II OSK 1715/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-07-30	
Data wpływu	2023-08-10	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Piotr Broda
Robert Sawuła /przewodniczący/
Tomasz Zbrojewski /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6050 Obowiązek meldunkowy	
Hasła tematyczne	Ewidencja ludności	
Sygn. powiązane	VII SA/Wa 1374/22	
Skarżony organ	Wojewoda	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2019 nr 0 poz 1397; art. 35; Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1374/22 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 listopada 2020 r., znak: WSO-I.621.1.157.2020 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1374/22 oddalił skargę K. W. (skarżący) na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 listopada 2020 r., znak WSO-I.621.1.157. 2020 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.

Powyższą decyzją Wojewoda Mazowiecki, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej k.p.a.) w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397, ze zm., dalej u.e.l.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 24 sierpnia 2020 r., nr AO-X-I.5343.1.126. 2020.JMY o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy . w W.

Skargę kasacyjną od wskazanego wyroku złożył skarżący, reprezentowany przez kuratora ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, jak też przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z tytułu pełnienia funkcji kuratora sądowego osoby nieznanej z miejsca pobytu. Oświadczył zarazem, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący kasacyjnie zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 35 u.e.l. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu w lokalu nr [...] przy [...] w W., w sytuacji gdy czynności

przeprowadzone w postępowaniu przez organ administracji publicznej nie pozwalały na dokonanie takiej oceny stanu faktycznego;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:

- "art. 145 § 1 pkt a, b, c" w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.; dalej p.p.s.a.), poprzez wadliwe wykonanie kontroli rozstrzygnięcia organu administracji publicznej pod względem jego zgodności z prawem i błędne uznanie, że zapadłe rozstrzygnięcie odpowiada prawu, co skutkowało brakiem wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej niezgodnego z obowiązującymi przepisami prawa;

- art. 134 § 1 p.p.s.a., polegające na dokonaniu ustaleń faktycznych na podstawie okoliczności nieznajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym;

- art. 151 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie okoliczności dobrowolnego opuszczenia lokalu przez skarżącego, w sytuacji gdy materiał dowodowy sprawy nie daje jednoznacznych podstaw do uznania, że spełniona została przesłanka dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu skutkująca zasadnym wymeldowaniem skarżącego;

- art. 151 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie, że podpis skarżącego widoczny na dokumencie z dnia 20 sierpnia 2019 roku wzbudza uzasadnione wątpliwości co do wystarczającego rozeznania skarżącego w zakresie składania podpisu pod oświadczeniem zaprezentowanej treści, przez co okoliczność ta nie daje podstaw do przyjęcia, że oświadczenie to zostało sporządzone przez skarżącego, a zatem ujawnia jego wolę w sposób dostateczny;

- art 151 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. co skutkowało bezpodstawnym uznaniem, że skarżący miał możliwość podejmowania formalnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia swojego pobytu w miejscu zameldowania, w sytuacji gdy materiał zgromadzony w sprawie wskazuje, że skarżący de facto nie złożył odręcznego podpisu pod oświadczeniem, przez co okoliczność ta nie daje podstaw do przyjęcie, że skarżący dysponuje wystarczającą wiedzą oraz obiektywnymi możliwościami, aby samodzielnie podejmować jakiekolwiek działania prawne w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ww. ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony wyrok odpowiada prawu pomimo częściowo błędnego uzasadnienia.

Spośród sformułowanych w niej zarzutów w pierwszej kolejności rozpatrzyć należy te odniesione do art. 141 § 4 p.p.s.a. (w powiązaniu z art. 151 i art. 133 § 1 p.p.s.a.), które są najdalej idące w tym sensie, że ich uwzględnienie wykluczyłoby rozpoznanie pozostałych zarzutów. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa bowiem wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego, wobec czego stanowi usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wówczas, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę instancyjną wyroku, uniemożliwiając jednoznaczną rekonstrukcję podstawy rozstrzygnięcia (zob. np. wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt I OSK 78/18).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest dotknięte tego rodzaju wadą, gdyż przyczyna rozstrzygnięcia została w nim przedstawiona jasno i precyzyjnie. Należy podkreślić, że zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a. nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych, czy też oceny materiału dowodowego przyjętych za podstawę orzekania. Tymczasem treść omawianych zarzutów świadczy o tym, że intencją strony skarżącej było podważenie ustaleń faktycznych dotyczących zagadnienia, czy opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu miało dobrowolny charakter, a zatem czy wystąpiła jedna z przesłanek warunkujących możliwość wymeldowania.

Także okoliczność, że stanowisko zajęte przez wojewódzki sąd administracyjny jest odmienne od prezentowanego przez autora skargi kasacyjnej, nie oznacza, że takie uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Sąd I instancji w toku kontroli zaskarżonej decyzji nie naruszył nadto art. 133 § 1 p.p.s.a. Naruszenie zasady orzekania na podstawie akt sprawy może stanowić podstawę kasacyjną, gdy zarzut stawiany wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu ma związek z pominięciem przez tenże sąd istotnej części akt sprawy, bądź gdy wydane orzeczenie opiera się na własnych ustaleniach sądu, które nie znajdują odzwierciedlenia w aktach sprawy. Taki przypadek w sprawie niewątpliwie nie wystąpił. Sąd aprobując stanowisko organów nie oparł się, jak twierdzi skarżący, na ustaleniach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, ale odmiennie ocenił zgromadzony w nich materiał dowodowy, co nie pozwala wniosków - na jakich zdecydował się oprzeć podjęte rozstrzygnięcie - obejmować weryfikacją w ramach prawnych wyznaczonych przez wymagania stawiane sądowi administracyjnemu przez art. 133 § 1 p.p.s.a.

Co istotne, również art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny przyjętego w sprawie stanu faktycznego, ani zwalczaniu wniosków, jakie zostały wyprowadzone przez sąd z materiału dowodowego sprawy (por. np. wyroki NSA z dnia 12 września 2023 r., sygn. akt II OSK 199/23 oraz 16 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 1739/21). Tak właśnie należy traktować zastrzeżenia zgłoszone przez skarżącego w kontekście uchybienia przez Sąd dyspozycji art. 133 § 1 p.p.s.a., uwzględniając, że koncentrują się one na ocenie oświadczenia skarżącego z dnia 20 sierpnia 2019 r. o dobrowolnym przekazaniu spornego lokalu do Administracji Domów Komunalnych nr [...], czemu towarzyszyło stwierdzenie, że według Sądu przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w tym zakresie zmierzałoby do przedłużenia postępowania administracyjnego.

Jednocześnie dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na art. 134 § 1 p.p.s.a. należy wykazać, że sąd pierwszej instancji, rozpoznając skargę, dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy, a także w przypadku gdy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut polegający na "dokonaniu ustaleń faktycznych na podstawie okoliczności nieznajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym", nie przystaje do dyspozycji wskazanego przepisu, co czyni ten zarzut nieusprawiedliwionym.

Za niezrozumiały natomiast należy uznać zarzut dotyczący naruszenia "art. 145 § 1 pkt a, b, c" w związku z art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie kontroli rozstrzygnięcia organu administracji publicznej pod względem jego zgodności z prawem. Pomijając błędną redakcję "art. 145 § 1 pkt a, b, c", jak i art. 1 § 1 i 2 (przepis ten stanowi zamkniętą jednostkę redakcyjną), to przepis art. 1 p.p.s.a. ma charakter ogólnoustrojowy i z natury rzeczy norma ta nie może być ustawowym wzorcem kontroli prawidłowości postępowania wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdyż określa zakres regulacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podsumowując zarzuty proceduralne nie zwalczyły skutecznie stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji za podstawę orzekania, jak też prawidłowości oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Niezasadny okazał się zatem zarzut podnoszący naruszenie przez Sąd art. 35 u.e.l., bowiem skarżący kasacyjnie niewątpliwie opuścił w sposób trwały dotychczasowe miejsce zameldowania, co - w okolicznościach tej sprawy - było wystarczające do wydania decyzji o wymeldowaniu go z miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że powodem opuszczenia lokalu przez skarżącego było wydanie przez sąd powszechny wyroku nakazującego eksmisję. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2017 r., sygn. akt [...] nakazano skarżącemu opróżnienie z rzeczy i opuszczenie lokalu mieszkalnego numer [...] przy [...] w W. i wydanie go Miastu Stołecznemu Warszawa. Zatem opuszczenie miejsca stałego pobytu, o którym mowa w art. 35 u.e.l. w tej sprawie było wynikiem zastosowania przymusu realizowanego przez upoważnione do tego organy państwa. W takiej sytuacji wola i zamiary osoby fizycznej, która została wymeldowana, są irrelewantne dla stosowania art. 35 u.e.l. Dopóty trwa stan prawny wykreowany przez zarządzenia/orzeczenia właściwych organów przyjmuje się, że zgoda osoby zainteresowanej nie jest wymagana do przeprowadzenia czynności wymeldowania z pobytu stałego. Wystarczający jest element obiektywny, tj. opuszczenie lokalu przez osobę objętą przymusem państwowym. Wyłączenie wymogu dobrowolności przy wymeldowaniu stanowi wyjątek i jako taki wymaga precyzyjnego ustalenia oraz ścisłego stosowania. Kwestia ta umknęła Sądowi I instancji, który w okolicznościach tej sprawy wystąpieniu przesłanki dobrowolności nadał znaczenie prawne, jednak prawidłowa okazała się konstatacja, że w zaistniały stan faktyczny wyczerpuje normę art. 35 u.e.l.

Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. poprzez nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członka rodziny). Chodzi tu o wszystkie te sytuacje, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem wykonania wiążących decyzji organów władzy publicznej. Pogląd ten ma charakter ugruntowany w orzecznictwie (por. wyroki NSA z: 14 maja 2024 r., sygn. akt II OSK 700/23; 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1862/21; 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1772/22; 16 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 387/22; 17 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 1878/21; 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 36/20; 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17; 16 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 360/17; 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2054/17). Zasadnie podnosi się, że formułowany w orzecznictwie sądów administracyjnych ogólny wymóg dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w takich przypadkach nie może mieć istotnego znaczenia, gdyż opuszczenie lokalu, jako konsekwencja władczego działania organów władzy publicznej, najczęściej nie jest zgodna z wolą osoby, względem której taki środek jest stosowany (por. wyrok NSA z 13 października 2022 r., sygn. akt II OSK 3372/19 oraz 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2388/14).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnionych zarzutów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W zakresie orzeczenia o kosztach z tytułu wynagrodzenia za czynności kuratora procesowego ustanowionego dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego, właściwy pozostaje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.