Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Starszy referent Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 4 września 2025 r. nr SKO.V/428/325/2025 w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia do eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia 22 lipca 2025 r. Burmistrz P. wniósł sprzeciw wobec zgłoszenia przez obecnie skarżącą B. B. zamiaru rozpoczęcia eksploatacji przydomowej oczyszczali ścieków na działce o nr [...] zlokalizowanej w miejscowości S. przy ul. [...]. Sprzeciw został wniesiony z uwagi na niespełnienie przez tę instalację wymagań ochrony środowiska.

Jako podstawę prawną sprzeciwu organ podał m.in. art. 152 ust. 4 i 4a, art. 378 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 647 ze zm. zm., dalej w skrócie " p.o.ś."), w związku z §11 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1311, dalej w skrócie Rozporządzenie) oraz § 10 ust. 7 pkt 4 Uchwały nr [...] Rady Miejskiej w P. z dnia [...] r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w granicach administracyjnych sołectwa S. (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...] ze zmianami, dalej w skrócie "m.p.z.p.").

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgłoszenie skarżącej dotyczy przydomowej oczyszczalni ścieków o przepustowości 0,83 m3 na dobę wraz z bezodpływowym zbiornikiem na oczyszczone ścieki. Według ustaleń organu jest ona położona na obszarze dolin cieków o wodach gruntowych do 1 m pod poziomem terenu. Zgodnie zaś z ustaleniami planu miejscowego, na obszarze tym obowiązuje zakaz lokalizacji przydomowych oczyszczalni ścieków. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zainstalowana oczyszczalnia nie posiada stałego urządzenia do wprowadzania do wód albo do ziemi oczyszczonych ścieków. Zgodnie z wyjaśnieniami strony oczyszczone ścieki będą trafiać do szczelnego zbiornika bezodpływowego i będą wykorzystywane do podlewania roślin. Powołując się na § 11 § 4 Rozporządzenia organ podkreślił, że przy wprowadzaniu ścieków odległość warstwy gruntu od najwyższego użytkowanego poziomu wodonośnego wód podziemnych powinna wynosić co najmniej 1,5 m. Natomiast z ustaleń miejscowego planu wynika, że warstwa ta wynosi mniej niż 1 m, co oznacza brak spełnienia warunku rozporządzenia, przy czym zdaniem organu nie ma tutaj znaczenia sposób wprowadzania ścieków do ziemi (drenaż, studnia chłonna czy podlewanie). Organ podniósł także, że skarżąca nie przedstawiła sporządzonej przez osobę uprawnioną opinii o poziomie wód gruntowych, poprzestając na własnym oświadczeniu.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej obecnie zaskarżoną decyzją z dnia 4 września 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło przebieg postępowania przed organem I instancji, przybliżyło treść decyzji tego organu oraz istotę zarzutów odwołania, a także przedstawiło i omówiło podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz ustalony w sprawie stan faktyczny, wskazując jednocześnie, że nie budzi on wątpliwości.

Według Kolegium wniesienie sprzeciwu było zasadne. Kolegium wskazało przy tym, że art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wprowadza zasadę, że jeżeli przydomowa oczyszczalnia ścieków spełnia wymagania określone w przepisach odrębnych jej eksploatacja jest prawnie dopuszczalna. Zgodnie z § 11 ust. 4 Rozporządzenia ścieki pochodzące z własnego gospodarstwa domowego mogą być wprowadzone do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód w granicach gruntu stanowiącego własność wprowadzającego jeżeli łącznie spełniają warunki: 1) ilość nie przekracza łącznie 5,0 m3 dobę: 2) BZT5 redukowane jest co najmniej o 20%, a zawartość zawiesiny ogólnej co najmniej o 50%; 3) miejsce wprowadzania ścieków do ziemi jest oddzielone warstwą gruntu o miąższości co najmniej 1,5 m od najwyższego poziomu wodonośnego.

