Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Robert Sawuła ( spr.) Protokolant sekretarz sądowy Marcin Kowalski po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 225/11 w sprawie ze skargi R.B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną

II OSK 2056/11

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z 29 czerwca 2011 r. II SA/Ke 225/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Kielcach oddalił skargę R.B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego w Kielcach z [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Pismem z 2 lutego 2010 r. Prezydent Miasta Kielce zawiadomił J.P. - opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionego R.B., o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie jego wymeldowania z pobytu stałego z lokalu przy ul. C. w Kielcach.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego decyzją z [...] listopada 2010 r. nr [...] 0 Prezydent Miasta Kielce wymeldował R.B. z ww. lokalu uznając, że zaistniały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm., dalej jako "Uel"), tj. nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące bez wykonania obowiązku wymeldowania się. Organ I instancji wyjaśnił, że postępowanie mające na celu doprowadzenie do zgodności zapisów ewidencji ludności ze stanem faktycznym wszczęto w związku z uzyskaną od Wydziału Gospodarki Nieruchomości i Geodezji Urzędu Miasta w Kielcach informacją, że na działce nr 1 przy ulicy C., gdzie zameldowany był R.B., brak jest przedmiotowego budynku. W toku postępowania ustalono, że budynek wprawdzie istnieje, jednak jego bardzo zły stan techniczny uniemożliwia zamieszkiwanie w nim (uległ częściowemu spaleniu). Ponadto decyzją Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] kwietnia 2009 r. budynek ten został wyłączony z użytkowania, z uwagi na stan techniczny bezpośrednio grożący zawaleniem. Stan faktyczny obiektu potwierdzić miały przeprowadzone oględziny i przesłuchani świadkowie. Budynek nie jest wyposażony w media, a dostęp do niego nie jest możliwy z uwagi na nagromadzenia przez R.B. na terenie posesji, w tym przed bramą wejściową, wielu różnych rzeczy. W tych okolicznościach organ uznał, że faktyczne przebywanie strony na terenie nieruchomości w ciągu dnia nie mogło zostać potraktowane jako zamieszkiwanie pod wskazanym adresem. Ustalenia te przemawiały za uznaniem, że R.B. opuścił ww. lokal.

W odwołaniu od ww. decyzji R.B., reprezentowany przez J.P., podał że mieszka w spornym budynku, który nadal istnieje ("jest widoczny"). Zarzucił, że z uzasadnienia decyzji nie wynikało, czy podstawę faktyczną wymeldowania stanowił fakt nieistnienia budynku, czy nieprzebywania w nim. Budynek nadal stanowi dla niego centrum życiowe, a jego stan techniczny ma być wynikiem dwukrotnego umyślnego podpalenia przez nieznane osoby. Panujący na posesji nieporządek ma być uprzątnięty po zakończeniu postępowania prowadzonego przez prokuraturę rejonową.

Decyzją z [...] lutego 2011 r. Wojewoda Świętokrzyski działając na podstawie art. 15 ust. 2 i art. 50 ust. 3 Uel oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej zwana: "K.p.a."), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w pełni ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu I instancji. Wojewoda uznał, że strona nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, a jedynie przebywa na terenie nieruchomości. Budynek nie nadaje się bowiem do użytkowania.

Od powyższej decyzji Wojewody Świętokrzyskiego skargę do sądu administracyjnego wniósł R.B. reprezentowany przez J.P.. Skarżący zarzucił, że decyzje obu orzekających w sprawie organów wydane zostały z naruszeniem art. 138 § 2 w zw. z art. 105 K.p.a. Podkreślił, że nigdy nie opuścił spornego budynku i nadal w nim zamieszkuje, a tylko czasami w okresie dużych mrozów nocował w innym miejscu. Stan obiektu nie zagraża bezpieczeństwu innych osób, ponieważ usytuowany jest w głębi posesji i odgrodzony jest od drogi i sąsiednich działek. Stwierdził, że nie uwzględniono okoliczności, że podpalenia budynku miały na celu doprowadzenie do jego całkowitego zniszczenia, usunięcia strony z posesji i przejęcia nieruchomości przez osoby tym zainteresowane.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Świętokrzyski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Oddalając skargę R.B. WSA w Kielcach uznał, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa w stopniu, który przemawiałby za koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności. Sąd podał, że stosownie do art. 1 ust. 2 Uel ewidencja ludności polega na m.in. rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Z kolei zgodnie z art. 15 ust. 2 cyt. ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zameldowanie i wymeldowanie mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Nie wywierają wpływu na prawa rzeczowe bądź obligacyjne służące danej osobie do określonej nieruchomości. Jeżeli zatem osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się właściwy organ obowiązany jest orzec w tym przedmiocie.

