Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Decyzją z dnia ... wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 104 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 182 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej .... zobowiązał Z. D. do dokonania zwrotu kwoty 2615,76 zł poniesionej przez Gminę ... tytułem opłaty uiszczonej zastępczo za pobyt zobowiązanego w Domu Pomocy Społecznej ... w okresie od 1 stycznia 2012r. do dnia 30 kwietnia 2013r., rozkładając należność na trzynaście rat począwszy od maja 2014r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzją z dnia .... Z. D. został zobowiązany do ponoszenia w okresie od 1 stycznia 2012r. do 31 grudnia 2012r. odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej ... miesięcznie kwoty 522,71 zł, przy czym w tym okresie został on jednocześnie zwolniony z ponoszenia odpłatności w wysokości 100 zł miesięcznie. Następnie na skutek zmiany dochodu od 1 sierpnia 2012r. uległa również zmianie wysokość odpłatności za pobyt w DPS, która została ustalona w wysokości 562,34 zł miesięcznie (decyzja z dnia 12 lipca 2012r.) Kwota zwolnienia w wysokości 100 zł obowiązywała do końca 2012r., dlatego od 1 stycznia 2013r. Z. D. zobowiązany był do ponoszenia odpłatności w kwocie 662,34 zł, jednak należności nie uiszczał, a jego zaległości za okres od 1 stycznia 2012r. do 30 kwietnia 2013r. wynoszą łącznie 2.615,76 zł i obejmują: styczeń 2012 r. - 104,29zł, luty 2012r. – 145,38 zł, marzec 2012r. - 70,14 zł, kwiecień 2012r. – 120,72 zł, maj 2012r. – 120,72 zł, czerwiec 2012r. – 120,72 zł, lipiec 2012r. - 120, 72 zł, sierpień 2012r. – 160, 35 zł, wrzesień 2012r. – 160,35 zł, październik 2012 r. – 160,35 zł, listopad 2012 – 160,35 zł, grudzień 2012 – 160,35 zł, styczeń 2013 r. – 260, 35 zł, luty 2013r. – 260, 35 zł, marzec 2013r. – 245,31 zł, kwiecień 2013r. – 245,31 zł.

Zaległość tę uiściła za zobowiązanego Gmina ... przekazując na konto DPS ...w dniu 19 grudnia 2012r. kwotę 1604,44 zł za okres od 1 stycznia 2012r. do 31 grudnia 2013r., następnie za okres od dnia 1 stycznia 2013r. do dnia 31 marca 2013r. kwotę 466,01 zł w dniu 26 marca 2013r., za kwiecień 2013r. kwotę 145,31 zł w dniu 28 maja 2013r. oraz (po dokonaniu korekty z dnia 15 lipca 2013r.) kwotę 400 zł za okres od 1 stycznia 2013r. do 30 kwietnia 2013r. wraz z zaległością powstałą do końca czerwca 2013r. oraz opłatą za lipiec 2013r. - w dniu 23 lipca 2013r.

Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 24 lutego 2014r. Z. D. zwrócił się z prośbą o odstąpienie w całości od żądania zwrotu poniesionej przez Gminę ...należności, natomiast pracownik socjalny uznając, że zobowiązany jest w stanie spłacić zaległość, wniósł o jej rozłożenie na raty.

Z wywiadu wynika ponadto, że Z. D. od 2 września 2010r. jest mieszkańcem DPS ..., jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 823,89 zł oraz dodatek pielęgnacyjny 203,50 zł (łącznie 1027,39 zł). Świadczenie emerytalne podlega potrąceniu komorniczemu w wysokości 240,63 zł, ponadto prowadzona jest egzekucja komornicza z tytułu zaciągniętych kredytów, które – zdaniem organu – nie podlegają odliczeniu od dochodu. W konsekwencji Z. D. otrzymuje do rąk kwotę 369,73 zł, z czego 110 - 120 zł przeznacza na konieczne leki, a zatem do dyspozycji pozostaje mu kwota ok. 250 zł miesięcznie. W październiku i listopadzie 2013r. oraz styczniu i lutym 2014r. uiścił należności stanowiące zwrot opłat poniesionych zastępczo przez Gminę.

Organ ustalił, że Z. D. ma zabezpieczone wszystkie niezbędne potrzeby życiowe (wyżywienie, odzież, leki, energię elektryczną, wodę, opiekę pielęgnacyjną etc.). Zwrócił ponadto uwagę na fakt nadużywania przez niego alkoholu oraz na to, że jego postawa wobec pensjonariuszy i pracowników DPS jest naganna, jest bowiem często w stanie nietrzeźwym, dlatego prawdopodobnie środki finansowe, które otrzymuje, przeznacza na alkohol, a więc zachowuje się niegospodarnie i rozrzutnie.

