II SA/Rz 514/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-07-31	
Data wpływu	2024-04-23	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie	
Sędziowie	Joanna Zdrzałka
Karina Gniewek-Berezowska /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Inne	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 901; art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, 2, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2e, art. 8 ust. 3, art. 107 ust. 3, 5, art. 6 pkt 14; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 nr 0 poz 1634; art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 nr 0 poz 775; art. 80, art. 28, art. 62; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 lipca 2024 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 22 stycznia 2024 r. nr SKO.4110.165.2982.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 29 września 2023 r. nr DPS.5026.2360.2023.5140.8; II. zarządza zwrot od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącej I. Z. kwoty 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego.	
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z [...] stycznia 2024 r. nr [...], uchylająca w całości decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "Organ I instancji") z [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej.

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Decyzją z [...] września 2023 r. nr [...] Prezydenta Miasta [...] ustalił I. Z. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") kwotę opłaty za pobyt ojca – A. Z. w Domu Pomocy Społecznej w [...] (dalej: "DPS" lub "Ośrodek") w następujący sposób:

– w kwocie 1.456,28 zł miesięcznie od 1 stycznia do 31 stycznia 2020 r.;

– w kwocie 1.591,86 zł miesięcznie od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r.;

– w kwocie 1.437,31 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r.;

– w kwocie 1.560,74 zł miesięcznie od 1 lutego 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.;

– w kwocie 1.663,68 zł miesięcznie od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r.;

– w kwocie 1.681,17 zł miesięcznie od 1 marca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r.;

– w kwocie 2.221,60 zł miesięcznie od 1 lutego 2023 r. do 31 marca 2023 r.;

– w kwocie 2.125,13 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2023 r..

W toku postępowania ustalono, że A. Z. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...], w którym średni miesięczny koszt utrzymania w poszczególnych latach kształtował się następująco: od 1 stycznia 2020 r. wynosił 3.778,46 zł, od 1 lutego 2020 r. wynosił 4.049,63 zł, od 1 lutego 2021 r. wynosił 4.296,49 zł, od 1 lutego 2022 r. wynosił 4.629,55 zł, od 1 marca 2022 r. wynosił 4.664,51 zł, natomiast od 1 lutego 2023 r. wynosił 5.836,54 zł.

W związku z tym, że A. Z. nie ponosi pełnej opłaty za swój pobyt w DPS w pełnej wysokości, w następnej kolejności obowiązani do wnoszenia opłat są jego syn A. Z. oraz córka I. Z.. A. Z. podjął współpracę z Ośrodkiem i partycypuje w kosztach pobytu ojca w DPS ustalonych na podstawie odrębnej decyzji. W postępowaniu dotyczącym Skarżącej Ośrodek podjął próbę ustalenia miejsca jej pobytu, a następnie uzyskania informacji o sytuacji rodzinnej i dochodowej Strony. Ustalono, iż ww. zamieszkuje we [...], a także, że tworzy gospodarstwo domowe z mężem. Osiąga dochód w wysokości 7.833,09 zł miesięcznie zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 903 – dalej: "u.p.s."). Małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Mąż Skarżącej nie wyraził zgody na udostępnienie informacji o swoich dochodach. Organ I instancji wskazał, że przedstawiony przez Stronę dokument poświadczający rozdzielność majątkową nie został uznany przez Organ jako dowód z uwagi na fakt braku doręczenia przez stronę tłumaczenia w języku polskim. Nadto podał, że rozdzielność majątkowa między małżonkami prowadzącymi wspólne gospodarstwo domowe nie ma znaczenia w odniesieniu do przepisów ustawy o pomocy społecznej.

W tym stanie faktycznym Organ odstąpił od ustalenia odpłatności w oparciu o dochód rodziny uzasadniając, że Skarżąca unikała kontaktu z Organem. Mimo podejmowanych licznych prób ustalenia dochodu rodziny nie wyjawiła go, a także nie zawarła umowy w przedmiocie wysokości ustalonej opłaty.

W tej sytuacji zostały spełnione, zdaniem Oranu przesłanki z art. 61 ust. 2e u.p.s. W konsekwencji, zastosowanie wykładni ww. przepisu spowodowało ustalenie przez Organ I instancji wysokości opłaty należnej I. Z. z uwzględnieniem wpłat dokonywanych przez A. Z. i A. Z.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W dniu [...] listopada 2023 r. przesłała do SKO kserokopię dokumentu w języku [....] wraz z tłumaczeniem, z którego wynika, iż posiada rozdzielność majątkową.

Decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i ustaliło odpłatności dla I. Z. za pobyt ojca A. Z. w DPS w [...]. Kolegium wskazało, że odwołanie Skarżącej jest zasadne, lecz wyłącznie w zakresie korekty decyzji, co do wysokości ustalonej odpłatności za okres od 1 kwietnia 2022 r. do 31 stycznia 2023 r.