Następnie sąd I instancji za bezsporne uznał, że budynek, w którym zameldowany był skarżący, jest częściowo spalony. Organ nadzoru budowlanego nakazał jego opróżnienie i wyłączenie z użytkowania w całości z uwagi na bardzo zły stan techniczny stwarzający zagrożenie dla ludzi i mienia oraz bezpośrednią groźbę zawalenia się przynajmniej części jego stropu i więźby dachowej, uszkodzonych podczas pożaru. Stwierdzono także wieloletnie zaniedbania w jego użytkowaniu. Brakuje szyb w oknach, podłogi są zdeformowane, ściany zawilgocone i pokryte pleśnią, a konstrukcja więźby dachowej jest częściowo zawalona. W budynku nie ma tzw. mediów technicznych. Okoliczności te zostały prawidłowo ustalone przez organy administracji publicznej, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Na ich podstawie trafnie wywiedziono, że zaistniały przesłanki do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego spod wskazanego adresu. Podkreślając nieodpowiedni stan techniczny budynku na posesji przy ul. C. WSA w Kielcach uznał, przywołując stanowisko prezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2011 r. II OSK 46/10, że dalsze utrzymywanie fikcji zameldowania R.B. pod wskazanym adresem byłoby niedopuszczalne.

Sąd a quo podkreślił, że nie tylko świadkowie, ale także skarżący potwierdził, że nie zamieszkuje w ww. budynku, oświadczył bowiem w toku postępowania wyjaśniającego, że w okresie letnim zamierza na działce postawić namiot i nocować w nim. Na działce przebywa tylko w ciągu dnia, a nocuje w innych miejscach, m.in. u A.M. pod adresem C. w Kielcach.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł pełnomocnik R.B. ustanowiony w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy. Zaskarżając wyrok WSA w Kielcach w całości strona skarżąca domaga się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji oraz rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Powołując się na art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 Uel, poprzez przyjęcie, że przepis ten odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący.

Powołując się na art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) cyt. ustawy przez oddalenie skargi w sytuacji wykazania, że postępowanie administracyjne dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. W ocenie skarżącego kasacyjnie sąd I instancji bez dostatecznej ku temu podstawy zaaprobował wadliwe ustalenia organów administracji co do przebiegu zdarzeń w sprawie. Nie uwzględnił bowiem faktu, że organy odmówiły rozważenia istotnej części przedstawionych przez skarżącego dowodów, zwłaszcza okoliczności że R.B. nadal zamieszkuje w spornym budynku, o czym ma świadczyć jego stała obecność na posesji. Obiekt ten stanowi jego centrum życiowe i jest miejscem jego stałego pobytu. Ponadto tak organy, jak i sąd administracyjny miały wadliwie skorzystać z dowodu z zeznań A.K., G.K. i M.D. Ma za tym przemawiać okoliczność, że Prokurator Rejonowy w Kielcach odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zeznania nieprawdy w sprawie ustalając, że świadkowie ci nie składali zeznań. Błędne ustalenia faktyczne doprowadziły do zaaprobowania przez Sąd niewłaściwego zastosowania przez organy art. 6, 9 i 15 Uel. Skutek ten miał być również następstwem błędnej wykładni tych przepisów, która nie została przez Sąd zakwestionowana.

Podczas rozprawy w dniu 1 marca 2013 r. R.B. oświadczył, że ubezwłasnowolnienie zostało wobec niego uchylone, ale w tym dniu nie dysponował orzeczeniem potwierdzającym te okoliczność. Sąd postanowił rozprawę odroczyć celem wyjaśnienia powyższej okoliczności. W wykonaniu zarządzenia Sądu pełnomocnik R.B. nadesłał kopię prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z 13 lutego 2012 r. I Ns 344/10, z którego wynika, że uchylono ubezwłasnowolnienie orzeczone wobec R.B.

Skarżący kasacyjnie podtrzymał w toku rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym motywy skargi kasacyjnej, oświadczył, że jego wolą jest odbudowanie zniszczonego częściowo lokalu i zamieszkanie w nim.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. zwanej dalej Ppsa), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które ( zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną ( zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 Ppsa, obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, opubl. ONSAiwsa z 2010 r., nr 1, poz. 1).

W niniejszej sprawie żadnej z wymienionych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania Sąd się nie dopatrzył, wobec czego kontrola ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisów o postępowaniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 pkt 1 lit. c Ppsa, nie jest trafny. Wbrew wywodom zawartym w skardze kasacyjnej organy zebrały w sposób dostateczny taki materiał dowodowy, który pozwalał ustalić prawidłowo stan faktyczny sprawy. Bezsporne w świetle zebranego materiału dowodowego jest to, że na działce skarżącego znajduje się budynek, który w konsekwencji wydanej decyzji przez organ nadzoru budowlanego, nie może być przeznaczony na stały pobyt ludzi. W świetle decyzji Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] kwietnia 2009 r. budynek ten został wyłączony z użytkowania, z uwagi na stan techniczny bezpośrednio grożący zawaleniem, z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została w jakikolwiek sposób wyeliminowana z obrotu. Oznacza to, że zanim nie zostaną usunięte przyczyny, dla których organ nadzoru budowlanego wyłączył przedmiotowy budynek z użytkowania, w budynku tym nie mogą przebywać ludzie i wykorzystywać go na cele mieszkalne. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej ustalenia faktyczne poczynione przez orzekające w sprawie organy nie są wadliwe. Organy te, jak i sąd I instancji, nie zakwestionowały faktu przebywania skarżącego na terenie nieruchomości, przyjęły jednak iż niespornie R.B. w istocie zamieszkuje u swego znajomego pod innym adresem, a budynek skarżącego z uwagi na jego stan techniczny, nie nadaje się do zamieszkania. Z tych względów zarzut opisany dyspozycją art. 174 pkt 2 Ppsa jest nietrafny.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 Uel "Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania". Z kolei w myśl art. 9b ust. 1 Uel zameldowanie na pobyt stały lub czasowy następuje pod oznaczonym adresem, przy czym adres określa się przez podanie: 1) w gminach, które uzyskały status miasta - nazwy miasta (dzielnicy), ulicy, numeru domu i lokalu, nazwy województwa oraz kodu pocztowego; 2) w innych gminach - nazwy miejscowości, numeru domu i lokalu, nazwy gminy, nazwy województwa, kodu pocztowego oraz nazwy ulicy, jeżeli w miejscowości występuje podział na ulice (art. 9 ust. 2 Uel). Z poczynionych ustaleń faktycznych przez organy administracji publicznej wynika, że na działce skarżącego zlokalizowany jest budynek, który z uwagi na stan techniczny nie nadaje się do zamieszkania, nadto jest objęty decyzją organu nadzoru budowlanego wyłączającego ten budynek z użytkowania. Z ustaleń faktycznych wynika ponadto, że skarżący w tym lokalu nie zamieszkuje faktycznie, a wyłącznie przebywa na terenie samej nieruchomości. W tych okolicznościach trafnie przyjął WSA w Kielcach, że dalsze utrzymywanie stanu zameldowania R.B. pod adresem ul. C. w Kielcach byłoby de facto utrzymywaniem fikcji meldunkowej. W judykaturze po wielokroć wskazywano, że organy właściwe w sprawach ewidencji ludności winny podejmować wszelkie działania w celu zapewnienia zgodności zapisów ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania lub wymeldowania. Istotę ewidencji ludności stanowi gromadzenie informacji w zakresie danych o miejscu pobytu osób. Chodzi o to, by dane te odpowiadały stanowi faktycznemu i nie tworzyły fikcji meldunkowej. Organy prowadzące ewidencję mają obowiązek podejmować wszelkie czynności służące rejestracji prawdziwych danych o miejscu pobytu osób. Decyzja o wymeldowaniu (podobnie jak zameldowanie) ma wyłącznie charakter ewidencyjny, czyli rejestrowy. Oznacza tylko i wyłącznie, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje interesy życiowe koncentruje w innym miejscu. Wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu (por. wyrok NSA z 10 lipca 2012 r., II OSK 824/11, LEX nr 1219265). Skoro skarżący faktycznie nie zamieszkiwał w lokalu, który nie nadawał się do zamieszkania, a organ nadzoru budowlanego wyłączył ten budynek z użytkowania, to dalsze utrzymywanie jego zamieszkania pod adresem C. w Kielcach oznaczałoby sankcjonowaniem fikcji meldunkowej. W myśl art. 15 ust. 1 Uel osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Nie dopełnienie tego obowiązku skutkuje kompetencją organu gminy do wydania decyzji w sprawie wymeldowania takiej osoby (art. 15 ust. 2 Uel).

W judykaturze prezentowany jest pogląd, wedle którego nie jest rzeczą organu właściwego w sprawach ewidencji ludności dokonywanie oceny, czy określony obiekt budowlany nadaje się na miejsce pobytu ludzi w rozumieniu prawa budowlanego i prawa zagospodarowania przestrzennego i uzależnienie od tej oceny możliwości zameldowania (por. wyrok NSA z 14 marca 2008 r., I OSK 238/07; LEX nr 505248). Nie można jednak ignorować prawomocnej decyzji organu nadzoru budowlanego, który wyłączył budynek skarżącego z użytkowania. Trafnie zatem sąd I instancji przywołał stanowisko NSA wyłuszczone w wyroku z 18 stycznia 2011 r., II OSK 46/10 (Lex nr 953076), w którym zaakceptowano wymeldowanie osoby z lokalu, który został wyłączony z użytkowania. Stanowisko to aprobuje Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w przedmiotowej sprawie. Oczywiście, R.B. będzie miał możliwość zameldowania się w swoim lokalu, jeśli zostaną usunięte przyczyny, dla których organ nadzoru budowlanego wyłączył jego budynek z użytkowania. Te okoliczności wskazują, że zarzuty niewłaściwej wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego (Uel) nie są uzasadnione, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że skargę kasacyjną jako nieusprawiedliwioną, należało oddalić na podstawie art. 184 Ppsa.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w wyroku o przyznaniu ustanowionemu w ramach prawa pomocy pełnomocnikowi skarżącego należącego do Skarbu Państwa wynagrodzenia z tytułu udzielenia prawa pomocy, albowiem przyznawane ono jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 Ppsa. Stosowanie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć stosowne oświadczenie w cyt. przepisie.

-----------------------

7