Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia del. WSA Artur Kot, po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Go 827/19 w sprawie ze skargi Z. M. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 31 października 2019 r., nr 0113-KDIPT2-3.4011.447.2019.2.SJ w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Z. M. na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Go 827/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę Z. M. (dalej: skarżący) na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 31 października 2019 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 52 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: u.p.d.o.f.) w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 202, poz. 1956 ze zm.; dalej: ustawa zmieniająca) poprzez:

a) uznanie, że w niniejszej sprawie przepisy te nie znajdują zastosowania, gdyż udziały nabyte na podstawie ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw nie korzystają ze zwolnienia w momencie ich sprzedaży, gdyż ze zwolnienia tego korzysta wyłącznie zbycie papierów wartościowych, którymi - zdaniem Sądu - nie są udziały spółek utworzonych w celu oddania tym spółkom do odpłatnego korzystania, na podstawie przepisów o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia przedsiębiorstwa, obligacji Skarbu Państwa wyemitowanych po dniu 1 stycznia 1989 r.;

b) odkodowanie pojęcia "papierów wartościowych" prawie wyłącznie na podstawie przepisów ustaw, które weszły w życie po dniu nabycia przez skarżącego kasacyjnie przedmiotowych udziałów, a z pominięciem przepisów ustaw obowiązujących w dacie nabycia udziałów przez skarżącego kasacyjnie przez co naruszona została zasada praw nabytych podatnika;

c) dokonanie błędnej wykładni systemowej zewnętrznej z całkowitym pominięciem wykładni historycznej oraz celowościowej;

d) pominięcie faktu nabycia przez skarżącego kasacyjnie udziałów w drodze oferty publicznej, co czyni, iż odwołanie się przez Sąd pierwszej instancji do przepisów K.s.h. nie znajduje uzasadnienia;

e) całkowite pominięcie przepisów unijnych, które także wprowadzają definicje papierów wartościowych, na skutek czego doszło do nieuzasadnionego zawężenia w kontekście źródeł prawa, których wykaz zawiera Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, poz. 483, ze. zm.; dalej: Konstytucja RP);

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), a także 151 P.p.s.a. w zw. z art. 2a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, ze zm., dalej: O.p.). poprzez wydanie wyroku w myśl zasady in dubio pro fisco w sytuacji, gdy w sprawie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów konstytuujących zwolnienie od podatku, o których mowa w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zmianie. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznanej sprawie, jako że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe, ale uzasadnienie tego rozstrzygnięcia jest częściowo błędne.

Zgodnie ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji błędnie odwołał się, "prawie wyłącznie" jak to ujęto w skardze kasacyjnej, do przepisów obowiązujących po 1 stycznia 2004 r. celem odkodowania pojęcia "papiery wartościowe", podczas gdy mająca kluczowe znaczenie dla wyniku niniejszej sprawy regulacja z art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. oraz z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej dotyczy papierów wartościowych nabytych przed dniem 1 stycznia 2004 r.

Dla jasności wywodu przypomnieć trzeba, że art. 52 pkt 1 u.p.d.o.f. stanowi, iż zwalnia się od podatku dochodowego:

1) w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. dochody:

a) z odpłatnego zbycia nabytych przed dniem 1 stycznia 2003 r. obligacji Skarbu Państwa wyemitowanych po dniu 1 stycznia 1989 r. oraz obligacji wyemitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego po dniu 1 stycznia 1997 r.,

b) z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz. U. poz. 754 i 945, z 1998 r. poz. 669 i 715 oraz z 2000 r. poz. 270, 702, 703, 1037 i 1099) 81 ,

- przy czym zwolnienie nie ma zastosowania, jeżeli sprzedaż tych papierów wartościowych jest przedmiotem działalności gospodarczej,

d) uzyskane z realizacji praw wynikających z papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.

Zgodnie zaś z postanowieniami art. 19 ustawy zmieniającej przepisów ustawy, o której mowa w art. 1 (ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – wyjaśnienie NSA), nie stosuje się do opodatkowania dochodów (poniesionych strat) uzyskanych po dniu 31 grudnia 2003 r.:

1) z odpłatnego zbycia nabytych przed dniem 1 stycznia 2003 r. obligacji Skarbu Państwa wyemitowanych po dniu 1 stycznia 1989 r. oraz obligacji wyemitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego po dniu 1 stycznia 1997 r.;

2) z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, o których mowa w art. 52 pkt 1 lit. b ustawy wymienionej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2004 r., pod warunkiem że papiery te zostały nabyte przed dniem 1 stycznia 2004 r.;

3) z realizacji praw wynikających z papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 49, poz. 447 i Nr 240, poz. 2055 oraz z 2003 r. Nr 50, poz. 424, Nr 84, poz. 774, Nr 124, poz. 1151 i Nr 170, poz. 1651), nabytych przed dniem 1 stycznia 2004 r. (ust. 1). Przepisu ust. 1 nie stosuje się do odpłatnego zbycia papierów wartościowych, o których mowa w ust. 1, dokonywanego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (ust. 2).