Organ Odwoławczy w uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał zasady i tryb ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podzieliło stanowisko Organu I instancji. Podało, że w przypadku kilku zstępnych, każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w DPS, a różnicować może ich jedynie kryterium dochodowe. Zdaniem Organu odwoławczego, Prezydent prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, a w konsekwencji odpłatność za pobyt ojca Skarżącej w DPS. Wskazał, że zachowanie Skarżącej jednoznacznie wskazuje, iż nie chce ona ujawnić swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej. W konsekwencji za zasadne Organ odwoławczy uznał przyjęcie, że opłatę należało ustalić w oparciu o art. 61 ust. 2e u.p.s. tj. jako różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania, a opłatą uiszczaną przez A. Z. i A. Z.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, na powyższą decyzję złożyła I. Z. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.– dalej: "k.p.a.") poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania dowodowego przez Organ I i II instancji co zasadniczo wpłynęło na obowiązki Skarżącej tj. wysokość opłaty za pobyt w DPS;

- art. 61 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie jej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej, w tym oświadczeń i dowodów przez nią złożonych;

- art. 61 i 103 u.p.s. w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez przedwczesne wydanie decyzji w związku z brakiem propozycji zawarcia umowy w przedmiocie odpłatności oraz brakiem możliwości zapoznania się z zebranym materiałem;

- art. 11 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie wydanej decyzji.

Mając na uwadze powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. SKO wskazało, że wbrew twierdzeniom Skarżącej przesłano jej propozycję zawarcia umowy oraz wielokrotnie podejmowano próby ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej Strony. W tym celu wystosowano do niej sześć pism z prośbą o informację. Ponadto Organ podjął próbę przesłuchania Skarżącej za pośrednictwem polskiego Konsulatu w [...]. W odpowiedzi, Skarżąca podawała jedynie fragmentaryczne dane, które nie pozwoliły na ustalenie jej sytuacji majątkowej począwszy od 1 stycznia 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w przedmiocie ustalenia Skarżącej opłaty za pobyt ojca w DPS.

Nie ulega wątpliwości i rację należy przyznać Organom, że pobyt członka rodziny w DPS jest odpłatny, a odpłatność ponoszą w kolejności: mieszkaniec a następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi.

Zasadę odpłatności, jak również kolejność ponoszenia odpłatności statuują przepisy u.p.s..

Zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

I tak na zasadzie art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia tej opłaty są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Stosownie zaś do art. 61 ust. 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

W sprawie bezsporne jest, że ojciec Skarżącej A. Z. od 4 marca 2005 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Ustalono także, że ponosi on częściową odpłatność za pobyt w DPS. Nie ma również sporu co do tego, że częściową opłatę ponosi brat Skarżącej A. Z., co wynika z dołączonych do akt decyzji. Wyjaśniono również kwotę różnicy pomiędzy pełną należnością, a opłatami uiszczanymi przez ojca i brata Skarżącej. Sporną kwestią nie był również średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS ustalony na podstawie stosownych Zarządzeń Starosty [...].

Nie budzi wątpliwości Sądu, co kwestionowała Skarżąca, że nałożenie obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS może nastąpić z mocą wsteczną. Organ obowiązek ten ustalił od 1 stycznia 2020 r., podczas gdy ojciec Skarżącej został umieszczony w DPS 4 marca 2005 r. i od tej daty co do zasady istniał obowiązek ponoszenia odpłatności.

Nie budzi żadnych wątpliwości orzeczniczych, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, a więc oddziaływać wstecz (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2022 r., I OSK 2066/20 to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oczywistym jest, że skoro istniała możliwość nałożenia tego obowiązku od marca 2005 r. to tym bardziej możliwość taka zachodziła od stycznia 2020 r. W związku ze złożeniem skargi przez Skarżącą i zakazem orzekania na niekorzyść Sąd ogranicza się do stwierdzenia, że na pewno decyzja mogła zostać wydana z datą wsteczną, w tym przypadku od 1 stycznia 2020 r.

Nie budzi również wątpliwości nałożenie obowiązku odpłatności na kilku zobowiązanych różnymi decyzjami. Ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje bowiem ustalenia obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje tzw. współuczestnictwa materialnego (wyrok WSA w Gliwicach z 24 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 937/15, wyrok WSA w Warszawie z 28 listopada 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 503/19). Obowiązku takiego nie nakładają także przepisy postępowania administracyjnego, a możliwość współuczestnictwa formalnego przewidziana w art. 62 k.p.a. uzależniona jest od tożsamego stanu faktycznego wszystkich stron.

