Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Jeżeli decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostanie stwierdzone, że dana osoba jako prowadząca pozarolniczą działalność, podlegała w określonym czasie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, to skutkiem tego jest objęcie tej osoby z mocy prawa obowiązkowo ubezpieczeniem zdrowotnym, co nie wymaga potwierdzenia decyzją Narodowego Funduszu Zdrowia. W takim przypadku wydanie przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia decyzji o nieobjęciu danej osoby w okresie, którym zgodnie z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych osoba ta podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej – nie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3224/14 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3224/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym: uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2014 r. (pkt 1), stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu (pkt 2); zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz M. K. kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 3).

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

I

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. (dalej: ZUS) pismem z dnia [...] marca 2012 r. zwrócił się do Dyrektora K.-P. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Dyrektor K.-P. OW NFZ) o wydanie decyzji dotyczącej ustalenia podlegania przez M. K. (dalej: skarżący) ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. ZUS wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie obowiązku ubezpieczeń społecznych i w dniu [...] marca 2012 r. wydał decyzję nr [...] stwierdzającą, że skarżący z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lutego 2012 r.

Po rozpatrzeniu zgromadzonych w sprawie dokumentów, Dyrektor K.- P. OW NFZ decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. stwierdził, że skarżący w okresie:

- od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] grudnia 2007 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej,

- od dnia [...] stycznia 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2012 r. nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Od ww. decyzji skarżący nie wniósł odwołania, w związku z czym stała się ona ostateczna.

Pismem z dnia [...] lipca 2013 r. ZUS zwrócił się do Dyrektora K.-Pomorskiego OW NFZ z wnioskiem o zweryfikowanie swojej decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r., z uwagi na wydaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzję z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] stwierdzającą podleganie skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lutego 2012 r.

Dyrektor K.-P. OW NFZ pismem z dnia [...] września 2013 r. zwrócił się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora K.-P. OW NFZ z dnia [...] czerwca 2013 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Prezes NFZ stwierdził nieważność decyzji Dyrektor K.-P. OW NFZ z dnia [...] czerwca 2013 r. w części stwierdzającej niepodleganie przez skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od [...] stycznia 2008 r. do [...] sierpnia 2012 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes NFZ decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. - działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm. – dalej: ustawa o świadczeniach), art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.) - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2014 r.

W uzasadnieniu podniósł, że decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] ZUS stwierdził podleganie przez skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym we wskazanym okresie, a zatem skarżący powinien także podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym kontekście Prezes NFZ odwołał się do poglądu wyrażonego przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt III AUa 1560/12, w którym Sąd Apelacyjny stwierdził, że niecelowe jest wydawanie decyzji odnośnie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w przypadku, gdy osoba podlega już obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, osoby podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu nie wymaga wydania w tym przedmiocie decyzji przez NFZ. Dlatego zbędne jest wydanie przez tę instytucję decyzji o objęciu danej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, kiedy oczywiste jest, że podlega ona z określonego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wydanie takiej decyzji byłoby konieczne jedynie wówczas, gdyby ustawa o świadczeniach stwierdzała, iż objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym następuje na podstawie decyzji wydanej przez dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2015 r. uwzględnił skargę wniesioną przez skarżącego M. K. uznając, że zaskarżona decyzja Prezesa NFZ oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu naruszają prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego.

Sąd I instancji stwierdził, że decyzja Dyrektora K.-P. OW NFZ z dnia [...] czerwca 2013 r. została wzruszona w trybie nadzwyczajnym – stwierdzenia jej nieważności w części dotyczącej braku obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego. Za podstawę takiego rozstrzygnięcia wskazano rażące naruszenie prawa w związku ze stwierdzeniem przez inny organ administracji - Zakład Ubezpieczeń Społecznych - podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym - w okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lutego 2012 r. - z tytułu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej.

Sąd I instancji uznał, że decyzja stwierdzająca podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego nie jest tożsama ze stwierdzeniem objęcia określonej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, co ma miejsce w formie odrębnej decyzji wydawanej przez organy NFZ, która to decyzja stanowi jednocześnie podstawę do wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, które należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

W rozpoznawanej sprawie prawomocna decyzja Dyrektora K.-P.OW NFZ z dnia [...] czerwca 2013 r. stwierdzała, że skarżący od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] grudnia 2007 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, zaś od dnia [...] stycznia 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2012 r. nie podlegał temu obowiązkowi. Decyzja ta została wzruszona w trybie nadzwyczajnym poprzez stwierdzenie jej nieważności w części dotyczącej braku obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego skarżącego. Za podstawę takiego rozstrzygnięcia wskazano rażące naruszenie prawa, w związku ze stwierdzeniem przez inny organ administracji – ZUS – podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lutego 2012 r. z tytułu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej.

