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w zakresie określenia daty, od której następuje uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały.

W skardze na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. F. – F.wskazała, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się zatem do kontroli prawidłowości wydanego w sprawie rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego.

W świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) sąd ten uwzględniając skargę na decyzję uchyla zaskarżony akt w przypadku, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, w zależności od rodzaju naruszenia - stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza jej wydanie z naruszeniem prawa.

Powołana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracyjnym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd administracyjny nie bada natomiast celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie skarżącej decyzją nawet wówczas, gdy wiąże się ona z określonymi, negatywnymi skutkami.

Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie również z przyczyn, które Sąd zobowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu.

Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest reformatoryjna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W świetle art. 138 § 1 pkt 2 ww. ustawy organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny prawnej rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w zakresie zmiany sytuacji dochodowej skarżącej od 1 stycznia 2014 roku w związku z przyznaniem jej decyzją Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia 15 stycznia 2014 roku stypendium socjalnego w kwocie 500 złotych oraz stypendium specjalnego w kwocie 300 złotych. Stypendia te bowiem przyznane na podstawie ustawy z dnia 17 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U z 2012r. poz.572 ze zm. - art. 179 ust.1) stanowią dochód w rozumieniu art. 8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej. Do dochodu bowiem ustalonego zgodnie z ww. przepisem nie wlicza się jedynie pomocy materialnej mającej charakter socjalny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty (ust.4 art. 8 tej ustawy). Tym samym organy zasadnie ustaliły, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego co musiało skutkować uchyleniem decyzji przyznającej zasiłek stały.

W realiach rozpatrywanej sprawy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego zweryfikowano rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zawierające w ocenie organu odwoławczego wadę w postaci błędnego określenia terminu uchylenia decyzji przyznającej świadczenie w postaci zasiłku stałego. Organ pierwszej instancji wydając swoją decyzję w dniu 4 marca 2014 r. wskazał bowiem w jej uzasadnieniu, że uchylenie decyzji przyznające świadczenie następuje od dnia 1 lutego 2014 r. Wydana decyzja ma swoją podstawę prawną w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 ustawy.

Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w szeregu orzeczeń sądów administracyjnych decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. Taki pogląd wyraził m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 18 grudnia 2008 r. (sygn. akt II SA/Kr 928/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), wskazując, że ustawodawca w redakcji przywołanego przepisu konsekwentnie posłużył się pojęciami: "zmienia" i "uchyla" decyzję, co oznacza, iż zarówno zmiana decyzji pierwotnie przyznającej świadczenie pomocy społecznej, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny. Decyzja ta wpływa bezsprzecznie na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej (zmienia ich wysokość, odmiennie je kształtuje lub wręcz je odbiera). Do tego poglądu odwołał się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 22 lipca 2009 r. (sygn. akt II SA/Po 308/09; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl) jak i Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu swoich orzeczeń (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1554/09, z dnia 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 654/10 oraz z dnia 29 września 2011r. sygn. akt I OSK 655/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ze względu na konstytutywny charakter ww. decyzji może ona wywoływać wyłącznie skutki na przyszłość, a więc ex nunc. Brak jest tym samym jakichkolwiek podstaw, by uchylać decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej z mocą wsteczną ex tunc - z chwilą zaistnienia zmiany sytuacji dochodowej uprawnionego (w niniejszej sprawie od 1 stycznia 2014 r. w związku z przyznaniem skarżącej stypendiów socjalnych).

W konsekwencji poczynionych rozważań należy uznać, że wskazany w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji termin, z którym została uchylona decyzja przyznająca skarżącej określone świadczenie został ustalony z naruszeniem prawa. Bezspornym jest, że organ winien był uwzględnić ustalenia dotyczące zmiany sytuacji materialnej skarżącej, lecz decyzja wydana w ich wyniku powinna ustalać jej sytuację na przyszłość, nie zaś z mocą wsteczną. tj. od dnia 1 lutego 2014 r.

Jeżeli zatem decyzja wydana przez organ pierwszej instancji zawierała ww. istotną wadę w pełni zasadne było jej zweryfikowanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W powyższym stanie faktycznym i prawnym zaskarżonej decyzji organu odwoławczego nie można zatem zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia jakichkolwiek przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na podjęte w rozpatrywanej sprawie rozstrzygnięcie.

Przedmiotowe ustalenia prowadzić musiały do oddalenia wniesionej skargi, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.