I OSK 1226/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-05-28	
Data wpływu	2024-06-07	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	VIII SA/Wa 544/23	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 901; art. 60 ust. 1, art. 60 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 64, art. 64a albo art. 64b, art. 103 ust. 2 i 3; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 nr 0 poz 775; art. 6, art. 7 oraz art. 8 § 1; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 184; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 544/23 w sprawie ze skargi P.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 9 czerwca 2023 r., nr SKO.PS.4111.607.1766.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 544/23, oddalił skargę P.C. (dalej również: "skarżący", "skarżący kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 9 czerwca 2023 r., nr SKO.PS.4111.607.1766.2023, utrzymującą w mocy akt Prezydenta Miasta Radomia (dalej również: "Prezydent", "organ I instancji") z 18 kwietnia 2023 r., nr 385/2023, stwierdzający, że skarżący jest osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt babki – J.W. w (...) w R. (dalej również: "dps"), w okresie: od 7 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 2753,04 zł; od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. w kwocie: 4147, 19 zł; od 1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 4149,99 zł. Łączną kwotę odpłatności określono jako kwotę 11 050,22 zł.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P.C. kwestionując go w całości i zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej: "ups"), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że podmiotem obowiązanym do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest rodzina zstępnego, podczas gdy zgodnie ze wskazanym przepisem obowiązek ten spoczywa na samym zstępnym;

2) art. 47 § 1, art. 51 oraz art. 511 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm., dalej: "krio"), poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie wyklucza dysponowania przez skarżącego środkami zarabianymi przez jego małżonkę i nie ma wpływu na zdolność małżonka do opłacania kosztów pobytu wstępnego w dps, podczas gdy dochód skarżącego był niższy niż obliczony przez organ i stwierdzony przez Sąd I instancji, a nadto skarżący ponosił znaczne wydatki, zmniejszające jego zdolności finansowe;

II. naruszenie przepisów postepowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 6, art. 7 oraz art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa"), poprzez nieuwzględnienie, że wydanej przez organ decyzji niezgodnie z prawem nadano moc wsteczną, ponieważ obejmuje ona okres sprzed 18 maja 2023 r., kiedy to wobec skarżącego nie toczyło się postępowanie administracyjne - i tym samym naruszała ona podstawowe zasady postepowania administracyjnego: legalizmu, praworządności i pogłębiania zaufania, wyrażone wskazanymi przepisami, podczas gdy prawidłowo procedujący Sąd powinien był uchylić lub zmienić tę decyzję w taki sposób, aby nie uwzględniała ona przynajmniej okresu sprzed wszczęcia postępowania administracyjnego względem skarżącego, gdyż odmienne działanie organu narusza ww. zasady;

2) art. 80 kpa, poprzez oparcie decyzji na fragmentarycznym materiale dowodowym w zakresie dochodów skarżącego i jego wydatków, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia wysokości opłaty (jej zawyżenia), podczas gdy prawidłowo procedujący Sąd powinien był uwzględnić całokształt materiału dowodowego, w tym dowody przedstawione przez skarżącego dzięki czemu orzeczona opłata byłaby niższa.

W oparciu o przedstawione zarzuty skarżący kasacyjnie, wniósł o: "(...) zmianę zaskarżonego wyroku oraz decyzji, które utrzymał on w mocy poprzez uznanie, że skarżący nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu jego babki w dps, wobec czego nie jest osobą obowiązaną do ich ponoszenia w rozumieniu ups; ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku oraz decyzji, które utrzymał on w mocy, w części dotyczącej wysokości należnej opłaty za pobyt babki skarżącego w dps - poprzez obniżenie orzeczonej kwoty pieniężnej z tytułu pobytu babki skarżącego w dps do kwoty odpowiadającej prawidłowo zbadanym możliwościom finansowym skarżącego. Zrzeczono się również przeprowadzenia rozprawy.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa"), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają wskazane w środku zaskarżenia podstawy, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie zauważenia wymaga, że środek zaskarżenia wyroku WSA zawiera wady konstrukcyjne, po pierwsze: formułując zarzuty autor skargi kasacyjnej powinien był powiązać przepisy prawa stosowane przez Sąd I instancji (ppsa) z odpowiednimi regulacjami prawa (materialnego/procesowego), zastosowanymi przez organy administracji w tej sprawie. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarga kasacyjna nie stanowi środka zaskarżenia aktu organu, a wyroku Sądu wojewódzkiego (co powinna odzwierciedlać tak jej odpowiednia forma jak i argumentacja); po drugie: zarzut I.2) środka zaskarżenia oparty został o: art. 47 § 1 krio – dotyczący odpowiedzialności małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich; art. 51 krio – regulujący umowną rozdzielność majątkową i art. 511 krio – określający zasadę samodzielnego zarządu majątkiem przez każde z współmałżonków, w sytuacji ustalenia rozdzielności majątkowej – przepisy te nie miały zastosowania w tej sprawie, nie stanowiły bowiem podstawy żadnego z aktów wydanych przez organy administracji, ani też Sąd wojewódzki. Już zaś z tej przyczyny zarzut ten, jako nieprawidłowy, nie podlega ocenie Sądu kasacyjnego. Pomimo ww. niedoskonałości Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał środek zaskarżenia, wobec treści uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09.