U podstaw sporu zaistniałego w niniejszej sprawie legło zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko organu interpretującego, iż nabyte przez skarżącego w 1999 r., w ofercie publicznej, udziały przedsiębiorstwa państwowego, które zostało poddane procesowi prywatyzacji na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 118, poz. 561), nie są papierami wartościowymi, a więc przytoczone powyżej przepisy nie mają zastosowania do dochodu uzyskanego w 2018 r. ze sprzedaży tych udziałów.

Skarżący utrzymuje, że sprzedaż nabytych przez niego udziałów podlega zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych, jako że w świetle postanowień art. 2 pkt 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz. U. Nr 118, poz. 754 ze zm.), udziały te są papierami wartościowymi.

Zatem, w rzeczy samej, dla potrzeb rozstrzygnięcia występującego sporu konieczne jest prawidłowe odkodowanie występującego w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. oraz art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej pojęcia "papiery wartościowe". W tym celu należy uwzględnić przepisy ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r., jako że to ta ustawa, zgodnie z jej art. 1, normowała wówczas publiczny obrót papierami wartościowymi, zaś stosownie do postanowień art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej opodatkowaniu nie podlegają dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, o których mowa w art. 52 pkt 1 lit. b u.p.d.o.f., nabytych przed tą datą.

W tym ostatnio przywołanym przepisie mowa jest o papierach wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 przepisów ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Zatem zwolnieniu od podatku podlegały wyłącznie papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu oraz nabyte w sposób określony omawianym przepisem.

W skardze kasacyjnej skarżący przytoczył art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi zawierający definicję pojęcia "publiczny obrót papierami wartościowymi", pominął natomiast zawartą w art. 4 pkt 2 tej ustawy definicję, występującego w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f., pojęcia papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu, zgodnie z którą są nimi papiery wartościowe: a) w stosunku do których wyrażona została zgoda na ich wprowadzenie do publicznego obrotu albo złożone zostało zawiadomienie, o którym mowa w art. 63, b) emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. ustawodawca użył pojęcia zdefiniowanego w ustawie normującej materię dotyczącą publicznego obrotu papierami wartościowymi i nie zawarł dla potrzeb ustawy podatkowej definicji tego pojęcia, to przy wykładni ww. przepisu należy zastosować wykładnię funkcjonalną zewnętrzną. Podkreślić należy, że żaden przepis prawa nie jest oderwaną jednostką, lecz występuje w pewnym kontekście systemowym – jest częścią określonego aktu normatywnego, który z kolei jest częścią określonej gałęzi prawa przynależącej do systemu prawa polskiego. Wykładając dany przepis prawa, należy brać pod uwagę również jego relacje do innych przepisów danego aktu normatywnego (wykładnia systemowa wewnętrzna) oraz do przepisów zawartych w innych ustawach (wykładnia systemowa zewnętrzna). Tylko realizacja tej dyrektywy wykładni prawa, określanej jako argumentum a rubrica, gwarantuje zupełne i niesprzeczne odczytanie danej instytucji prawa z przepisów prawa (por. uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia: 2 kwietnia 2012 r., II FPS 3/11; 19 listopada 2012 r., II FPS 1/12 - dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zważywszy na znaczenie użytego w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. pojęcia papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu, a także mając na uwadze, iż według postanowień art. 4 pkt 3 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi przez dopuszczenie papierów wartościowych do publicznego obrotu rozumie się wyrażenie przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd zgody na ich wprowadzenie do publicznego obrotu albo złożenie zawiadomienia, o którym mowa w art. 63, stwierdzić należy, że w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy przychód ze sprzedaży papierów wartościowych jest objęty działaniem art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej oraz art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. nie wystarczy wyłącznie ustalenie (stwierdzenie), że zostały one nabyte w sposób określony w tym ostatnio przywołanym przepisie, co akcentuje autor skargi kasacyjnej. Jednakowoż ważne jest, czy papiery wartościowe zostały dopuszczone do publicznego obrotu w rozumieniu przepisów ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i nie wystarczy uwzględnienie przy tym wskazanego w skardze kasacyjnej art. 2 ust. 1 tej ustawy. Ponieważ jednak kwestia dopuszczenia papierów wartościowych do publicznego obrotu nie była przedstawiona we wniosku o wydanie interpretacji indywidulanej i nie stanowiła przedmiotu rozważań ani organu interpretującego, ani Sądu pierwszej, zaś w skardze kasacyjnej tylko do niej nawiązano bez żadnej konkluzji (wykazania znaczenia dla wyniku sprawy), nie czyniąc zarzutu jej pominięcia, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw, by tę kwestię rozważać w szerszym zakresie, niż dotychczas poczyniony.