Z tego względu organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją orzekł o zwrocie poniesionej przez Gminę Włodawa należności, rozkładając je na 13 rat w wysokości: pierwsza - 215,76 zł, zaś następne po 200 zł, mając na uwadze, by zobowiązanemu do dyspozycji pozostawało jeszcze 50 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... po rozpatrzeniu odwołania Z. D. podzieliło w całości ustalenia i stanowisko organu I instancji i zmieniając termin płatności pierwszej raty ("30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna") w pozostałej części utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. D. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Podniósł, że domaga się zwolnienia z opłat za pobyt w DPS, gdyż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej – jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, utrzymuje się wyłącznie z najniższej emerytury, którą przeznacza m.in. na leki. Wnosi o umorzenie zaległości i ustalenie opłaty za pobyt w DPS "jak dotychczas, tj. od 100-140 zł miesięcznie".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasady i wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, możliwość częściowego lub całkowitego zwolnienia z tej opłaty, jak również ewentualnego odstąpienia od żądania zwrotu poniesionych w zastępstwie osoby zobowiązanej wydatków na świadczenie z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

W świetle art. 54 ust. 1 ustawy, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu społecznej. Dom pomocy społecznej pokrywa w całości wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych (art. 58 ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten jest ustalany przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa - w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej - i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 ustawy).

Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 ustawy do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są obowiązani w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Z treści tego przepisu wynika, że w pierwszej kolejności do wnoszenia opłaty jest zobowiązany mieszkaniec domu. Dopiero gdy ten nie jest w stanie uiścić opłaty, to opłaty obciążają kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz właściwą gminę.

W myśl art. 61 ust. 3 ustawy, w przypadku niewywiązywania się wskazanych wyżej osób z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Zastępcze ponoszenie przez gminę opłat na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 61 ust. 3 ustawy może nastąpić jedynie wówczas, gdy osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji na podstawie art. 59 ustawy lub podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy (art. 103 ustawy), nie wywiązują się z tego obowiązku (zob. wyrok NSA z dnia 30 października 2012r., I OSK 653/12).

Ponadto - zgodnie z treścią art. 104 ust. 1-4 ustawy, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Przy czym, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu.

Badając niniejszą skargę stwierdzić należy, że organ uprawniony był do wydania decyzji na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy.

Jak bowiem wynika z akt sprawy, decyzją z dnia ...Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej ... na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy ustalił Z. D. odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej ... począwszy od 3 września 2010r. w wysokości 613 zł miesięcznie. Decyzja ta była następnie zmieniana kilkakrotnie decyzjami z dnia: 12 marca 2012r. (zwalniającą skarżącego w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2012r. z opłaty w kwocie 100 zł i zobowiązującą do ponoszenia odpłatności w wysokości 522,71 zł miesięcznie), 27 kwietnia 2012r. (ustalającą odpłatność od dnia 1 marca 2012r. w wysokości 562,34 zł miesięcznie), 12 lipca 2012r., a także z dnia 3 czerwca 2013r.

Wobec nieuiszczania przez skarżącego ustalonych powyższymi decyzjami opłat w okresie od 1 stycznia 2012r. do 30 kwietnia 2013r., opłaty te w wysokości 2.615,76 zł poniosła Gmina ..., a w konsekwencji organ uprawniony był do wydania decyzji na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy, orzekającej o zwrocie poniesionych przez Gminę zastępczo opłat.

Ponadto organ - mając na uwadze art. 104 ust. 3 ustawy - zasadnie rozłożył tę należność na raty. Rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie tego przepisu oparte jest na tzw. uznaniu administracyjnym, którego granic organ w niniejszej sprawie nie przekroczył.

W szczególności organ uzasadnił, dlaczego nie odstąpił od orzeczenia zwrotu należności. Wskazał, co wynika z niewadliwych ustaleń, że skarżący ma zapewnione w DPS ... wszystkie niezbędne potrzeby życiowe i ma możliwość dokonania ratami w wysokości 200 zł miesięcznie zwrotu poniesionych przez Gminę opłat za pobyt w tym Domu. Organ wskazał również na nadużywanie przez skarżącego alkoholu, a więc marnotrawienie posiadanych przez niego środków finansowych, co nie pozwala na przyjęcie, że jego sytuacja należy do szczególnie trudnych, uzasadniających odstąpienie od żądania zwrotu należności.

Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.).