Stosownie do art. 60 ust. 1 ups, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), zaś o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 1 i 2 ups). Ustalenie kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej następuje w oparciu o art. 61 ust. 1 ups, zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do art. 61 ust. 2 ups, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (ust. 2d). Zgodnie zaś z przepisem art. 103 ust. 2 i 3 ups, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększona, w przypadku, gdy jedna z osób jest zwolniona z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący kasacyjnie, jako zstępny babki – J.W. bez wątpienia należy do kręgu podmiotów zobowiązanych - z mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy - do ponoszenia opłaty za jej pobyt w dps (jedyny zobowiązany wobec śmierci 3 grudnia 2022 r. córki podopiecznej, a matki strony – M.W. ). Ww. koszt częściowo pokrywany jest z dochodu mieszkanki dps (70% dochodu) – w kwotach wyszczególnionych w decyzji. Prezydent 18 maja 2022 r. wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności w pozostałej części, o czym zawiadomił skarżącego (zawiadomienie z 11 maja 2022 r., odebrane przez stronę 18 maja 2022 r., karta 1 akt adm.). Aktem z 18 kwietnia 2023 r. organ I instancji orzekł jak wskazano na wstępie. Wysokość opłaty określono prawidłowo – odnosząc ją do obowiązujących przepisów ustawy i odpowiednich zarządzeń Prezydenta Miasta Radomia, określających średni miesięczny koszt utrzymania w dps (z 30 marca 2021 r. – 4966,96 zł i z 21 marca 2022 r. – 5809, 10 zł). Prezydent w drodze wywiadu środowiskowego z 15 czerwca 2022 r. i na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalił stan faktyczny sprawy, podając że: strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K.A. (umowa majątkowa małżeńska zawarta aktem notarialnym z 23 listopada 2021 r., Rep. ...); dochód skarżącego z umowy o pracę w (...) w Warszawie, wzięty pod uwagę przy wydawaniu decyzji wynosił odpowiednio: 17059, 71 zł – marzec 2022 r.; 17109, 16 zł – kwiecień 2022 r.; 17112,29 zł – maj 2022 r. (zaświadczenie z 2 czerwca 2022 r. o zarobkach netto, wydane przez pracodawcę strony). Żona skarżącego (wg oświadczenia) od 1 kwietnia 2022 r. prowadzi własną działalność gospodarczą od 1 kwietnia 2022 r. Z kolei dochód z umowy najmu lokalu mieszkalnego własności strony przy ul. (...) w Warszawie wynosił: w marcu 2022 r. – 9414,00 zł; w kwietniu 2022 r. – 28984,16 zł; w maju 2022 r. – 27700,29 zł. Łączny dochód rodziny strony (dwuosobowe gospodarstwo) wynosił: w marcu 2022 r. – 26473,71 zł; w kwietniu 2022 r. – 28984, 16 zł i w maju – 27700, 29 zł – na osobę w rodzinie odpowiednio: 13326,86 zł, 14492,06 zł i 13850,15 zł. Uzyskane wartości pieniężne bez wątpienia i w sposób istotny przekroczyły kryterium dochodowe z art. 8 ups. Skarżący kasacyjnie zakwestionował wartości w zakresie przedstawionego dochodu wskazując, że realnie był on niższy. Podniósł, że decyzja opiera się na nieprawidłowych wyliczeniach, gdyż nie uwzględniono błędu w metodologii odprowadzania składek przez jego pracodawcę, powodującego po jego stronie obowiązek dopłaty 16762 zł podatku, gdy przyjęte kwoty wynagrodzenia były w rzeczywistości zawyżone. Zauważył też, że zgodnie ze złożonym przez niego zeznaniem podatkowym za rok 2022, przychody z tytułu najmu wynosiły 98 701 zł, zaś koszt ich uzyskania 10 9227,57 zł. - a więc strona poniosła realną stratę w wysokości 10 526,57 zł. W tej zaś sytuacji błędnie ustalono stan faktyczny sprawy w ww. zakresie. Podał również szereg dodatkowych wydatków, stanowiących – jego zdaniem – koszty uzyskania przychodu, w tym: opłaty z tytułu leasingu samochodu – 1500 zł, koszty paliwa; spłata zadłużenia karty kredytowej (4000,00 zł za marzec 2022 r., 2311,90 zł za kwiecień 2022 r., 1407,46 zł i 6055,74 zł za maj 2022 r.); spłata kredytu hipotecznego: (2186,01 zł marzec; 1861,36 zł kwiecień; 7948,79 zł maj); koszty internetu, (144,44 zł + 741,45 zł + 147,45 zł), ubezpieczenie mieszkania, sprzątanie lokalu (750 zł marzec; 660 zł i 900 zł kwiecień; 700 zł i 100 zł maj; składki na ZUS (1056,61 zł); czynsz najmu zamieszkiwanego lokalu w kwocie 4200,00 zł miesięcznie; koszt energii elektrycznej w wynajmowanym mieszkaniu (800 zł) oraz we własnym lokalu (370,27 zł). Powyższe, zdaniem strony wskazywało, że nie może ona ponieść opłaty za pobyt babki w dps.