Zdaniem Sądu I instancji brak było podstaw do wzruszenia jej z powodu rażącego naruszenia prawa z uwagi na istnienie odrębnych podstaw prawnych do wydania obu decyzji, jak również przesłanek stwierdzenia podlegania tym obowiązkom, których zakresy nie muszą okazać się tożsame. W istocie ich wzajemny związek ogranicza się do stwierdzenia istnienia podstawy do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, w przypadku ziszczenia się przesłanek do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Ponadto, należy odróżnić kwestię ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od obowiązku odprowadzania (opłacania) składki na ubezpieczenie zdrowotne, co wynika m.in. z przepisu art. 82 ustawy o świadczeniach. Decyzja wydana przez organ NFZ w tym przedmiocie ustala jedynie, czy i w jakim zakresie dany podmiot podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, natomiast nie rozstrzyga ona kwestii wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż te - zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach - należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Sprawy dotyczące podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu mają inny przedmiot, podlegają rozpoznaniu przez odrębne organy administracji - Narodowego Funduszu Zdrowia oraz przez sądy administracyjne, w odróżnieniu od spraw z obszaru ubezpieczeń społecznych, w zakresie których właściwe są organy ZUS oraz sądy powszechne.

Sąd I instancji podkreślił również, że ustalone w sprawie okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu nie muszą pokrywać się, co w praktyce może wynikać z różnych przyczyn. Jedną z nich, w przypadku ubezpieczenia zdrowotnego, stanowi faktyczne wykonywanie działalności gospodarczej przez dany podmiot. Ustalając zaś obowiązek objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym skarżącego NFZ działał w pełni autonomicznie i mając świadomość istnienia w obrocie prawnym decyzji ZUS, o czym świadczą dokumenty znajdujące się w aktach. Poza tym badany przez NFZ okres podlegania skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnego był inny, niż określa to decyzja ZUS w przypadku ubezpieczeń społecznych.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej ma charakter deklaratoryjny, co rodzi jedynie domniemanie faktyczne podjęcia działalności gospodarczej i jej wykonywania do czasu wykreślenia z ewidencji. Dopuszczalne jest zatem przeprowadzenie dowodu na okoliczności faktyczną, że pomimo istnienia wpisu do ewidencji działalność gospodarcza w rzeczywistości nie jest lub nie była wykonywana. Dlatego też Sąd I instancji nie podzielił stanowiska Prezesa NFZ, że znaczenie prawne dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, ma wyłącznie objęcie ubezpieczeniem społecznym.

Sąd I instancji za błędne uznał stwierdzenie przez Prezesa NFZ nieważności decyzji organu I instancji w części dotyczącej niepodlegania skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Podkreślił, że w zaistniałym sporze rację ma skarżący, który powołując się na orzecznictwo sądowe, w szczególności Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zakresie interpretacji pojęcia rażącego naruszenia prawa, słusznie wywiódł brak spełnienia tej przesłanki w rozpoznawanej sprawie.

II

Prezes NFZ wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez błędne przyjęcie, polegające na stwierdzeniu przez Sąd, iż zaskarżona decyzja nie może zostać uznana za zgodną z prawem z uwagi na brak związania organu NFZ w orzekaniu o zakresie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, wydaną wcześniej decyzją ZUS w innym przedmiocie, tj. podlegania ubezpieczeniom społecznym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Argumentację na poparcie zarzutów organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje jednak żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania sądowego prowadzonego przez WSA w Warszawie.

Przede wszystkim przypomnieć należy, że postępowanie sądowoadministracyjne w rozpoznawanej sprawie dotyczy decyzji wydanych w trybie nadzwyczajnym, a konkretnie w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Kwestia ta jest o tyle istotna, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w tym trybie ocenie właściwych organów podlega to, czy kontrolowana decyzja Dyrektora K.- P. OW NFZ z dnia [...] czerwca 2013 r. jest obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – jak stwierdził Prezes NFZ w wydanych decyzjach. Ewentualne inne wady kontrolowanej decyzji nie mogą być w tym postępowaniu brane pod uwagę. Powyższe determinuje także kontrolę sądów administracyjnych w tym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2061/15).

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., co oznacza, że zaakceptowany przez Sąd I instancji stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy.

Mając na uwadze treść skargi kasacyjnej, w której jej autor zarzuca Sądowi I instancji wyłącznie naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach należy wskazać, że istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia następującej kwestii: czy rażącym naruszeniem prawa było wydanie przez Dyrektora K. – P. OW NFZ decyzji dotyczącej ustalenia podlegania przez skarżącego w określonym czasie ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w sytuacji, gdy wcześniej została już wydana ostateczna decyzja ZUS stwierdzająca, że skarżący podlega z tytułu wykonywanej działalności w tym okresie obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. W konsekwencji rozstrzygnięcia wymaga, czy w sprawie zaistniały podstawy do stwierdzenia przez Prezesa NFZ nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. o podleganiu skarżącego ubezpieczeniu zdrowotnemu w oparciu o przesłankę rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Według autora skargi kasacyjnej niecelowym było wydanie przez Dyrektora K. – P. OW NFZ decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie objęcia skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w sytuacji, gdy podlegał on już obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Skoro decyzją z dnia [...] marca 2012 r. ZUS stwierdził podleganie przez skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym we wskazanym okresie, to skarżący powinien także podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej.

Natomiast według Sądu I instancji decyzja stwierdzająca podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego nie jest tożsama ze stwierdzeniem objęcia określonej osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, co ma miejsce w formie odrębnej decyzji wydawanej przez organy NFZ, która to decyzja stanowi jednocześnie podstawę do wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, które należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Zdaniem WSA, w takiej sytuacji nie mamy do czynienia ze związaniem organu NFZ w orzekaniu o zakresie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, wydaną wcześniej decyzją ZUS w innym przedmiocie, tj. podlegania ubezpieczeniom społecznym. Wobec tego Sąd I instancji nie doszukał się spełnienia przesłanek rażącego naruszenia prawa, stanowiącego materialną podstawę zaskarżonych decyzji Prezesa NFZ.

Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z oceną legalności zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa NFZ dokonaną przez Sąd I instancji, niemniej jednak nie podziela argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z wyjątkiem stanowiska Sądu I instancji w zakresie braku spełnienia przesłanek rażącego naruszenia prawa, stanowiącego materialną podstawę zaskarżonych decyzji Prezesa NFZ. Wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego. Zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, rozstrzygnięcie nie uległoby zmianie (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04; wyrok NSA z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 369/11). Zatem, jeżeli rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd I instancji jest prawidłowe, ale błędnie uzasadnione, skarga kasacyjna podlega oddaleniu (por. wyroki NSA: z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2168/13; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt II GSK 172/12). Właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Odnosząc się do istoty sporu należy wskazać, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Obowiązek taki, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. - dalej: ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Analiza treści wymienionych przepisów prowadzi do wniosku, że skutek prowadzenia pozarolniczej działalności w postaci podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego (podobnie, jak ubezpieczeniom społecznym objętym ustawą systemową) powstaje z mocy prawa i trwa przez cały czas spełniania warunków objętych dyspozycją tej normy prawnej. Moment zarówno powstania, jak i ustania obowiązku ubezpieczenia został bowiem określony w sposób ścisły w przepisach prawa i jest on niezależny od woli lub świadomości stron. W konsekwencji - jak słusznie podnosi się w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych - objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, jeżeli następuje z ustawy, a nie na wniosek, nie wymaga decyzji Narodowego Funduszu Zdrowia, a uzyskanie prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jest uzależnione tylko od dokonania czynności zgłoszeniowych określonych w art. 74-76 ustawy o świadczeniach (por. wyrok SN z dnia 26 marca 2007 r., sygn. akt I UK 284/06; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt III AUa 2356/15; wyrok Sądu Apelacyjnego Łodzi z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt III AUa 1392/15; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt III AUa 52/14). Inaczej rzecz ujmując, jeżeli tak jak w rozpoznawanej sprawie, decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostanie stwierdzone, że dana osoba, jako prowadząca pozarolniczą działalność, podlegała w określonym czasie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, to skutkiem tego jest objęcie tej osoby z mocy prawa obowiązkowo ubezpieczeniem zdrowotnym, co nie wymaga potwierdzenia decyzją NFZ (por. wyrok SN z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt II UK 257/13 oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 23 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 2/15). Wydanie takiej decyzji byłoby konieczne jedynie wówczas, gdyby ustawa o świadczeniach stwierdzała, że objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym następuje na podstawie decyzji wydanej przez dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ. Takiego przepisu nie ma jednak w ustawie o świadczeniach. Z art. 109 ust. 1 tej ustawy wynika jedynie, że dyrektor oddziału wojewódzkiego funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że wydanie decyzji przez organy NFZ jest konieczne w przypadkach szczególnych, tj. wówczas, gdy chodzi o osoby, które ubiegają się o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, albowiem o zawarciu z daną osobą umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego decyduje wyłącznie ta instytucja, czy też w sytuacjach wątpliwych, tj. wtedy, kiedy dopiero decyzja NFZ może rozstrzygnąć istniejące wątpliwości co do podlegania przez daną osobę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (por. G. Machulak, A. Pietraszewska - Macheta, A. Sikorko, Komentarz do art. 109, art. 110 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wyd. ABC 2010 r.).

