Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. S. (S.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1) zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r. w ten sposób, że zwalnia skarżącego z kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 50,00 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych); 2) w pozostałym zakresie zaskarżone postanowienie utrzymuje w mocy.

W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych.

W jego uzasadnieniu podał, że zamieszkuje razem z rodzicami oraz siostrą w wynajmowanym mieszkaniu. Ponieważ wynagrodzenie jego ojca wynosi 711,34 zł, a matka z uwagi na stan zdrowia, dopiero podjęła pracę, praktycznie to na nim spoczywa ciężar utrzymania całej rodziny, albowiem siostra kontynuuje naukę na studiach dziennych i nie jest nigdzie zatrudniona. Dochody skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynoszą ok. 6.000,00 zł, podczas gdy ponoszone wydatki, do których zaliczył opłaty za media, raty zaciągniętych kredytów, ubezpieczenie pojazdów marki: Opel Vectra 2006, VW It- 35 rocznik 2004, Iveco Dally roczniki 2003, 2007 i 2011 wykorzystywanych w prowadzonej działalności oraz raty podpisanych umów leasingowych oszacował na 4.500,00 zł. Wprawdzie w rubryce nr 7.2.1 wymienił oszczędności rzędu 25.000,00 zł, niemniej jednak wyjaśnił, że te przeznaczone będą na rozliczenie z urzędem skarbowym oraz zakup samochodu, który jest wymogiem firmy, z którą ma podpisaną umowę o współpracę, jak również drobne naprawy samochodów, które posiada.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono szereg dokumentów źródłowych, a mianowicie harmonogram spłaty kredytu zaciągniętego w [...]; wyciągi z posiadanych w tym banku rachunków bankowych za okres od 21 listopada 2016 r. do 21 lutego 2017 r. oraz w [...] za okres od 1 grudnia 2016 r. do 20 lutego 2017 r.; zeznanie podatkowe PIT-36 za 2015 r.; podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r.; deklaracje VAT-7K za dwa ostatnie kwartały 2016 r. i ewidencję środków trwałych, umowę najmu lokalu mieszkalnego w M. oraz umowę najmu lokalu użytkowego o powierzchni 1 m2 w B. przy ul. [...] (lokal w pawilonie handlowym); dowody ponoszonych opłat za tzw. media oraz czynsz. Dodatkowo skarżący złożył oświadczenie, że jest kawalerem. Przedłożył również umowy o pracę oraz zeznania podatkowe rodziców wraz z ich oświadczeniem, że nie posiadają rachunków bankowych, a wynagrodzenie za pracę otrzymują w formie gotówkowej. Jednocześnie sprecyzował, że bieżące koszty utrzymania (czynsz, gaz, woda, energia elektryczna, wywóz śmieci) wynoszą średnio około 2.000,00 zł miesięcznie, natomiast na zakup żywności i środków czystości wydatkują od 1.500,00 do 2.000,00 zł. Z kolei pomoc w utrzymaniu studiującej i niepracującej siostry kształtuje się na poziomie 800,00 zł miesięcznie.

Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 marca 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stwierdził, że z analizy całokształtu sytuacji majątkowej, którą przedstawiono wynika, że L. S. jest w stanie wygenerować kwotę 4.167,00 zł stanowiącą łączną, sumaryczną kwotę wpisu w sprawach o sygn. od III SA/Gl 1500/16 do III SA/Gl 1530/16. Wnioskodawca prowadzi przecież działalność gospodarczą, która przynosi regularny dochód rzędu 6.000,00 zł netto miesięcznie, podczas gdy wynagrodzenia obojga rodziców wynoszą łącznie 1.840,00 zł. Wprawdzie w ramach prowadzonej działalności ponosi wydatki w postaci zakupu materiałów i towarów, wypłaty wynagrodzeń i inne np. raty leasingowe. Są to jednak normalne wydatki ponoszone przez przedsiębiorcę, które nie mają wpływu na kondycję finansową jego firmy, jako że jej bilans jest dodatni. Podobnie raty zaciągniętych kredytów nie mogą być preferencyjnie traktowane przed należnościami z tytułu kosztów sądowych. Dotyczy to również zgromadzonych oszczędności, które wnioskodawca zamierza przeznaczyć na bieżącą działalność firmy, rozliczenia podatkowe, czy drobne naprawy samochodów, a które zdaniem rozpoznającego wniosek, pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego zarówno w tej jak i równolegle prowadzonych 30 innych sprawach.

Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem skarżący złożył stosowny środek zaskarżenia, to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu podał, że główny kontrahent jego firmy Sp. z o.o. A zmieniła stawki za wykonywane usługi oraz ograniczyła ilość przewoźników. To spowodowało spadek obrotów o 30% i redukcję etatów. W chwili obecnej zatrudnia tylko jednego pracownika na pełny etat i jednego na ½ etatu. Sytuacja uległa pogorszeniu w marcu, gdyż jeden z pracowników złamał nogę i przebywa na zwolnieniu lekarskim. Podobnie skarżący na skutek skręcenia stawu [...] od 20 marca 2017 r. jest na L-4. Zatrudnienie innych pracowników na czas zwolnień lekarskich nie jest możliwe, albowiem zgodnie z umową zawartą z A Sp. z o.o. tylko zatwierdzeni i przeszkoleni przez firmę A kierowcy mogą świadczyć usługi na jej rzecz. Dodatkowo wyjaśnił, że jego firma z rozliczenia zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. zobowiązana jest do uiszczenia podatku dochodowego w kwocie 42.096,00 zł. Ponieważ tytułem zaliczek wpłacił 20.000,00 zł pozostałą część będzie zmuszony uiścić do końca kwietnia z posiadanych oszczędności. Tymczasem poza podanymi wcześniej wydatkami spłaca w ratach zakup laptopa, to jest kwota 158,00 zł miesięcznie. Opłaca też siostrze koszty dojazdu na uczelnię w kwocie 140,00 zł plus wydatki na podręczniki, albowiem rodzice na skutek wydanych wyroków sądowych zobowiązani są ponosić comiesięcznie wydatki rzędu 300,00 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ orzeka jako sąd drugiej instancji nie rozpoznaje złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo, a jedynie wypowiada się o zasadności zaskarżonego postanowienia w kontekście podniesionych w sprzeciwie zarzutów.

Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że złożony sprzeciw zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w części. Zgodnie bowiem z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.) następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Należy w tym miejscu zauważyć, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, a zatem powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12, Lex nr 1274301). Przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym wymaga się od osób biorących udział w postępowaniu sądowym w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych, do których zalicza się wpis sądowy od skargi (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 265/08, Lex nr 494324).

Mając na uwadze powyższe, w tym podniesione w sprzeciwie okoliczności faktyczne, Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że zaskarżone postanowienie z dnia 8 marca 2017 r. nie może się ostać, albowiem złożony wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w części. Jak bowiem wynika z jego treści i dołączonych do akt dokumentów źródłowych, którymi referendarz sądowy dysponował, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której w ostatnim półroczu wykazał następujące podstawy opodatkowania: 78.290,00 zł i 73.691,00 zł (vide: deklaracje VAT-7K za trzeci i czwarty kwartał). Głównym jego kontrahentem w tym okresie była Sp. z o.o. A, która zapewniała regularne wpływy rzędu: 14.408,81 zł (20 lipca 2016 r.); 13.316,93 zł (31 lipca 2016 r.); 12.332,18 zł (19 sierpnia 2016 r.), 13.528,72 zł (31 sierpnia 2016 r.); 13.273,17 zł (20 września 2016 r.); 11.169,91 zł (30 września 2016 r.); 12.975,49 zł (19 października 2016 r.); 14.091,56 zł (31 października 2016 r.); 11.687,86 zł (18 listopada 2016 r.); 13.618,47 zł (30 listopada 2016 r.); 12.512,08 zł (19 grudnia 2016 r.); 8.805,24 zł (31 grudnia 2016 r.). Wprawdzie te zostały następnie pomniejszone o ponoszone wydatki w postaci rat leasingowych, ubezpieczeń, zakup paliw i innych, które od lipca 2016 r. do grudnia 2016 r. zaksięgowano następująco: 11.694,38 zł; 10.648,72 zł; 11.697,71 zł; 10.289,45 zł; 5.884,79 zł; 7.955,85 zł. Niemniej jednak powyższe pozwoliły skarżącemu na poczynienie oszczędności rzędu 25.000,00 zł (vide: rubryka nr 7.2.1. formularza). Co prawda te zgodnie z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie mają zostać przeznaczone na zapłatę podatku dochodowego wynikającego z zeznania podatkowego PIT-36, który wynosi 42.096,00 zł, jednakże skarżący wpłacił już zaliczki na ok. 20.000,00 zł, a zatem po uiszczeniu pozostałej części wynoszącej 22.096,00 zł do dyspozycji pozostanie mu kwota ok. 2.904,00 zł.

Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności deklaruje stały miesięczny dochód, który na dzień złożenia wniosku wraz z dochodami rodziców wynosił 7.840,00 zł netto, podczas gdy ponoszone wydatki związane z koniecznym utrzymaniem oszacowane zostały na 4.800,00 zł (to jest czynsz, gaz, energia elektryczna, wywóz śmieci, zakup żywności i środków czystości, pomoc niepracującej i studiującej siostrze). W tej sytuacji przyjąć należało, że powinien partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Doliczając bowiem do wskazanych wyżej wydatków koszty dojazdu siostry na uczelnię, które jak wskazano w sprzeciwie, wynoszą 140,00 zł, a nadto zasądzone wyrokami sądów wpłaty rodziców rzędu 300,00 zł, nadal pozostaje nadwyżka w kwocie 2.600,00 zł. Ta jednak jak podniesiono zmniejszyła się, podobnie jak dochody skarżącego, gdyż główny kontrahent, z którym skarżący współpracuje, to jest Sp. o.o. A w nowym roku zmieniła strategię zmniejszając stawki za wykonywane usługi (na niższe) oraz ograniczyła ilość przewoźników. To spowodowało, że obroty skarżącego w miesiącu lutym i marcu 2017 r. zmniejszyły się o ok. 30%, albowiem przychód netto w lutym 2017 r. wyniósł 16.144,35 zł, podczas gdy w lipcu 2016 r. wynosił 27.725,74 zł, natomiast w sierpniu była to kwota 25.779,42 zł, a we wrześniu kwota 24.443,67 zł.

Mając na uwadze powyższe, w tym zasygnalizowane w sprzeciwie nowe okoliczności, które uniemożliwiają skarżącemu prowadzenie działalności na dotychczasowych zasadach, albowiem od 20 marca 2017 r. przebywa on na L-4, podobnie jak jeden z jego pracowników, który również jest na zwolnieniu lekarskim od 6 marca 2017 r., a na skutek zawartej ze Sp. z o.o. A umowy, zatrudnienie innych pracowników na tzw. zastępstwo nie jest możliwe, co skutkuje tym, iż świadczone na rzecz Spółki A usługi są na znikomym poziomie, przyjąć należało, że wysokość comiesięcznych dochodów skarżącego i członków jego rodziny, jak również posiadanych oszczędności (vide: dokonane 25 stycznia i 20 lutego 2017 r., to jest po złożeniu wniosku, wpłaty rzędu 12.543,00 zł i 12.671,00 zł tytułem podatku dochodowego) nie jest wystarczająca na poniesienie występujących w sprawie kosztów sądowych. Tym bardziej, że równolegle z niniejszą sprawą skarżący zaskarżył jeszcze trzydzieści innych spraw, a łączna kwota wpisów do których uiszczenia został zobowiązany wynosi 4.167,00 zł. Dlatego też Sąd w składzie tu orzekającym uznał, że przyznanie wnioskodawcy stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 50,00 zł, jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863).

Wobec powyższego, na podstawie powołanego na wstępie art. 260 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.