Odnośnie do zasadniczego sporu występującego w rozpoznanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieuprawniony jest wniosek autora skargi kasacyjnej wywiedziony z art. 3 ust. 1 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi oraz art. 2 pkt 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, iż papierami wartościowymi są nabyte przez skarżącego udziały prywatyzowanych przedsiębiorstw. Pierwszy z tych przepisów stanowił, że papierami wartościowymi w rozumieniu ustawy są akcje, prawa do akcji, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne, jak również inne papiery wartościowe wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych ilekroć w ustawie jest mowa o: statucie, akcjach, kapitale akcyjnym, akcjonariuszach i walnym zgromadzeniu - rozumie się przez to odpowiednio umowę lub akt założycielski, udziały, kapitał zakładowy, wspólników i zgromadzenie wspólników. Zatem art. 3 ust. 1 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi zawiera definicję papierów wartościowych, natomiast art. 2 pkt 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych stanowi m.in., iż gdy w tej ustawie mowa jest o akcjach, to mowa też o udziałach. Oznacza to wyłącznie tyle, że regulacje dotyczące akcji należy odnosić do udziałów. Ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie zawiera definicji papierów wartościowych, ani nie stanowi, że udziały są papierami wartościowymi. Jak już powiedziano, dla potrzeb tej ustawy ustawodawca zdecydował, że w jej przepisach nie będzie wskazywał jednocześnie akcji i udziałów, lecz wyłącznie akcje i że tam gdzie regulacja dotyczy akcji, dotyczy ona też udziałów. Nieuprawnione jest tym samym forsowane w skardze kasacyjnej twierdzenie, że skoro w art. 2 pkt 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych ustawodawca traktuje udziały nabyte w wyniku prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego na równi z akcjami, to mieszczą się one w pojęciu "papierów wartościowych", o których mowa w ustawie Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Umknęło uwadze skarżącego, że poprzez regulację zawartą w art. 2 pkt 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych ustawodawca zastosował dopuszczalną technikę legislacyjną, która w tej ustawie doprowadziła do tego, że regulacje dotyczące akcji są stosowane do udziałów. Wyciąganie merytorycznych wniosków z takiej techniki, prowadzących do wniosku, że przez jej zastosowanie udziały są papierami wartościowymi jest błędne.

Równie błędne jest forsowane w skardze kasacyjnej stanowisko, iż ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych jest ustawą, o której mowa w art. 3 ust. 1 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Przypomnieć trzeba, że według postanowień tego przepisu papierami wartościowymi są również inne niż w nim wymienione papiery wartościowe wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego. Skarżący nie podał żadnego przepisu ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, który normuje materię dotyczącą emisji papierów wartościowych, więc nie wiadomo na czym opiera swoją tezę. W ustawie tej mowa jest o emisji bonów prywatyzacyjnych służących do zapłaty za: 1) nabycie praw z akcji powstałych w wyniku przekształcenia przedsiębiorstw państwowych, 2) nabycie tytułów uczestnictwa w instytucjach finansowych (towarzystwach inwestycji wspólnych) dysponujących akcjami powstałymi w wyniku przekształcenia przedsiębiorstw państwowych, 3) nabycie przedsiębiorstw (art. 55 ust. 1). Jednak oczywiste jest, że ta regulacja nie dotyczy emisji papierów wartościowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie zawiera przepisów prawa, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy Prawo o publicznym, tym samym przedstawiony w skardze kasacyjnej tok rozumowania nie zasługuje na uwzględnienie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zakupione przez skarżącego udziały nie stanowią papierów wartościowych. Jak już wcześniej powiedziano, znaczenie występującego w art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. oraz art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej pojęcia "papiery wartościowe" należy identyfikować przy zastosowaniu definicji zamieszczonej w art. 3 ust. 1 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Bezsprzecznie nie zostały w niej wskazane udziały i nie istnieje przepis prawa, który kwalifikowałby nabyte przez skarżącego udziały do którejkolwiek z kategorii papierów wartościowych wymienionych w tym przepisie. Jak wywiedziono powyżej, ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie zawiera przepisów prawa o emisji papierów wartościowych. Zatem regulacją zawartą z art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. oraz art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej, zgodnie ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, nie jest objęty przychód skarżącego uzyskany ze sprzedaży udziałów.

Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej do odmiennego wniosku nie prowadzi analiza zmian art. 52 u.p.d.o.f. Wręcz przeciwnie, wskazuje ona, że ustawodawca świadomie obejmował zwolnieniem od podatku poszczególne kategorie przychodów lub wykluczał je ze zwolnienia.

I tak, według chronologicznie następujących zmian art. 52 pkt 1 u.p.d.o.f., w latach 1992 i 1993 zwolnieniu podlegały dochody ze sprzedaży udziałów w spółkach oraz akcji, obligacji i innych papierów wartościowych, z wyjątkiem gdy sprzedaż ta była przedmiotem działalności gospodarczej, oraz dochody z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa w funduszach powierniczych. W okresie od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. zwolnione były dochody: a) ze sprzedaży udziałów lub akcji spółek utworzonych w celu oddania tym spółkom do odpłatnego korzystania, na podstawie przepisów o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia przedsiębiorstwa, a także ze sprzedaży akcji dopuszczonych do obrotu publicznego oraz obligacji Skarbu Państwa, z wyjątkiem gdy sprzedaż ta jest przedmiotem działalności gospodarczej, b) z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa w funduszach powierniczych. W okresie od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. zwolnione od podatku dochodowego były dochody: a) ze sprzedaży obligacji Skarbu Państwa wyemitowanych po dniu 1 stycznia 1989 r. oraz obligacji wyemitowanych po dniu 1 stycznia 1997 r. przez jednostki samorządu terytorialnego, a także akcji dopuszczonych do obrotu publicznego, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym; zwolnienie to nie miało zastosowania, jeżeli sprzedaż tych obligacji lub akcji jest przedmiotem działalności gospodarczej, b) ze sprzedaży na giełdzie papierów wartościowych albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym świadectw udziałowych wymienialnych na akcje narodowych funduszy inwestycyjnych (później dodano: "oraz świadectw udziałowych wymienialnych na akcje funduszy przemysłowych", a przy kolejnej zmianie zapis ten wykreślono), z zastrzeżeniem art. 21 ust. 1 pkt 41; zwolnienie nie miało zastosowania, jeżeli sprzedaż tych świadectw jest przedmiotem działalności gospodarczej, c) z tytułu udziału w dochodach funduszy powierniczych, w tym również z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa w funduszach powierniczych (pkt ten został następnie skreślony). W okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. zwolnieniem objęto dochody: a) z odpłatnego zbycia nabytych przed dniem 1 stycznia 2003 r. obligacji Skarbu Państwa wyemitowanych po dniu 1 stycznia 1989 r. oraz obligacji wyemitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego po dniu 1 stycznia 1997 r., b) z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego w trybie art. 92 lub 93 przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, c) ze sprzedaży akcji, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych przed ich dopuszczeniem do tego obrotu, z wyjątkiem akcji nabytych nieodpłatnie od Skarbu Państwa oraz akcji objętych lub nabytych na zasadach określonych w art. 24 ust. 11, jeżeli sprzedaż nastąpiła po upływie trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym (na skutek kolejnej zmiany pkt c) został skreślony), d) uzyskane z realizacji praw wynikających z papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. W przypadkach określonych w pkt a) – c) zwolnienie nie miało zastosowania, jeżeli sprzedaż tych papierów wartościowych była przedmiotem działalności gospodarczej.