Kolegium stwierdziło jednocześnie, że według wskazania strony ścieki są odprowadzanie powierzchniowo na teren działki, za pomocą pompy zanurzeniowej i zraszacza. Jest to tzw. rolnicze wykorzystanie ścieków. Art. 84 ust 4 pkt 3 prawa wodnego zakazuje rolniczego wykorzystania ścieków na gruntach, w których zwierciadło wód podziemnych znajduje się płycej niż 1,5 m od powierzchni ziemi lub od dna rowu rozprowadzającego ścieki.

Kolegium zaakcentowało, że przedmiotowa oczyszczalnia położona jest na obszarze dolin cieków o wodach gruntowych do 1 m pod poziomem terenu wskazanych na rysunku planu miejscowego i zgodnie z m.p.z.p., na obszarze tym obowiązuje zakaz lokalizacji przydomowych oczyszczalni ścieków. Skoro z zapisów planu wynika, że na obszarze, na którym ma być zlokalizowana oczyszczalnia ścieków poziom wód gruntowych kształtuje się do 1 m pod poziomem terenu, to oczywiste jest, że na obszarze tym nie można odprowadzać ścieków do - gruntu czy też rolniczo ich wykorzystywać. Wyposażenie nieruchomości w przydomową oczyszczalnie ścieków bytowych musi być zgodne z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości oraz spełniać wymagania określone w przepisach odrębnych. Za takie przepisy odrębne należy uznać regulacje ustawowe dotyczące możliwości odprowadzania ścieków wraz z ich konkretyzacją w formie przepisów prawa miejscowego.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium zarzucono naruszenie:

1. Art. 7, art. 7a § 1. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w sprawie, w której pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te powinny być rozstrzygane na korzyść strony;

2. Art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości porządku w gminach - poprzez ograniczenie prawa do budowy i eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, wynikającego z przepisów rang ustawowej, nadrzędnych wobec postanowień § 10 ust. 7 pkt 4 m.p.z.p.;

3. błędną wykładnię m.p.z.p., gdyż organy przyjęły, że plan ten bezwzględnie zakazuje przydomowych oczyszczalni ścieków na danym terenie, podczas gdy ograniczenie dotyczy wyłącznie określonych warunków wodno-gruntowych;

4. art. 6 k.p.a. - poprzez pominięcie faktu, że inwestycja została zrealizowana zgodnie ze skutecznym przyjęciem zgłoszenia budowy przydomowej oczyszczalni ścieków potwierdzonym zaświadczeniem Starosty z dnia 20 marca 2025 r., co potwierdza legalność przedsięwzięcia;

5. art. 8 k.p.a. - poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez zajmowanie odmiennych stanowisk przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych.

W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że oczyszczalnia została wykonana zgodnie z dokumentacją dołączoną do zgłoszenia jej budowy przyjętego przez Starostę P. Ponadto podniesiono, że faktyczny poziom wód gruntowych na działce znajduje się poniżej 5m pod poziomem terenu, co umożliwia prawidłowe funkcjonowanie oczyszczalni. Pomiędzy zaś ustaleniami m.p.z.p. a stanem rzeczywistym występują rozbieżności.

Skarżąca podniosła także, że według stanowiska gminy na przedmiotowym terenie w ciągu kolejnych 5 lat nie jest przewidywana budowa kanalizacji.

W skardze zawarty został wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2026 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę. Zaakcentował, że organ powinien przede wszystkim stosować przepisy rangi ustawowej jako wyższej stojące niż prawo miejscowe. Ponadto na tym samym obszarze planu przyjęto zgłoszenia zamiaru rozpoczęcia eksploatacji instalacji przydomowych oczyszczalni ścieków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza P. o wniesieniu sprzeciwu wobec zamiaru rozpoczęcia przez skarżącą eksploatacji przydomowej oczyszczali ścieków.

Zgodnie z art. 152 p.o.ś. instalacja, z której emisja nie wymaga pozwolenia, mogąca negatywnie oddziaływać na środowisko, podlega zgłoszeniu organowi ochrony środowiska, z zastrzeżeniem ust. 8 (ust 1). Prowadzący instalację, o której mowa w ust. 1, jest obowiązany do dokonania zgłoszenia przed rozpoczęciem jej eksploatacji, z zastrzeżeniem ust. 5. Przepis art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio (ust 3). Do rozpoczęcia eksploatacji instalacji nowo zbudowanej lub zmienionej w sposób istotny można przystąpić, jeżeli organ właściwy do przyjęcia zgłoszenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia zgłoszenia nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji (ust 4). Sprzeciw, o którym mowa w ust. 4, jest wnoszony, jeżeli:

1) eksploatacja instalacji objętej zgłoszeniem powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska;

2) instalacja nie spełnia wymagań ochrony środowiska, o których mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 (ust 4a).

Z kolei przepis art. 76 ust. 2 p.o.ś. stanowi, że wymaganiami ochrony środowiska dla nowo zbudowanego lub przebudowanego obiektu budowlanego, zespołu obiektów lub instalacji są: wykonanie wymaganych przepisami lub określonych w decyzjach administracyjnych środków technicznych chroniących środowisko (ust 1). Zastosowanie odpowiednich rozwiązań technologicznych, wynikających z ustaw lub decyzji (ust 2).

Przytoczona powyżej regulacja prawna stanowiła podstawę materialnoprawną sprzeciwu, który Burmistrz P. wniósł wobec zamiaru skarżącej dotyczącego rozpoczęcia eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, a który został utrzymany w mocy w obecnie zaskarżonej decyzji Kolegium. Lektura przytoczonych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że zgłoszenie takiego sprzeciwu może mieć miejsce wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach. Pierwsza grupa sytuacji, które obligują organ do wniesienia sprzeciwu dotyczy standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska. Sprzeciw zgłaszany jest w przypadku ich przekroczenia. Druga grupa sytuacji dotyczy wymagań ochrony środowiska, przy czym nie chodzi tutaj o bliżej nieokreślone wymagania takiej ochrony lecz o wymagania, które zostały wprost wskazane w art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 p.o.ś. tj. wykonanie środków technicznych chroniących środowisko, których wymóg wykonania wynika z przepisów lub z konkretnych decyzji administracyjnych lub zastosowanie odpowiednich rozwiązań technologicznych, wynikających z ustaw lub decyzji.

Według Kolegium w realiach rozpoznawanej sprawy podstawę do wniesienia sprzeciwu dawały ustalenia planu miejscowego obowiązującego dla terenu, na którym znajduje się wykonana przez skarżącą przydomowa oczyszczalnia ścieków. Chodzi tutaj o plan przyjęty w drodze uchwały nr [...] Rady Miejskiej w P. z dnia [...] r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w granicach administracyjnych sołectwa S. (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...] ze zmianami, zwany jak dotychczas "m.p.z.p."). Zgodnie z §10 ust. 7 pkt 4 m.p.z.p. zakazuje się lokalizacji przydomowych oczyszczalni ścieków w granicach obszarów dolin cieków o wodach gruntowych do 1 metra pod poziomem terenu wskazanych na rysunku planu. Nieruchomość skarżącej znajduje się zaś w granicach takiego obszaru urbanistycznego, co w realiach rozpoznawanej stanowi okoliczność bezsporną. Nie ma też wątpliwości co do tego, że w § 10 ust. 7 pkt 4 m.p.z.p. lokalny prawodawca wyłączył możliwość lokalizacji przydomowych oczyszczalni ścieków, o ile dana nieruchomość znajduje się na obszarze wskazanym na rysunku planu. Co istotne, nastąpiło to niezależnie od tego, czy w konkretnym przypadku wody gruntowe faktycznie znajdują się do 1 metra pod poziomem terenu, a także niezależnie od tego, czy w danym przypadku eksploatacja przydomowej oczyszczalni powodować będzie przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska, albo czy zastosowano środki techniczne chroniące środowisko wymagane przepisami lub decyzją administracyjną lub rozwiązania technologiczne, wynikające z ustaw lub decyzji. Według bowiem treści § 10 ust. 7 pkt 4 m.p.z.p. zakaz ma charakter ogólny obejmujący cały obszar urbanistyczny zaznaczony w planie i jest niezależny od parametrów danej oczyszczalni oraz indywidualnych cech nieruchomości, na której oczyszczalnia ta miałyby być eksploatowana.

Jednak w ocenie Sądu wszystkie te względy dotyczące ustaleń wynikających z m.p.z.p. nie są wystarczające do tego, aby na gruncie przytoczonej powyżej regulacji prawnej wniesiony przez Burmistrza P. sprzeciw uznać za dopuszczalny. Jako kryterium, od którego spełnienia zależy dopuszczalności eksploatacji przydomowej oczyszczalni ścieków, ustawodawca nie przewidział bowiem czegoś takiego jak ogólna zgodność z ustaleniami obowiązującego dla danego terenu planu miejscowego. Sama zaś sprzeczność z ogólnym zakazem wynikającym z planu miejscowego nie może być traktowana jako podstawa do wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 152 ust. 4 i ust. 4a p.o.ś. Wskazane przez Burmistrza P. w sprzeciwie ustalenia zawarte w § 10 ust. 7 pkt 4 m.p.z.p. nie kreują wprost żadnego standardu emisyjnego ani standardu jakości środowiska; nie wprowadzają też wymogu stosowania określonych środków technicznych chroniących środowisko ani nie tworzą konkretnych wymagań dotyczących rozwiązań technologicznych (zresztą źródłem tych ostatnich może być wyłącznie ustawa lub decyzja, co wynika wprost z art. 76 ust. 2 pkt 2 p.o.ś.). W konsekwencji wydanie decyzji o sprzeciwie ze względu na wynikający z § 10 ust. 7 pkt 4 m.p.z.p. zakaz nie znajdowało oparcia w art. 152 ust. 4a p.o.ś.

W świetle dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że organ ochrony środowiska był w rozpoznanej sprawie uprawniony do wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 152 ust. 4a p.o.ś, jedynie w sytuacji, gdyby ustalił jasno i jednoznacznie, że zachodzą przesłanki zastosowania tej instytucji wymienione w pkt 1 lub 2 rzeczonego przepisu, czyli, że eksploatacja instalacji objętej zgłoszeniem powodowałaby przekroczenie standardów emisyjnych lub standardów jakości środowiska albo, że instalacja nie spełnia wymagań ochrony środowiska, o których mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 powyższej ustawy. Takich zaś jasnych i jednoznacznych ustaleń nie poczyniono, w sposób nieuprawniony koncentrując uwagę na ogólnym zakazie dotyczącym przydomowych oczyszczalni ścieków, wynikającym z § 10 ust. 7 pkt 4 m.p.z.p. W konsekwencji Kolegium opierając się o ustalenia wynikające z m.p.z.p. przedwcześnie stwierdziło zasadność sprzeciwu wniesionego w drodze decyzji organu I instancji.

W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., a także art. 152 ust. 4 i 4a p.o.ś. Naruszenie przepisów p.o.ś. rzutuje w sposób bezpośredni na wynik sprawy, a naruszenie przepisów postępowania mogło wywrzeć istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, gdyż jego skutkiem mogło być nieprawidłowe przyjęcie konkluzji o istnieniu przesłanek uzasadniających zgłoszenie sprzeciwu w trybie art. 152 ust. 4a p.o.ś. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Wskazania dotyczące dalszego postępowania wynikają wprost z treści przedstawionych powyżej rozważań Sądu. Sprawa może zostać ponownie rozpoznana przez Kolegium z uwzględnieniem powyższych uwag, bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy Kolegium podda analizie opinię hydrogeologiczną z lipca 2025 r. załączoną do skargi, wzywając wcześniej stronę do jej przedłożenia bezpośrednio do akt administracyjnych. W przypadku, gdyby w ocenie Kolegium w wyniku analizy przedłożona dotychczas opinia hydrogeologiczna nie została uznana za wystarczają do tego, aby uznać brak podstaw do wniesienia sprzeciwu, Kolegium przed wydaniem decyzji powinno poinformować o tym skarżącą i umożliwić jej uzupełnienie, ewentualnie przedłożenie nowej opinii w celu wykazania, że miejsce wprowadzania ścieków do ziemi jest oddzielone warstwą gruntu o miąższości co najmniej 1,5 m od najwyższego poziomu wodonośnego.