Mając na uwadze powyższe rozważania, za nieprawidłowe należało uznać działanie Dyrektora K.- P. OW NFZ, który mając świadomość istnienia w obrocie prawnym decyzji ZUS z dnia [...] marca 2012 r. stwierdzającej, że M. K. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym - w okresie od [...] czerwca 2009 r. do [...] lutego 2012 r. - wydał następnie decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r. dotyczącą ustalenia, że ww. w okresie od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] grudnia 2007 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz, że od dnia [...] stycznia 2008 r. do dnia [...] 9 sierpnia 2012 r. takiemu obowiązkowi nie podlegał. O czym była już mowa, jeżeli decyzją ZUS zostanie stwierdzone, że dana osoba, jako prowadząca pozarolniczą działalność, podlegała w określonym czasie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, to skutkiem tego jest objęcie tej osoby z mocy prawa obowiązkowo ubezpieczeniem zdrowotnym, co nie wymaga potwierdzenia decyzją NFZ. W konsekwencji, ZUS w takiej sytuacji nie powinien występować z wnioskiem o wydanie decyzji przez organy NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, co w rozpoznawanej sprawie nieprawidłowo uczynił, gdyż wydanie decyzji przez ZUS o podleganiu ubezpieczeniom społecznym niejako automatycznie skutkuje objęciem danej osoby ubezpieczeniem zdrowotnym.

Natomiast brak jest podstaw do uznania, że wydanie przez Dyrektora K. – P. OW NFZ takiej decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Ustawodawca w przepisach k.p.a. odrębnie stanowi o "naruszeniu prawa", odrębnie zaś o "rażącym naruszeniu prawa". Nie ulega wątpliwości, co potwierdza jednolite w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych, że "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa" i uznać należy, że utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" jest oczywiście niesłuszne (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 802/11). Naruszenie prawa ma charakter rażący w sytuacji, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 357/12 i powołane tam orzeczenia: wyrok NSA z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92; wyrok NSA z dnia 6 lutego 1995 r., sygn. akt II SA 1531/94 oraz poglądy doktryny: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz J. Borkowski, J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985 r., s. 237). W konsekwencji, traktowanie naruszenia prawa jako "rażące" może mieć miejsce tylko wyjątkowo, a mianowicie, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 798/15).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzja Dyrektora K.- P. OW NFZ z dnia [...] czerwca 2013 r. nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. pomimo tego, że działanie organu było nieprawidłowe. Nie można bowiem mówić o rażącym naruszeniu prawa w sytuacji, gdy treść przepis prawa materialnego nasuwa jakiekolwiek wątpliwości. Natomiast - jak wynika z wcześniejszych rozważań - wykładnia prawa wskazująca na niecelowość wydawania przez organ NFZ decyzji dotyczącej ustalenia podlegania przez daną osobę w określonym czasie ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w sytuacji, gdy wcześniej została już wydana decyzja ZUS stwierdzająca, że ta osoba podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym – nasuwała wątpliwości i była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, do których zresztą odwoływał się sam Prezes NFZ. Zatem nie można mówić w takim przypadku o oczywistym naruszeniu prawa. Oczywistość naruszenia prawa polega na oczywistej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Nie chodzi więc o spór o wykładnię prawa, gdyż odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa - nie może być podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji, lecz o działanie wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności (por. wyroki NSA z dnia: 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2868/14; 2 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 2226/10; 11 maja 1994 r., sygn. akt III SA 1705/93). Z taką sytuacji o czym była już mowa, nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Mając na uwadze powyższe rozważania należało uznać, że Prezes NFZ nieprawidłowo stwierdził nieważność decyzji Dyrektora K.- P. OW NFZ z dnia [...] czerwca 2013 r. w oparciu o przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zatem Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem słusznie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2014 r.

W tym stanie rzeczy, skoro żaden z zarzutów nie może być uznany za usprawiedliwiony, wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku nie mógł zostać uwzględniony.

Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.