Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Anna Lech (spr.), Sędzia del. WSA Marian Wolanin, Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 999/12 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 999/12, oddalił skargę D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] października 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego i odmowy umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych S. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu Sąd podał następujący stan sprawy: Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Białymstoku z dnia [...] września 2012 r., nr [...], na podstawie art. 12 ust. 2, art. 25, art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późń. zm.), decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Białegostoku, odmówił umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu – D. K. – w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 2.326,12 zł i odmowy umorzenia odsetek w kwocie 382,02 zł z tytułu wypłaconych S. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 marca 2011 r. do dnia 30 września 2011 r.

Organ uznał, że sytuacja dochodowa, a przy tym brak wystarczających zasobów materialnych i pieniężnych, nie wypełniają dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył dłużnik alimentacyjny – D. K. Podniósł kwestię bezprawności egzekucji i obarczył winą byłą żonę za swoją obecną sytuację.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku utrzymało w mocy powyższą decyzję.

Na tę decyzję D. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, opisując swoją sytuację oraz różne postępowania przed sądami powszechnymi i komornikiem. Do skargi dołączono 42 kserokopie różnych dokumentów.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 999/12, oddalając skargę wskazał, że przewidziana w art. 30 ust. 2 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 tej ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.

Sąd pierwszej instancji przyznał, że niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna, jednakże konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji D. K. wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. W ocenie Sądu z uwagi na posiadany zawód – ślusarz, wiek 46 lat oraz nieposiadanie żadnych osób na utrzymaniu ma on szansę na poprawę swojej sytuacji dochodowej. Sąd podkreślił, że umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 kwietnia 2013 r. skargę kasacyjną złożył D. K., wnosząc o jego uchylenie w całości i o przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, które to koszty nie zostały opłacane w całości, ani w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 3 § 1, art. 141 § 4 w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a., poprzez niewykonanie przez Sąd prawidłowo obowiązku kontroli legalności decyzji administracyjnych, zaakceptowanie stanowiska organów administracji i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy nie przeprowadziły wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz nie ustaliły rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. W ocenie skarżącego kasacyjnie organy nie wykazały, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania skarżącego w sposób szczególny.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z uzasadnienia decyzji oraz wyroku nie wynika, czy dokonano oceny możliwości spłaty zadłużenia oraz, czy w ogóle brano pod uwagę ogólną kwotę zadłużenia skarżącego, obejmującą nie tylko należności wynikające z zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącego organ w ogóle nie wyjaśnił, czy skarżący jest w stanie regulować swe zaległości, a przy tym utrzymać się samodzielnie. Podniósł, że nie jest do przyjęcia założenie, iż interes społeczny przewyższa swą rangą interes prywatny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 3 § 1, art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 w związku z art. 134 § 1 i ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku a art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.

Wskazać należy, że zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie przyjmuje się, że skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania wymaga wykazania istnienia związku przyczynowego między wspomnianym naruszeniem, a treścią rozstrzygnięcia polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia byłaby inna. W rezultacie użyte w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy pojęcie "mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać tylko z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania, co oznacza, że skarżący powinien uzasadnić, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można uznać, aby taki związek przyczynowy został przez skarżącego kasacyjnie wykazany. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przekonywująco uzasadnił bowiem, że w postępowaniu przed organem administracyjnym prawidłowo zastosowano przepisy art. 7, art. 77, 80 i art. 107 K.p.a. Zatem wyjaśniono podstawę prawną rozstrzygnięcia. Wobec tego zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy ocenić należy jako niezasadny.

W związku z tym nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 151 tej ustawy.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy zauważyć, że sąd pierwszej instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zastosował się do tego przepisu i wnikliwie zbadał sprawę, po czym wydał wyrok, zatem nie można mu zarzucić naruszenia tego przepisu.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym miejscu przypomnieć, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja podejmowana na gruncie tego przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ administracyjny ma swobodę decyzyjną, co oczywiście nie oznacza dowolności.

Zgodnie z treścią art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ administracyjny powinien uwzględnić sytuację dochodową wnioskującego. Na tę sytuację bez wątpienia składa się stan zdrowotny danej osoby, bo tylko po jego uwzględnieniu można mówić o możliwościach zarobkowych wnioskodawcy. Podkreślić przy tym należy, że przy ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych bierze się pod uwagę nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane, lecz i te, które osoba zobowiązana do alimentacji mogłaby uzyskać przy dołożeniu należytej staranności oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych.

Powyższe oznacza, że umorzenie w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami może być dokonane jedynie wówczas, gdy ocena całokształtu okoliczności dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej dłużnika pozwoli uznać, że wystąpiła szczególna sytuacja uprawniająca do wnioskowania o takie rozstrzygnięcia

W niniejszej sprawie organ administracji – a zanim Sąd pierwszej instancji – zasadnie zauważył, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, ma możliwość zaktywizowania swojej sytuacji na rynku pracy, a stan zdrowia nie kwalifikuje go do uzyskania renty. Posiada staż pracy i doświadczenie zawodowe, zatem nie występują żadne obiektywne powody, które eliminowałyby go z rynku pracy. Istotna jest przy tym okoliczność że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu innych osób oraz nie ponosi żadnych wydatków związanych z użytkowaniem mieszkania.

Przyznać należy, że sytuacja spowodowana bezrobociem, na którą powołuje się skarżący, na pewno utrudnia mu wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego, jednakże nie jest to szczególna sytuacja – na tle innych osób zobowiązanych do alimentacji. Natomiast subiektywne negatywne odczucia skarżącego odnośnie relacji z byłą żoną nie stanowią przesłanki do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skarżący winien uwzględnić, że zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci w myśl art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny. Natomiast wszelkie zwolnienia mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły. W niniejszej sprawie jej okoliczności, stan faktyczny i prawny nie pozwoliły na uznanie, że takie szczególne okoliczności zachodzą.

Wobec tego stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.