W sytuacji, gdy ustalenie odpłatności zależy od poziomu dochodów określonych w art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, a także możliwości zawarcia umowy, o jakiej stanowi art. 103 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, nie można mówić o relewantności przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazującej prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wielu stron, ani też o konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu (tak w wyroku WSA w Poznaniu z 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Po 88/16). Zgodnie z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 u.p.s. osoba zobowiązana do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ma prawo żądać weryfikacji innej decyzji ustalającej opłaty z tego samego tytułu ze względu na swój obowiązek. Odpowiada to ustawowej definicji strony zgodnie z art. 28 k.p.a. Jeżeli organ prowadzi oddzielnie postępowanie co do indywidualizacji i wysokości partycypacji w opłatach, to potencjalnie zobowiązani mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., aby być uczestnikami takich postępowań. Wysokość opłat jakie powinna ponosić każda z tych osób, zależy od ustalenia i oceny sytuacji dochodowej innego zobowiązanego ( patrz wyrok NSA z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2233/22).

Niemniej jednak w postępowaniu dotyczącym odpłatności jednej z osób nie można podnosić zarzutów dotyczących odpłatności przypadającej na inną osobę, ustalonej odrębną decyzją. Dlatego też podnoszone w niniejszym postępowaniu zarzuty dotyczące nieprawidłowości wysokości odpłatności ustalonej odrębną decyzją dla ojca Skarżącej, nie mogą odnieść skutku w postępowaniu dotyczącym odpłatności Skarżącej. Inaczej rzecz ujmując zarzuty te Skarżąca mogła kierować do decyzji dotyczącej odpłatności ojca i w postępowaniu, w którym została ona wydana.

W zasadzie spór w sprawie sprowadza się do zastosowana art. 61 ust. 2e u.p.s.

Zgodnie z tym przepisem:

W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Przepis ten stanowi pewnego rodzaju sankcję dla osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS, które odmówiły tak zawarcia umowy na ponoszenie odpłatności, jak również odmówiły przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Taka postawa uniemożliwia bowiem ustalenie możliwości finansowych zobowiązanego, blokując jednocześnie przeprowadzenie stosownego postępowania.

W orzecznictwie przyjmuje się, że brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwieniu pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania. Kwestia spełnienia przesłane z art. 61 ust. 2e u.p.s. wymaga każdorazowego oceniania przez organ administracji publicznej z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. ( patrz np. wyrok WSA w Łodzi z 14 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 1055/22).

W sprawie Organy obu instancji zgodnie stwierdziły, że nie ma możliwości ustalenia względem Skarżącej odpłatności na podstawie sytuacji dochodowej.

Jak wskazano pomimo wielokrotnie kierowanych do Skarżącej wezwań, nie udokumentowała ona dochodów męża. Organ II instancji ocenił, że Skarżąca przesyłała wyłącznie fragmentaryczne dane w oparciu, o które nie można ustalić jej dochodu, podane przez nią informacje co do ilości członków były rozbieżne. W formularzu przesłanym Organowi w dniu 28 października 2021 r. oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, podczas gdy w złożonym od decyzji Organu I instancji odwołaniu stwierdziła, że od 2021 r. nie mieszka z mężem i ma z nim utrudniony kontakt.

W opozycji Skarżąca twierdzi, że była z Organem w stałym kontakcie, odpowiadała na wszystkie jego wezwania. Na wezwanie Konsulatu nie stawiła się ze względu na stan epidemii. Ponadto zarzuciła Organom nie zapewnienie jej możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i możliwością wypowiedzenia się w sprawie.

Zarzuty Skarżącej są po części skuteczne.

Ustalona decyzją odpłatność dotyczy okresu od 2020 r. Zatem punktem wyjścia ustaleń powinny być dochody Skarżącej od grudnia 2019 r. ( art. 8 ust. 3 u.p.s.), na co zwrócił uwagę Organ II instancji, poprzednio uchylając decyzję Organu I instancji.

Jednym z podstawowych dowodów w postępowaniu dotyczącym odpłatności za pobyt w DPS jest wywiad środowiskowy.

Zgodnie z art. 107 ust. 3 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny.

ust. 4a. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

5. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

5b. Sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie następujących dokumentów:

7) zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, zawierającego informacje o wysokości potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, kosztów uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe;

8) zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych (usług rolniczych), zawierającego informacje o potrąconej zaliczce na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe;

9) zaświadczenia albo oświadczenia o okresie zatrudnienia, w tym o okresach, za które były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne, oraz o okresach nieskładkowych.

W złożonym oświadczeniu z 6 sierpnia 2021 r. Skarżąca wskazała, że posiada samochód marki [...], za który spłaca prywatną pożyczkę w kwocie [...] miesięcznie, nieruchomości w postaci mieszkań w [...]o powierzchni 43 m² oraz [...] o powierzchni 60 m², w którym przebywa i za które do 2042 spłaca kredyt w wysokości około [...] miesięcznie. W toku postępowanie wyjaśniła, że mieszkanie w [...] zajmuje matka, w związku z czym nie przynosi ono dochodu. Odnośnie uzyskiwanego dochodu w oświadczeniu z 28 października 2021 r. podała, że we wrześniu 2021 r. uzyskała przychód w kwocie [...]. W oświadczeniu z tego samego dnia wymieniła wydatki, oraz podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z mężem.

Ponownie wezwana o wykazanie dochodu za 2019, 2020 i 2021 r. przedstawiła wcześniej złożone dokumenty. Wezwana kolejny raz przedstawiła zestawienie dochodów netto w wysokości [...] i wydatków opiewających na kwotę [...] wyjaśniając, że nie zawsze podczas pobytu we [...] pracowała i nie jest w stanie dokładnie i precyzyjnie przedstawić dochodów i wydatków za poprzednie okresy. Niemniej zaznaczyła, że kształtowały się one w zbliżony sposób w każdym miesiącu +/- [...]. Oświadczyła również, że jest w stanie opłacić należność za pobyt ojca do [...] miesięcznie. Przedłożyła również umowę małżeńskiej rozdzielności majątkowej w języku [....], do odwołania przedłożyła umowę przetłumaczoną na język polski.

W ocenie Sądu zachowanie Skarżącej nie odpowiada przesłankom, o jakich mowa w powołanym przez Organ przepisie. W istocie Skarżąca odpowiadała na wszystkie wezwania Organów, a co należy podkreślić nie było ich mało, składając oświadczenia o zarobkach, jak i wydatkach, stosownie do cytowanego art. 107 ust. 5 u.p.s., co w ocenie Sądu powinno było podlegać ocenie Organu.

Lakoniczne stwierdzenie, że informacje nie są wiarygodne i zakwalifikowanie zachowania Skarżącej jako wyczerpującego znamiona określone w art. 61 ust. 2e u.p.s. było działaniem nieusprawiedliwionym. W istocie to Organy uchyliły się od zbadania złożonych przez Skarżącą oświadczeń. Oczekiwanie, że Skarżąca przedłoży dokumenty, które expressis verbis zawierać będą żądane dane, a wobec ich braku zastosowanie art. 61 ust. 2e u.p.s. było nieuprawnione.

Decyzji organu nie może usprawiedliwiać brak wykazania dochodów męża, w sytuacji gdy w toku postępowania Skarżąca konsekwentnie podnosiła, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z mężem. Zgodzić należy się z Organami, że ustrój rozdzielności majątkowej nie przeczy pojęciu rodziny w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 6 pkt 14 u.p.s. przez rodzinę należy rozumieć: osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zatem w tym przypadku decydujące znaczenie ma nie ustrój majątkowy, ale okoliczności faktyczne.

Skarżąca podnosi, że od 2021 r. nie mieszka z mężem, a od początku trwania małżeństwa każdy ponosił za siebie koszty utrzymania. Wskazała również, że mąż utrudnia jej przedstawienie informacji o dochodach.

Organ nie dał wiary tym twierdzeniom wskazując, że w oświadczeniu z 28 października 2021 r. Skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem.

W ocenie Sądu ocena Organu jest zbyt arbitralna. Organ bowiem poza odmówieniem wiary złożonym przez Skarżącą wyjaśnieniom w zasadzie nie uzasadnił swojego stanowiska. Trudności dowodowe związane z pobytem Skarżącej za granicą nie wykluczały weryfikacji podanych informacji. Sposobem na to mogło być chociażby przesłuchanie Skarżącej przed Konsulem w ramach pomocy prawnej na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. Prawo konsularne (Dz.U. z 2023 r., poz. 1329). Taka próba została już podjęta w postępowaniu. Okazała się jednak bezskuteczna z powodu pandemii, co ze względu na okres, w którym miało to miejsce, wydaje się wysoce prawdopodobne. Nie wyklucza to jednak możliwości powtórzenia czynności, zwłaszcza w sytuacji gdy Organ stwierdzi, że nie ma innych możliwości na zweryfikowanie twierdzeń Skarżącej.

W tym stanie rzeczy Organ naruszyła art. 80 k.p.a. w zw. z powołanym art. 61 ust. 2e u.p.s.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Z uwagi na zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania Sąd uchylił również decyzję Organu I instancji, działając przy tym na podstawie art. 135 p.p.s.a.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem Organu będzie ocena materiału dowodowego z uwzględnieniem wskazówek Sądu. Organ dokona zatem oceny przedstawionych przez Skarżącą dochodów, jak również wydatków pod kątem ich wiarygodności, a następnie na ich podstawie dokona oceny możliwości finasowania pobytu ojca Skarżącej w DPS-e. W przypadku stwierdzenia, że dowody nie są wystarczające przeprowadzi postępowanie dowodowe w niezbędnym do tego zakresie.