III SA/Gl 229/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-07-30	
Data wpływu	2024-03-18	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Adam Gołuch
Adam Pawlyta /sprawozdawca/
Małgorzata Herman /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6480	
Hasła tematyczne	Dostęp do informacji publicznej	
Skarżony organ	Prezes Sądu	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżone postanowienie	
Powołane przepisy	Dz.U. 2022 nr 0 poz 2000; art. 57 par. 5 pkt 1 k.p.a.; art. 63 k.p.a.; art. 112 k.p.a.; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 nr 0 poz 902; art. 16 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p.; Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 lipca 2024 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w S. na postanowienie Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 22 lutego 2024 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Prezes Sądu Apelacyjnego w K. (dalej: organ odwoławczy), zaskarżonym postanowieniem z 22 lutego 2024 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Stowarzyszenie [...] w S. (dalej: strona; skarżący), stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w S. (dalej: organ pierwszej instancji) z 5 stycznia 2024 r. znak: [...] o odmowie udostępnienia informacji publicznej. W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał art. 134 w zw. z art. 129 § 1 i 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 17 kwietnia 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz 16 ust. 2 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2019, poz.1429 ze zm.; dalej u.d.i.p.).

Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z 21 grudnia 2023 r. strona zwróciła się w trybie informacji publicznej za pośrednictwem poczty email do Prezesa Sądu Okręgowego w S. o udzielenie informacji publicznej m.in. w zakresie dotyczącym doręczenia uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Z. w sprawie [...]. Pismem z 5 stycznia 2024 r., znak: [...] Prezes Sądu Okręgowego w S. poinformował, że decyzja dotycząca doręczenia uzasadnienie postanowienia Sądu I instancji w sprawie [...], zostanie doręczona pocztą tradycyjną na wskazany we wniosku adres tj. S. ul. [...]. Przedmiotowe pismo zostało przekazane stronie za pośrednictwem korespondencji email w dniu 5 stycznia 2024 r.

Następnie decyzją z 5 stycznia 2024 r., znak: [...] Prezes Sądu Okręgowego w S. odmówił udostępnienia stronie informacji publicznej w zakresie doręczenia uzasadnienia postanowienia sądu I instancji, tj. Sądu Rejonowego w Z. w sprawie [...]. Ww. decyzja została doręczona stronie drogą tradycyjnej przesyłki pocztowej (rejestrowej) w dniu 9 stycznia 2024 r. Decyzja zawiera pouczenie o następującej treści: "Od niniejszej decyzji przysługuje prawo wniesienia odwołania do Prezesa Sądu Apelacyjnego w K.. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Prezesa Sądu Okręgowego w S. w terminie 14 dni od doręczenia decyzji".

Pismem z 20 stycznia 2024 r. strona złożyła odwołanie od decyzji z 5 stycznia 2024 r. kierowane do Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. za pośrednictwem Prezesa Sądu Okręgowego w S.. Odwołanie zostało wysłane przez stronę 22 stycznia 2024 r. o godzinie 15.41 na adres email Prezesa Sądu Okręgowego w S.; ten sam na który strona skarżąca wcześniej skierowała wniosek w trybie informacji publicznej i na który otrzymała pismo z 5 stycznia 2024 r., znak: [...].

