Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak,, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.),, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Rozstrzygnięcie organu II instancji zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 5.04.2012r. H. K. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o udzielenie pomocy finansowej na leki, żywność oraz ubiór, wskazując w uzasadnieniu na swoją trudną sytuacją materialną i zdrowotną.

Decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy w formie zasiłku specjalnego na zakup leków, żywności i odzieży – na podstawie m. in. art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. ust. 9, art. 11, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz § 1 Rady Ministrów z dnia 29.07.2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127, poz. 1055). W uzasadnieniu powołano się na ustalenia poczynione w toku przeprowadzonego postępowania, z których wynika, że samotnie gospodarującemu H. K. przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w kwocie 504,42 zł – w całości potrącana na zaległe składki. Wnioskodawca posiada również gospodarstwo rolne o powierzchni 35,39 ha przeliczeniowych, z którego osiąga dochód 7.325,77 zł miesięcznie. W rezultacie dochód strony przewyższa znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie kryterium dochodowe, wynoszące 477 zł. Organ podkreślił jednocześnie, że H. K. nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym, odmówił podpisania wywiadu środowiskowego i nie wykazał, jakie wydatki na leki ponosi. W rezultacie stwierdzono, że strona posiada własne zasoby i możliwości w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Ponadto w ocenie organu brak jest podstaw by przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, kiedy może być przyznany zasiłek osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe.

W odwołaniu od ww. decyzji H. K. podniósł, że jest osobą schorowaną, niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym.

Pismem z dnia [...] organ I instancji poinformował Kolegium, że w maju 2012r. udzielono specjalnego zasiłku celowego jedynie dwóm rodzinom – których dochody niewiele przewyższają kryterium dochodowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podzieliło w całości ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu I instancji. Podkreślono przy tym, że decyzja o odmowie lub przyznaniu prawa do pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, a posiadane na ten cel fundusze muszą zostać rozdzielone pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W związku z tym właściwe organy nie mogą zabezpieczyć potrzeb wszystkich osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości – zwłaszcza, gdy tak jak w niniejszej sprawie wnioskodawca znacznie przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, a ponadto odmawia złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach H. K. wskazał, że z posiadanych działek nie osiąga dochodu, gdy ich nie uprawia – z uwagi na schorzenia, na jakie cierpi oraz niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania H. K. zasiłku celowego. Kwestią budzącą stanowczy sprzeciw skarżącego są ustalenia organów obu instancji dotyczące dochodu, jaki ma uzyskiwać z posiadanego gospodarstwa rolnego – które legły u podstaw odmowy przyznania żądanego świadczenia.

Zestawiwszy tak sformułowane zarzuty z materiałem dowodowym zebranym w aktach administracyjnych niniejszej sprawy nie sposób podzielić stanowiska skarżącego. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, że organy orzekające – zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a. – podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 K.p.a. W tym zakresie należy wskazać, że w toku prowadzonego postępowania organ I instancji uzyskał od:

1. Zastępcy Kierownika Wydziału Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w Kielcach z dnia 9 maja 2012r. informacje o potrącaniu – w całości – na zaległe składki przysługującej H. K. renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w kwocie 504,42 zł miesięcznie (k. 22 akt administracyjnych),

2. Zastępcy Wójta Gminy S. oraz Starosty B. informacje o tym, że H. K. jest właścicielem, bądź władającym działkami o łącznej powierzchni 35,3902 ha przeliczeniowego (k. 9, 19 akt administracyjnych).

Mająca na uwadze powyższe ustalenia, przy obliczaniu dochodu strony – który wyniósł 7.325,77 zł miesięcznie – organy prawidłowo uwzględniły regulację art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), zwanej dalej u.p.s., w zw. z § 1 pkt 2 lit. e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.07.2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127, poz. 1055) Zgodnie z brzmieniem tych przepisów "przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł" (35,3902 ha przeliczeniowego x 207 zł = 7.325,77 zł). Odnosząc się w tym zakresie do zarzutów skarżącego o faktycznym braku osiąganiu dochodów z należących do niego, bądź pozostających w jego władaniu gruntów – spowodowanym złym stanem zdrowia – należy wyjaśnić, że cyt. art. 8 ust. 9 u.p.s., zakładając swego rodzaju fikcję prawną, nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyroki NSA: z dnia 24.11.2011r. o sygn. akt I OSK 1154/11, LEX nr 1149123, z dnia 17.11.2011r. o sygn. akt I OSK 1103/11, LEX nr 1149111).

W rezultacie zastosowania powyższych przepisów stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie doszło do kilkunastokrotnego przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego – przewidzianego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia dla osób samotnie gospodarujących, ubiegających się o prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jednocześnie organy prawidłowo przyjęły, że brak jest podstaw by uznać, że w niniejszej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, kiedy może być przyznany zasiłek osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe (art. 41 u.p.s.) – zwłaszcza, jeśli zważy się na informację organu I instancji (k. 39 akt administracyjnych), z której wynika, że w maju 2012r. udzielono zasiłku celowego jedynie dwóm rodzinom, których dochody niewiele przewyższają kryterium dochodowe. W tym zakresie należy odwołać się do art. 3 u.p.s., zgodnie z którym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3), a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).

Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że na tle przepisów u.p.s. organ pomocy społecznej w prowadzonym postępowaniu ma obowiązek zbadania całokształtu okoliczności mających wpływ na sytuację osobistą, majątkową i rodzinną osoby występującej z wnioskiem o pomoc. Istotne znaczenie w tym zakresie ma przepis art. 4 u.p.s., zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe (por. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007r., s. 38). Korelatem obowiązku wynikającego z powołanego wyżej przepisu jest norma zawarta w art. 11 ust. 2 u.p.s., która stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Mając na uwadze treść cyt. regulacji stwierdzić trzeba, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26.08.2010r. o sygn. akt II SA/Ke 402/10, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA).

W rezultacie organy pomocy społecznej zobowiązane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Wobec tego na organach pomocy społecznej spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie u.p.s. Wskazać także trzeba, że zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Nie budzi wątpliwości Sądu, że organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie dołożyły wszelkich starań, aby zadośćuczynić temu obowiązkowi. W tym zakresie w uzasadnieniach wydanych w niniejszej sprawie decyzji prawidłowo wskazano, że H. K. nie współpracował z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania sowich problemów. Mianowicie, w dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ([...]) skarżący odmówił złożenia oświadczenia o swoich dochodach i stanie majątkowym, jak również odmówił podpisania protokołu spisanego na tę okoliczność, argumentując, że nie osiąga żadnych dochodów, gdyż sąsiedzi i inne osoby utrudniają mu dostęp do jego nieruchomości oraz, że jest chory i pomoc mu się należy. Podobnie było podczas podejmowanych przez organ I instancji prób przesłuchania strony w dniu 20.04.2012r. i 23.04.2012r. Należy przy tym zwrócić uwagę, że oświadczenia na drukach dotyczących przeprowadzenia ww. czynności składane były pod rygorem odpowiedzialności za składania fałszywych zeznań (art. 233 § 1 Kodeksu karnego).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że konsekwentna i wielokrotna odmowa złożenia przez H. K. podpisu pod wskazaną dokumentacją, mającą na celu ustalenie jego rzeczywistych jego dochodów i potrzeb również stanowi – oprócz omawianego powyżej przekroczenia kryterium dochodowego – samodzielną podstawę do odmowy udzielenia żądanej pomocy – o czym prawidłowo orzekły organy obu instancji.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.