Z przytoczonych przepisów wynika w sposób bezsprzeczny, że ustawodawca wyraźnie rozróżnia jako odrębne kategorie dochodów, dochody ze sprzedaży udziałów w spółkach oraz akcji, obligacji i innych papierów wartościowych. Co więcej w okresie od dnia 1 stycznia 1993 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. ustanowił zwolnione dedykowane dochodom ze sprzedaży udziałów lub akcji spółek utworzonych w celu oddania tym spółkom do odpłatnego korzystania, na podstawie przepisów o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia przedsiębiorstwa, a także ze sprzedaży akcji dopuszczonych do obrotu publicznego oraz obligacji Skarbu Państwa (z pewnym wyjątkiem). W tym okresie inne niż wymienione w art. 52 pkt 1 u.p.d.o.f papiery wartościowe nie były zwolnione od podatku. W późniejszym okresie ze zwolnienia zostały wyłączone udziały, a zwolnieniem objęto m.in. obligacje Skarbu Państwa oraz obligacje jednostek samorządu terytorialnego, akcje i papiery wartościowe określone w omawianym przepisie.

Mając na uwadze racjonalizm ustawodawcy trzeba przyjąć, że poprzez stosowane zwolnienia lub wyłączenia z opodatkowania kształtowana była polityka gospodarcza Państwa, której elementem jest polityka fiskalna. Ulgi podatkowe stanowią instrument realizacji pozafiskalnych funkcji podatków. Stanowią narzędzie do aktywizowania określonych zachowań podatników oraz kierowania ich na pożądane przez ustawodawcę cele. Jej wykorzystanie polega na wspieraniu określonych dziedzin działalności gospodarczej lub wybranych podmiotów ją prowadzących. Ocena społeczno-gospodarczych skutków określonego uregulowania podatkowego jest domeną władzy ustawodawczej, a nie sądowniczej, jako że należy do sfery polityki, a nie wykładni prawa. Strona wnosząca skargę kasacyjną nie może więc oczekiwać, że ochronę swych interesów gospodarczych uzyska na drodze sądowoadministracyjnej, której przedmiot ograniczony jest do badania zgodności działalności administracji publicznej z prawem (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), a nie słuszności określonej polityki podatkowej Państwa. Zgodnie zaś z art. 52 pkt 1 lit. b) u.p.d.o.f. oraz art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej, zakupione przez skarżącego w 1999 r. udziały nie były objęte zwolnieniem od podatku i znajdowały wobec nich zastosowanie przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, iż Sąd pierwszej instancji powinien uwzględnić przepisy unijne świadczy o niekonsekwencji jej autora. Jednym z głównych zarzutów uczynił on zarzut zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisów, które obowiązywały dopiero po nabyciu przez skarżącego udziałów, co jak wielokrotnie już wskazano, miało miejsce w 1999 r. Polska przystąpiła do Unii Europejskiej 1 maja 2004 r., zatem zgodnie z logiką autora skargi kasacyjnej prezentowaną we fragmentach skargi kasacyjnej poprzedzających wypowiedź odnośnie do zastosowania przepisów unijnych, nie mogły mieć w sprawie zastosowania przepisy unijne.

Reasumując stwierdzić należy, że z powyżej wskazanych względów niezasadne są zarzuty naruszenia wymienionych w petitum skargi kasacyjnej przepisów prawa materialnego. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zostały uzasadnione zgodnie z wymogami art. 174 pkt 2 oraz art. 176 P.p.s.a., w szczególności nie wykazano wpływu zarzucanego ich naruszenia na wynik sprawy. Dlatego uchylają się one spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co najwyżej powiedzieć można, że dokonanie odmiennej od skarżącego wykładni przepisów prawa lub wykładni, która jest dla niego niekorzystna nie wypełnia normy z art. 2a O.p. Naruszenie zasady in dubio pro tributario nastąpiłoby wówczas, gdy wyniki wykładni doprowadziły do wyłonienia kilku hipotez interpretacyjnych, z których żadna nie byłaby przekonująca, a mimo to Sąd wybrałby opcję niekorzystną dla podatnika. Innymi słowy, naruszenie wspomnianej zasady to nierespektowanie w takich warunkach wyboru hipotezy interpretacyjnej (spośród kilku możliwych) najbardziej korzystnej dla podatnika (szerzej: B. Brzeziński, O wątpliwościach wokół zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika. PP nr 4/2015, s. 17 i n.). Taka sytuacja w rozpoznanej sprawie nie miała miejsca, co wykazano powyżej.

Prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku skutkowała oddaleniem skargi kasacyjnej. Wiążąca jest ocena prawna wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny, co oznacza, że przestaje wiązać ocena prawna wyrażona w zaskarżonym w wyroku w zakresie zakwestionowanym w niniejszym wyroku Sądu odwoławczego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.