Analizując powyższe rozliczenia i twierdzenia skargi kasacyjnej zauważyć należy, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a więc tworzy z nią rodzinę w rozumieniu ups (art. 6 pkt 14 ups - "rodzina – osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące"). Wysokość opłaty wiązać zaś należy z dochodem zobowiązanego. W myśl art. 8 ust. 3 ups, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Art. 8 ust. 4 pkt 1 do 20 ustawy określa składniki, których nie wlicza się do dochodu ustalonego na podstawie ust. 3 tego przepisu. Powyższe wyłączenie stanowi enumeratywne wyliczenie o charakterze katalogu zamkniętego. W tej zaś sytuacji wszelkie podnoszone przez stronę wydatki, obciążające faktycznie jej budżet domowy (np. rachunki, spłata karty kredytowej, leasing samochodu, itd.), a pozostające poza określonym w ww. przepisie zakresem, zostaną zakwalifikowane do dochodu zobowiązanego - bez względu na wykazywaną stratę, czy końcowy bilans zysków i strat przedstawiony przez niego w sprawie. Podstawą obliczenia wartości omawianej opłaty jest bowiem dochód rodziny – obliczany w opisany powyżej sposób – z uwzględnieniem włączeń z art. 8 ust. 4 ups. Tego zaś typu obciążeń skarżący kasacyjnie nie wykazał. Przeprowadzone w sprawie postępowanie poprzedzające wydanie decyzji ustalającej opłatę wykazało zaś, że dochód skarżącego pozwala na regulowanie opłat za pobyt jego babki w dps, albowiem: 1) był on wyższy niż 300% kryterium dochodowego; 2) po wniesieniu ustalonej opłaty skarżącemu pozostałaby kwota dochodu nie niższa niż 300% tego kryterium.

Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w sytuacji, gdy zawarta przez skarżącego kasacyjnie umowa najmu mieszkania przynosi mu tak wysoką stratę, być może powinien on rozważyć zasadność jej kontynuowania. Nie pozostaje przy tym poza uwagą Sądu kasacyjnego, że wykazywana "strata" końcowo skutkuje korzyścią dla strony w postaci ulgi podatkowej, a więc w efekcie trudno określać takie działanie, jako realną stratę finansową.