Postanowieniem z 22 lutego 2024 r., znak: [...], organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W jego uzasadnieniu wskazano, że do Sądu Okręgowego w S. 24 stycznia 2024 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej wpłynęło odwołanie strony od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w S. z 5 stycznia 2024 r. znak: [...] o odmowie udostępnienia informacji publicznej w postaci uzasadniania postanowienia Sądu I instancji - Sądu Rejonowego w Z. o sygn. akt [...]. Dalej ustalono, że zaskarżona decyzja została doręczona adresatowi przesyłką rejestrowaną 9 stycznia 2024 r. przy czym zawierała ona również prawidłowe pouczenie o przysługującym trybie i terminie odwołania. Tymczasem, jak dalej argumentowano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, odwołanie zostało złożone 24 stycznia 2024 r. (przy czym datę organ odwoławczy ustalił na podstawie wydruku korespondencji elektronicznej wpływającej na adres [...]). W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że w takiej sytuacji odwołanie zostało wniesione po upływie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Jak dalej stwierdził organ odwoławczy, przekroczenie ustawowego terminu do wniesienia środka zaskarżenia, skutkuje stwierdzeniem uchybienia terminu do wniesienia odwołania, na podstawie art. 134 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej: WSA w Gliwicach) strona, wnosiła o uchylenie postanowienia organu odwoławczego, oraz o zwrot kosztów postępowania na swoją rzecz, podnosząc, że odwołanie zostało złożone 22 stycznia 2024 r. o godzinie 15.41, tzn. "w tej konkretnej chwili nadane za pośrednictwem korespondencji email do Prezesa Sądu Okręgowego w S.".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie jako niezasadnej. Dodatkowo informowano, że Prezes Sądu Apelacyjnego w K. nie dysponuje załączonym do skargi widokiem daty nadania poczty elektronicznej "2024-01-22 15:15:41", ponieważ dokument taki nie znajduje się w aktach sprawy przekazanych wraz z odwołaniem przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję. Tymczasem, jak dalej zauważono, zaskarżone postanowienie wydane zostało w oparciu o wydruk korespondencji elektronicznej wpływającej na adres [...] oraz wydruk dekretacji elektronicznej dokumentu [...], sporządzone odpowiednio dnia 25.01.2024 r., podczas gdy wydruk korespondencji elektronicznej z adresu [...] przedłożony w załączeniu do skargi sporządzony został w dniu 28 lutego 2024 r., tj. dopiero w dniu doręczenia skarżącemu postanowienia w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Pismem z 10 kwietnia 2024 r. zatytułowanym jako "Odpowiedź skarżącego na stanowisko organu wobec skargi" strona wskazywała, że w myśl odpowiednich przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dla dochowania terminu do wniesienia pisma ocenie podlega data jego wysłania/nadania, nie zaś data otrzymania pisma przez Organ. Tymczasem organ powołał się na datę otrzymania pisma, nie przeprowadzając wcześniej badania daty jego nadania.

Pismem z 8 maja 2024 r., znak: [...], organ odwoławczy uzupełnił stanowisko prezentowane w odpowiedzi na odwołanie. Mianowicie wskazał, że w braku odmiennej regulacji sposobu doręczenia wiadomości email wraz z załącznikami w treści ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego, zastosowanie znajduje art. 61 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. z 21 czerwca 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 1061; dalej: k.c.), zgodnie z którym, oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią. Następnie organ odwoławczy argumentował, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z 10 grudnia 2003 r. (sygn. akt: V CZ 127/03) wskazał, że oświadczenie woli w postaci elektronicznej dokonywane online zostaje złożone z chwilą jego przejścia do systemu informatycznego prowadzonego i kontrolowanego przez odbiorcę, to jest w momencie przyjęcia oświadczenia przez serwer odbiorcy i zarejestrowania na nim odpowiednich danych. Natomiast Sąd Apelacyjny w K. w wyroku z 23 maja 2022 r. (sygn. akt: [...]) podkreślił, że na nadawcy spoczywa ciężar wykazania, że złożył oświadczenie w formie elektronicznej w taki sposób, że odbiorca mógł się zapoznać z jego treścią, przy czym przesłankę wprowadzenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej do środka komunikacji elektronicznej uznaje się - co do zasady - za spełnioną, jeżeli treść przesłanego oświadczenia została zapisana u adresata.

Do ww. pisma organu odwoławczego z 8 maja 2024 r. dołączono, jako załącznik, także pismo Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. z 30 kwietnia 2024 r., znak: [...], gdzie wskazano – cyt.: "Administratorzy Sądowej Poczty Elektronicznej przeprowadzili w ramach dostępnych zapisów transakcji wiadomości e-mail, analizę opisanych w powyższym piśmie problemów z dostarczeniem poczty. Z analizy tej wynika, iż pierwsza próba dostarczenia przedmiotowej wiadomości do systemu Sądowej Poczty Elektronicznej (dalej: SPE) została przeprowadzona w dniu 22.01.2024 r. o godz. 15:41. Z uwagi na to, że adres IP ([...]) serwera pocztowego nadawcy wiadomości w tamtym czasie posiadał niską reputację na listach reputacyjnych producenta Systemu Bezpieczeństwa Poczty, SBP uniemożliwił dostarczenie tej wiadomości. Powyższa sytuacja trwała do dnia 24.01.2024 r., w którym to dniu o godz. 16:53 wiadomość została poprawnie dostarczona" (por. karta nr 42 akt sądowoadministracyjnych).