Zauważenia również wymaga, że strona w trakcie trwania postępowania administracyjnego nie zgodziła się na propozycję zawarcia umowy z art. 103 ust. 2 ups, sprawę rozstrzygnięto więc prawidłowo – w drodze decyzji administracyjnej (art. 59 ust. 1 ustawy). Stawki opłaty zostały ustalone w zgodzie z brzmieniem art. 61 ust. 2e ups, a więc biorąc pod uwagę wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w dps - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w dps, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Stanowisko Sądu wojewódzkiego w zakresie adresata decyzji, sposobu obliczenia jego dochodu oraz prawidłowości uwzględnionej dokumentacji akt sprawy, a także zakresu gromadzenia materiału dowodowego i wywiedzionych na jego podstawie wniosków, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za w pełni prawidłowe, spójne i logiczne – w związku z czym pozbawione podstaw są zarzuty wskazane w pkt I. 3) i II. 2) środka zaskarżenia.

Odnosząc się do kwestii naruszenia art. 61 ust. 1 ups (zarzut I.1) skargi kasacyjnej), stwierdzić należy, że również nie jest on trafny. Zauważenia już na wstępie wymaga, że autor środka zaskarżenia obarczył go wadą konstrukcyjną, polegającą na pominięciu, że przepis ten dzieli się na jednostki redakcyjne w postaci punktów: od 1 do 3, które wskazują kolejność podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w dps. Odpowiednia jednostka redakcyjna w postaci punktu nie została przez sporządzającego środek zaskarżenia wskazana. Pozostaje jednak poza wątpliwościami Sądu kasacyjnego, że skarżący - jako wnuk podopiecznej dps i aktualnie jej jedyny zstępny - należy do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ups. W sytuacji zaś, gdy – co wynika z akt administracyjnych sprawy – jego babka nie ponosi pełnej odpłatności za swój pobyt w dps, stan faktyczny sprawy odpowiada dyspozycji ww. przepisu. Prawidłowym było więc określenie skarżącego jako strony postępowania, do której skierowana została decyzja Prezydenta i następnie SKO. W tym miejscu zauważyć należy, że stawiając ww. zarzut, autor skargi kasacyjnej podnosi, że organy i Sąd wojewódzki w wyniku wadliwej wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 ups przyjęły, że "(...) podmiotem zobowiązanym do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest rodzina zstępnego, podczas gdy zgodnie ze wskazanym przepisem obowiązek ten spoczywa na samym zstępnym". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenie powyższe pozbawione jest podstaw i nie znajduje żadnego odzwierciedlenia ani w aktach organów, ani też w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji. Stroną decyzji SKO jest P.C. i to on - na jej mocy - został zobowiązany do ponoszenia kosztów pobytu swojej babki w dps. Wynika to jasno z treści aktu Kolegium, jego uzasadnienia oraz doręczenia go jedynie zobowiązanemu (nie zaś jego żonie, czy innemu członkowi rodziny). Z analizy argumentacji omawianego zarzutu wynika przy tym, że strona poprzez podnoszenie błędu wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 ups – a więc przepisu prawa materialnego - dąży w rzeczywistości do kontestacji sposobu obliczenia dochodu zobowiązanego. Uzasadnienie zarzutu wskazuje w szczególności na uwzględnienie w wyliczeniach dochodu obojga małżonków, nie zaś jedynie wnuka J.W. (skarżącego). Powyższa okoliczność przynależy jednak do ustaleń stanu faktycznego sprawy i nie może podlegać walidacji w ramach zarzutu błędu wykładni. Wskazać skarżącemu kasacyjnie należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za z gruntu nieprawidłowe uznaje się zwalczanie ustaleń stanu faktycznego sprawy poprzez podnoszenie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, a właśnie taka sytuacja ma miejsce w ramach zarzutu I.1) środka zaskarżenia. W tej zaś sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobligowany do oceny wadliwie określonego naruszenia.