Pismem z 1 lipca 2024 r. strona podtrzymała swoje wcześniejsze stanowisko prezentowane w skardze i w piśmie z 10 kwietnia 2024 r. dodatkowo zaznaczając, że "w przedmiotowej sprawie zachowała należytą staranność wymaganą obowiązującym prawem, co zostało pośrednio potwierdzone w wypowiedziach Organu, zatem nie powinny obciążać okoliczności, na które nie ma jakiegokolwiek wpływu i o których nie mógł wiedzieć" (por. karta nr 53 – 54 akt sądowoadministracyjnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji. Natomiast art. 16 ust. 2 pkt 1 u.d.i.p. stanowi, że do decyzji, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że odwołanie od decyzji rozpoznaje się w terminie 14 dni.

Zgodnie z art. 129 § 1 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Z kolei § 2 tego przepisu stanowi, że odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie.

Wniesienie odwołania w terminie, umożliwia stronie niezadowolonej z wydanego rozstrzygnięcia ponowne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy. Konsekwencją wniesienia odwołania po terminie jest obowiązek stwierdzenia takiego faktu przez organ odwoławczy i - co za tym idzie - uzyskanie przymiotu ostateczności przez decyzję organu I instancji. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, zgodnie z art. 134 k.p.a., w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania lub uchybienie terminu do wniesienia odwołania, nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz całe postępowanie odwoławcze. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną, niezależną od uznania organu odwoławczego i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 k.p.a. (por. wyrok NSA z 7 stycznia 2010 r., II OSK 9/09, Legalis nr 224367).

Z okoliczności wspólnie podnoszonych przez strony sporu wynika, że odwołanie od decyzji z 5 stycznia 2024 r. (doręczonej listem rejestrowym 9 stycznia 2024 r.) skarżąca wniosła za pośrednictwem korespondencji email 22 stycznia 2024 r. Strony sporu różnie jednak interpretują następstwa związane z nadaniem / doręczeniem przedmiotowego środka zaskarżenia. Mianowicie, zdaniem skarżącej, należałoby przyjąć termin nadania wiadomości email z załączonym doń odwołaniem, tj. 22 stycznia 2024 r. co oznaczałoby, że odwołanie wniesiono w terminie, podczas gdy organ odwoławczy twierdzi, że skoro odwołanie wraz z wiadomością email zostały faktycznie doręczone organowi pierwszej instancji 24 stycznia 2024 r., to dopiero ten dzień należałoby uznać za moment złożenia odwołania w administracyjnym toku instancji (co oznaczałoby równocześnie, że odwołanie wniesiono jeden dzień po upływie terminu). Istotnym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie wymagającym rozważenia pozostaje także ocena skuteczności wniesienia odwołania na "zwykły" adres mailowy organu administracji.

Z art. 63 k.p.a. wynika, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania (§ 1). Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres, również w przypadku złożenia podania w postaci elektronicznej, i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych (§ 2). Podanie wniesione na piśmie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu (§ 3). Podanie wniesione na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej zawiera dane w ustalonym formacie, zawartym we wzorze podania określonym w odrębnych przepisach, jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru (§ 3a). Powyższe oznacza, że warunkiem skuteczności wniesienia podania - na piśmie utrwalonym w postaci elektronicznej jest jego wniesienie wyłącznie na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Niezachowanie tego wymogu powoduje bezskuteczność czynności, albowiem stosownie do cytowanego art. 63 § 1 zd. 2 k.p.a., podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu pozostawia się bez rozpoznania. Podkreślenia wymaga jednocześnie, że w myśl art. 63 § 1 zd. 2 k.p.a. organ administracji jest zobowiązany do pozostawienia pisma bez rozpoznania, jeśli strona wniosła je do organu zwykłym e-mailem, a nie za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym bądź na adres do doręczeń elektronicznych. W przypadku wniesienia odwołania na "zwykły" adres mailowy organu należy uznać, że organ nie ma możliwości wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych w trybie art. 64 § 2 k.p.a. i właściwego podpisania złożonego e-maila (por.: postanowienie NSA z 24 sierpnia 2022 r., II OZ 466/22, Legalis nr 2749438; postanowienie WSA w Łodzi z 4 kwietnia 2023 r., II SA/Łd 310/23, Legalis nr 2910072; wyrok WSA w Łodzi z 5 czerwca 2024 r., LEX nr 3732660). Natomiast w wyroku NSA z 6 kwietnia 2023 r., III OSK 7475/21 (LEX nr 3740023) argumentowano, że nie można utożsamiać adresu mailowego organu administracji z elektroniczną skrzynką podawczą organu. Jedynie w razie wniesienia podania na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym możliwe byłoby stosowanie wymogów określonych w art. 63 § 3a k.p.a. a w razie ich niespełnienia art. 64 § 2 k.p.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 7 czerwca 2023 r., II SA/Gl 356/23, Legalis nr 2936769).

W konsekwencji powyższego Sąd zauważa, że o ile w świetle obowiązujących przepisów prawa przyznać należy, że odwołanie wniesione za pośrednictwem zwykłej poczty elektronicznej należy pozostawić bez rozpoznania, to jednak ocena skutków dokonania takiej czynności przez skarżącego nie może odbywać się bez uwzględnienia całokształtu okoliczności sprawy, a ponadto – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o dostępie do informacji publicznej.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał, wbrew wyżej prezentowanej argumentacji, że odwołanie zostało złożone 24 stycznia 2024 r., co uczynił mając na uwadze "datę ustaloną na podstawie wydruku korespondencji elektronicznej wpływającej na adres [...]". Oznacza to, że organ odwoławczy zakładał dopuszczalność wniesienia odwołania w niniejszej sprawie za pośrednictwem ww. adresu email, który – niewątpliwie – nie jest elektroniczną skrzynką podawczą organu administracji. W świetle art. 63 k.p.a., który w niniejszej sprawie ma zastosowanie w zw. z art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.i.p. takie postępowanie było błędne.

Nie można również tracić z pola widzenia treści art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a., w myśl którego decyzja powinna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. W świetle okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w S. z 5 stycznia 2024 r., znak: [...], odmawiającej udzielenia żądanej przez stronę informacji publicznej zawierała niepełne pouczenie co do trybu wniesienia odwołania. Organ pierwszej instancji pouczył bowiem stronę skarżącą jedynie o możliwości złożenia odwołania w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji – w treści pouczenia wskazano bowiem, że: "Od niniejszej decyzji przysługuje prawo wniesienia odwołania do Prezesa Sądu Apelacyjnego w K.. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem Prezesa Sądu Okręgowego w S. w terminie 14 dni od doręczenia decyzji".

Tymczasem biorąc pod uwagę mnogość przewidzianych przez ustawodawcę sposobów wniesienia podania (odwołania) taka treść pouczenia odnośnie do sposobu wniesienia odwołania musi być oceniona jako niepełna i nieodpowiadająca dyspozycji art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. Organ pierwszej instancji nie wskazał bowiem adresu do doręczeń elektronicznych, ani elektronicznej skrzynki podawczej na platformie ePUAP. Tymczasem jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 kwietnia 2023 r., I OZ 116/23 (LEX nr 3723839) udostępnienie tych informacji na stronie internetowej organu nie zwalnia go z obowiązku każdoczesnego, prawidłowego, pełnego pouczenia strony o przysługującym jej prawie do wniesienia odwołania, jak i trybie, sposobach i terminie do jego wniesienia.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.

Zdaniem Sądu, przyjąć należy, że w sytuacji, gdy decyzja zawiera pouczenie o prawie złożenia odwołania, lecz nie wskazuje w sposób pełny trybu, w jakim środek ten może zostać złożony (tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie), należy mówić o błędnym pouczeniu strony co do prawa złożenia środka zaskarżenia, a takie pouczenie nie może szkodzić stronie (por.: wyrok WSA w Białymstoku z 18 marca 2020 r., I SA/Bk 733/19, LEX nr 2934853; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., I SA/Kr 1323/21 LEX nr 3288996).

W odniesieniu do oceny skutków procesowych błędnego pouczenia w decyzji co do trybu i sposobów jej zaskarżenia w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwie linie orzecznicze. Zgodnie z pierwszą z nich, ochrona strony przewidziana na podstawie art. 112 k.p.a. jest wprawdzie szeroka, ale nie ma charakteru absolutnego. Błędna informacja lub brak pouczenia co do prawa, trybu, terminu i sposobu złożenia przysługujących środków prawnych nie może powodować dla strony negatywnych konsekwencji, ale też nie może stronie dawać żadnych specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Brak informacji co sposobu wniesienia środków prawnych nie oznacza, że termin do złożenia stosownych środków zaskarżenia nie rozpoczyna biegu w ogóle. Tym samym art. 112 k.p.a. dla strony błędnie pouczonej stanowi gwarancję skutecznego uchylenia się od skutków uchybienia terminu stanowiącego skutek zastosowania się do błędnego pouczenia, ale przy zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w danym postępowaniu, pozwalających na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybienia terminu. Takim środkiem jest złożenie wniosku o przywrócenie uchybionego terminu na skutek braku lub błędnego pouczenia (por. np.: wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., OSK 1363/15, LEX nr 2277846; wyrok NSA z 7 września 2016 r., II FSK 2125/14, LEX nr 2143144; wyrok NSA z 29 sierpnia 2017 r., II GSK 3250/15, LEX nr 2384089; wyrok NSA z 23 maja 2013 r., II FSK 1804/11, LEX nr 1328800; wyrok NSA z 15 marca 2013 r., OSK 1330/12, LEX nr 1339582).

Druga z linii prezentuje pogląd, że wynikające z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia należy traktować na równi z brakiem pouczenia. Dla strony nie pouczonej (błędnie pouczonej), termin do wniesienia odwołania nie rozpoczął biegu, a więc taka strona nawet uchybiwszy terminowi do wniesienia środka zaskarżenia na skutek braku pouczenia o tym, że przysługuje jej taki środek, może wnieść odwołanie w każdym czasie bez potrzeby dodatkowego składania wniosku o przywrócenie terminu (por. np.: wyrok WSA w Łodzi z 5 czerwca 2024 r., III SA/Łd 168/24, LEX nr 3732660; wyrok WSA w Szczecinie z 26 września 2019 r., II SA/Sz 633/19, LEX nr 2729010; wyrok WSA w Szczecinie z 7 listopada 2019 r., II SA/Sz 632/19, LEX nr 2750432; wyrok NSA z 19 kwietnia 2012 r., II OSK 193/11, LEX nr 121908; wyrok NSA z 4 stycznia 2013 r., I OSK 1553/11, LEX nr 1269625).

Także w doktrynie wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym błędne pouczenie strony o braku przysługiwania środka zaskarżenia lub brak pouczenia o przysługiwaniu środka zaskarżenia nie może prowadzić do negatywnych skutków dla samej strony, która z uchybieniem terminu wniosła odwołanie. Taka strona może skutecznie wnieść odwołanie w każdej chwili, gdyż nie utraciła prawa do dopełnienia tej czynności w myśl wyraźnego przepisu prawa (A. Wróbel, [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, wyd. 8, Warszawa 2020 r.).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę opowiada się za drugim ze wskazanych powyżej poglądów podzielając w tym względzie argumentację zaprezentowaną chociażby w wyrokach WSA w Krakowie: z 13 września 2019 r., III SA/Kr 604/19 (LEX nr 2722839), oraz z 14 czerwca 2023 r., III SA/Kr 195/23 (LEX nr 3576415) w których sąd ten podkreślił, że choć opisany powyżej pierwszy wariant realizuje w pełni zasadę praworządności i równości stron względem prawa, to jednak powoduje zbyteczne przedłużenie procedury. Jego przyjęcie nie przekreśla bowiem prawa strony do merytorycznego rozpoznania wniesionego przez nią środka zaskarżenia, lecz zakłada, że może ono nastąpić dopiero po przywróceniu terminu do wniesienia tego środka. Konieczne jest zatem przeprowadzenie całego trybu wpadkowego, przewidzianego w art. 58 k.p.a. W opinii Sądu stanowi to zbyteczne obciążenie organu, a przede wszystkim strony, której prawa już zostały naruszone brakiem pouczenia o prawie do wniesienia środka zaskarżenia. Mając na uwadze konstytucyjne prawo do odwołania oraz zasady wyrażone w art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 9 k.p.a., sąd opowiedział się w niniejszej sprawie za wersją korzystniejszą dla strony, zakładającą stosowanie gwarancji wynikających z art. 112 k.p.a. z mocy prawa. Przy czym zauważyć należy, że w orzecznictwie wyrażono pogląd, że nie ma podstaw do odsyłania jednostki na inną drogę ochrony prawnej (prośba o przywrócenie terminu), jeżeli ta ochrona jest przyznana z mocy prawa (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 24 października 2017 r., IV SA/Po 826/17, Legalis nr 1699048).

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zbadanie kwestii zachowania terminu do wniesienia odwołania powinno być poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego, co do tego, czy strona odwołująca się z całą pewnością przekroczyła termin określony w art. 129 § 2 k.p.a. (por.: wyrok WSA w Poznaniu z 8 listopada 2022 r., II SA/Po 416/22, Legalis nr 2858671; wyrok WSA w Gdańsku z 19 czerwca 2024 r., LEX nr 3733001). W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy datę złożenia odwołania (24 stycznia 2024 r.) ustalił na podstawie wydruku z korespondencji elektronicznej, przyjmując dzień wpływy email do organu pierwszej instancji za miarodajny celem zbadania terminowości złożenia odwołania przez stronę skarżącą. W toku postępowania sądowoadministarcyjnego organ odwoławczy powoływał się przy tym na art. 61 k.c. zgodnie z którym oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z jego treścią (por. pismo organu odwoławczego z 8 maja 2024 r., k. nr 39 akt sądowoadministarcyjnych). Wyżej wskazanego stanowiska organu odwoławczego Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela z następujących powodów.

Datą wniesienia odwołania w postępowaniu administracyjnym jest data złożenia odwołania bezpośrednio w siedzibie organu administracji publicznej, względnie data nadania odwołania w urzędzie pocztowym, przy czym jak stanowi art. 57 § 5 pkt 1 k.p.a.: termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało wysłane na adres do doręczeń elektronicznych organu administracji publicznej. W niniejszej sprawie, co już obszernie wyjaśniono, nie można utożsamiać adresu mailowego organu administracji z elektroniczną skrzynką podawczą organu, to jednak wobec błędnego pouczenia strony o możliwości wniesienia odwołania i wobec treści art. 112 k.p.a. należało zaakceptować taką formę złożenia odwołania do organu pierwszej instancji w sprawie związanej z udostępnieniem informacji publicznej. Tymczasem jak wynika z pisma Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. z 30 kwietnia 2024 r. (dołączonego do akt sprawy przy wiadomości email z 30 kwietnia 2024 r., k. nr 41 – 42) strona wniosła odwołanie przy wiadomości email z 22 stycznia 2024 r. o godz. 15.41, a zatem w terminie otwartym do wniesienia odwołania wynikającym z art. 129 § 2 k.p.a. Dodać trzeba, że przepisy procedury administracyjnej, podobnie zresztą jak i cywilnej łączą terminowość dochowania czynności na ogół z momentem wniesienia, nadania, czy wysłania środka zaskarżenia; natomiast nie uzależniają od daty rzeczywistego jego wpływu do adresata.

Sąd przy tym nie podziela również argumentacji organu odwoławczego, aby w sprawie związanej z dostępem do informacji publicznej oraz w związku z potrzebą oceny terminowości wniesionego przez stronę odwołania miały zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, w tym powoływany przez organ odwoławczy art. 61 k.c. dotyczący doręczeń oświadczeń woli. W sprawach związanych z dostępem do informacji publicznej znajdują bowiem zastosowanie przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 16 ust. 2 w zw. z ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Sprawy tego typu należą do kategorii prawa publicznego, a nie prywatnego dlatego też nie są również relewatne dla rozpoznania niniejszej sprawy poglądy prezentowane w orzeczeniach Sądu Najwyższego i sądach powszechnych na które powoływał się organ odwoławczy w ramach postępowania sądowoadministracyjnego, a które to orzeczenia w żadnym zakresie nie dotyczyły zresztą zagadnień związanych z dostępem do informacji publicznej.

Reasumując, Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 107 § 1 pkt 7 w zw. z § 3 k.p.a. i art. 112 k.p.a. stosowanych w zw. z art. 126 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Sąd przy tym przychyla się do argumentacji strony przedstawionej w piśmie z 1 lipca 2024 r. w którym argumentowała, że nie może ponosić negatywnych konsekwencji funkcjonowania skrzynki email organu administracji (blokowania wiadomości; opóźniania doręczania itd.), co natomiast wynika wprost z pisma Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. z 30 kwietnia 2024 r. Trzeba raz jeszcze podkreślić, że tego typu uchybienia nie wywołane działaniem strony, nie mogą też powodować negatywnych dla niej konsekwencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ uwzględni zaprezentowaną powyżej wykładnię art. 112 k.p.a. i rozpozna merytorycznie wniesiony przez stronę odwołanie z tego względu, że ww. uchybienie strony wynikało z braku prawidłowego pouczenia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji co do sposobu złożenia odwołania (art. 153 p.p.s.a.).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit."c" p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji wyroku). Zwrot kosztów należnych stronie skarżącej obejmuje uiszczony w sprawie wpis w kwocie 100 zł.