Na marginesie jedynie Sąd kasacyjny wyjaśnia, że ups posiada własne regulacje wskazujące jak należy obliczać dochód strony (przepisy te opisano i wyjaśniono już powyżej). Dodatkowo, zgodnie z art. 6 pkt 3 i 4 ups: dochód na osobę w rodzinie to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, zaś dochód rodziny stanowi suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Dochód obliczony przez organy w tej sprawie był więc bez wątpienia wyższy od kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – 1800 zł (na datę wydania decyzji obowiązywała stawka wynikająca z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1286, dalej: "rozporządzenie") – co prawidłowo wskazały organy i zaakceptował WSA. Więcej, przedstawione powyżej definicje, które organ zastosował przy określaniu wartości dochodu skarżącego, powodują realne pomniejszenie kwoty końcowej, co jest oczywiste przy podziale całości dochodu na dwoje współmałżonków. Skarżący kasacyjnie zdaje się nie zauważać, że dochód wykazywany przez jego małżonkę nie podwyższa wyliczonych przez organ kwot, a wręcz obniża wynik końcowy. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje również ustanowienie pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej, gdyż oznacza to jedynie, że każdy z małżonków posiada pełną swobodę w dysponowaniu swoim majątkiem osobistym – co zasadnie zauważył WSA. Odnotować przy tym wypada, że ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z partycypacji w zaspokajaniu potrzeb rodziny, według ich możliwości zarobkowych i majątkowych, wobec czego, wskazywane przez skarżącego w trakcie postępowania liczne wydatki związane z funkcjonowaniem rodziny mogą być pokrywane z dochodów obojga małżonków. Powyższe nie uprawnia jednak do twierdzenia, że decyzją ustalającą opłatę nałożono obowiązek jej uiszczania nie tylko na skarżącego kasacyjnie, ale i na jego rodzinę (żonę).

Za niezasadny uznać należy także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący nieprawidłowego ustalenia obowiązku zapłaty za pobyt w dps z mocą wsteczną (zarzut II.1) środka zaskarżenia). Stanowisko organów administracji i Sądu I instancji jest prawidłowe również w tym aspekcie. Skoro bowiem pobyt w dps rozpoczyna się z dniem umieszczenia w nim osoby skierowanej, to w dacie jej przyjęcia aktualizuje się związany z tym ustawowy obowiązek ponoszenia stosownej opłaty. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie nie jest on bowiem determinowany datą wydania decyzji o jej ustaleniu. Stanowisko to znajduje oparcie w powoływanej przez Sąd wojewódzki uchwale siedmiu sędziów NSA z 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17, w której wprost stwierdzono, że: "dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty, należy mieć na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym, o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, o tyle samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, ponieważ decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej". Decyzja o ustaleniu omawianej opłaty powinna więc obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby w dps, a jej wydanie może mieć skutek wsteczny. Decydujące znaczenie w tym zakresie ma sytuacja finansowa osoby zobowiązanej, której ustalenie możliwe jest nie tylko na przyszłość ale i z datą wsteczną. W sytuacji, w której dochody uzyskiwane przez podmioty z art. 61 ust. 1 ups pozwalają na ponoszenie opłaty za pobyt w dps, brak jest racjonalnych podstaw do przerzucania na właściwą gminę ciężaru utrzymywania osób umieszczonych w dps – do czasu wydania aktu organu administracji w tym przedmiocie.

Uchwała I OPS 7/17 to tzw. "uchwała abstrakcyjna", podjęta na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 w zw. z art. 264 § 2 ppsa. Uchwały abstrakcyjne mają na celu wyjaśnienie przepisów prawa, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ich przedmiotem są więc wątpliwości prawne, które nie mają bezpośredniego związku z postępowaniem toczącym się w indywidualnej sprawie sądowoadministracyjnej (por. A. Kabat (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie II, Zakamycze 2006, str. 48). Uchwały tego typu posiadają ogólną moc wiążącą – art. 269 ppsa – stosownie do którego, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Art. 187 § 1 i 2 ppsa stosuje się odpowiednio. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis (por. A. Skoczylas "Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego", C. H. Beck Warszawa 2004, s. 221 i n.). Zarówno zatem Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Sąd I instancji, nie kwestionując stanowiska wyrażonego w powołanej uchwale, a równocześnie rozpoznając sprawę o podobnym stanie faktycznym i prawnym, jest związany treścią ww. uchwały.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna pozbawiona jest waloru zasadności i na mocy art. 184 ppsa, orzekł jak w sentencji.

Uzasadnienie zostało sporządzone zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa.