Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. B. na czynność Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] w przedmiocie odebrania broni palnej wraz z amunicją i legitymacją posiadacza broni stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.

Pismem z dnia 21 sierpnia 2020 r. Wydział Postępowań Administracyjnych Komendy Wojewódzkiej Policji, w związku z uzyskaną informacją o prowadzonym postępowaniu przygotowawczym w sprawie o przestępstwo z art. 207 § 1 K.k., w którym osobą podejrzewaną jest posiadacz pozwolenia na broń palną myśliwską do celów łowieckich A. B., na podstawie art. 19 ust. 1a ustawy o broni i amunicji zwrócił się do Komendanta Komisariatu o dokonanie wobec ww. czynności odebrania za pokwitowaniem czterech sztuk broni myśliwskiej wraz z amunicją i pozwoleniem na broń (legitymacją posiadacza broni). Jednocześnie pismem z tego samego dnia poinformowano A. B. o tym, że zasadnym jest odebranie za pokwitowaniem należącej do niego broni palnej wraz z amunicją i legitymacją posiadacza broni.

W dniu [...] w ramach ww. czynności zleconych przez KWP dokonano odebrania A. B. broni myśliwskiej kulowej dwóch sztucerów oraz broni myśliwskiej kulowo-śrutowej wraz z amunicją i legitymacją posiadacza broni - na podstawie czterech protokołów przyjęcia broni i amunicji do depozytu o numerach kolejno 4/20, 5/20, 6/20 i 7/20.

W dniu 2 października 2020 r. A. B. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na powyższą czynność Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] podnosząc zarzut naruszenia art. 19 ust. 1a ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. 2020, poz. 955), zwanej dalej u.b.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Skarżący wskazał, że u podstaw podjęcia ww. czynności legła informacja Wydziału Kryminalnego Komendy Powiatowej Policji, że jest "osobą podejrzewaną" w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym w sprawie znęcania psychicznego i fizycznego, tj. o czyn z art. 207 § 1 K.k. – co stanowiło przesłankę do stwierdzenia, że nie jest osobą wiarygodną co do posiadania i używania broni, a tym samym wzbudza obawę, o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a., a jego zachowanie pozwala na założenie, że stwarza zagrożenie dla porządku i bezpieczeństwa publicznego. Tymczasem przeciwko skarżącemu nie toczy się żadne postępowanie karne (czego wymaga art. 19 ust. 1a ustawy), zwłaszcza że, jak organ stwierdził w piśmie z dnia 21 sierpnia 2020 r., A. B. nie jest osobą podejrzaną, tj. osobą wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów – a jedynie "osobą podejrzewaną", a ściślej – osobą, którą pokrzywdzony wskazał jako osobę, która popełniła przestępstwo. W tym zakresie skarżący podkreślił, że zawiadomienie o popełnieniu czynu zabronionego podlega weryfikacji w toku postępowania przygotowawczego. Dopiero wydanie wobec skarżącego postanowienia o przedstawieniu zarzutów upoważniałoby organ administracji – Komendanta Wojewódzkiego Policji – do zastosowania przepisu art. 19 ust. 1a u.b.a. W sprawie nadzorowanej przez Prokuraturę Rejonową za sygn. akt [...] skarżący ma jedynie status świadka, którego dotychczas jedynie przesłuchano w takim właśnie charakterze.

Mając na uwadze powyższe A. B. wniósł o uchylenie skutków ww. czynności i zwrot broni i amunicji, jak również dokumentów potwierdzających legalność posiadania broni.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na zawarte w art. 19 ust. 1 i 1a u.b.a. odesłanie do jej art. 15 ust. 1 pkt 6, zgodnie z którym pozwolenia na broń nie wydaje się osobom stanowiącym zagrożenie dla siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego:

a) skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,

b) skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za nieumyślne przestępstwo:

– przeciwko życiu i zdrowiu,

– przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo gdy sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia.

W tym zakresie wskazano na uzyskaną z Komendy Powiatowej Policji informację z dnia 21 sierpnia 2020 r. o prowadzeniu postępowania w sprawie znęcania psychicznego i fizycznego, tj. o przestępstwo z art. 207 § 1 K.k., z którego wynika, że A. B. jest osobą podejrzewaną jako sprawca przemocy polegającej na wszczynaniu awantur, ubliżaniu, krytykowaniu, poniżaniu, ośmieszaniu, wyganianiu z domu, popychaniu, szarpaniu i kopaniu po całym ciele – wskazaną przez pokrzywdzonego jako osoba, która popełniła przestępstwo. Tym samym w ww. zawiadomieniu wykazano podstawy faktyczne i prawne dokonanej czynności odebrania broni palnej i amunicji – będącej prewencyjnym ich zabezpieczeniem, nie zaś cofnięciem udzielonego pozwolenia. Natomiast na gruncie prawa karnego procesowego rozróżnia się status osoby popełniającej przestępstwo jako: osoby podejrzanej, podejrzanego i oskarżonego. Skoro podejrzenie popełnienia przestępstwa odnosi się do skonkretyzowanej osoby, to skarżącego można, zdaniem organu, uznać za osobę podejrzaną. Brak jest jednolitej definicji osoby podejrzanej. Uznaje się za nią osobę, co do której istnieją dane wskazujące na jej udział w przestępstwie albo osobę, w stosunku do której podjęto w postępowaniu przygotowawczym czynności procesowe, albo osobę, którą podejrzewa się o popełnienie przestępstwa. Z treści art. 308 § 2 K.p.k. wynika, że osoba podejrzana to osoba, co do której uprawniony organ dysponuje informacjami uzasadniającymi podejrzenie, że popełniła przestępstwo, jednak nie przedstawiono jej jeszcze zarzutu (por. Czesław Kłak, "Osoba podejrzana" oraz "potencjalnie podejrzana" w polskim procesie karnym..., IUS NOVUM 4/2012). Organ podkreślił, że osoba posiadająca pozwolenie na broń winna charakteryzować się nienaganną postawą, a więc organy Policji w przypadku zaistnienia obawy o sprzeczne z prawem użycie broni powinny reagować wykorzystując ustawowe uprawnienia do prewencyjnego zabezpieczenia broni – co jest porównywalne do środków zapobiegawczych przewidzianych w K.p.k.

W przypadku gdyby Sąd nie podzielił ww. stanowiska organ wniósł o rozważenie zastosowania w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy art. 19 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy, odsyłającym do art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy – przy przyjęciu, że ewentualne błędne powołanie podstawy prawnej dokonania czynności nie wpłynęło na jej prawidłowość, bowiem osiągnięcie celu w postaci bezzwłocznego wyeliminowania realnego zagrożenia ze strony skarżącego dla bezpieczeństwa innych dostatecznie uzasadnia jej podjęcie. Organ wyjaśnił, że konstrukcja zabezpieczenia prewencyjnego broni i amunicji przypomina definiowany w prawie karnym stan wyższej konieczności – interes posiadacza broni i amunicji zostaje bowiem niejako naruszony dla dobra interesu publicznego. Zanim jednak organ ustali, że obawa, którą powziął w zakresie zagrożenia bezpieczeństwa publicznego jest rzeczywiście uzasadniona, może dla jego ochrony skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 19 ust. 1 ustawy (wyrok NSA o sygn. akt II OSK 199/17). Wprawdzie w art. 15 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy jako stanowiące zagrożenie bezpieczeństwa publicznego wymienione są m.in. osoby skazane za przestępstwa umyślne, niemniej umieszczenie tego uszczegółowienia po dwukropku można – zdaniem organu – traktować jako egzemplifikację zagrożenia. Nie można natomiast wnioskować, że tylko skazanie prawomocnym wyrokiem uniemożliwia wydanie pozwolenia na broń – jeśli okaże się, że wnioskodawca może stanowić zagrożenie dla siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego z innych przyczyn.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2.03.2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Jak wynika z art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4, stwierdza bezskuteczność tej czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest czynność materialno-techniczna podjęta na podstawie art. 19 ust. 1a u.b.a., polegająca na odebraniu broni palnej wraz z amunicją i legitymacją posiadacza broni. Tego rodzaju czynność stanowi inną czynność z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Kwestię zaskarżania takiej czynności do sądu administracyjnego reguluje art. 53 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W niniejszym przypadku nie ulega wątpliwości, że termin ten został zachowany.

Art. 19 ust. 1a u.b.a., który stanowił podstawę podjęcia zaskarżonej czynności, stanowi, że Policja, a w przypadku żołnierzy zawodowych Żandarmeria Wojskowa, może za pokwitowaniem odebrać broń i amunicję oraz dokumenty potwierdzające legalność posiadania broni osobie posiadającej broń zgodnie z przepisami, przeciwko której toczy się postępowanie karne o przestępstwa określone w art. 15 ust. 1 pkt 6, do czasu prawomocnego zakończenia tego postępowania, na okres nie dłuższy niż 3 lata.

Ustawa w przytoczonym przepisie posługuje się pojęciem osoby "przeciwko której toczy się postępowanie karne o przestępstwa (...)". Na gruncie przepisów K.p.k. etap postępowania przygotowawczego nazywany postępowaniem przeciwko osobie (in personam) rozpoczyna się co do zasady z momentem przedstawienia określonej osobie zarzutu popełnienia przestępstwa (art. 71 § 1, art. 313 § 1 K.p.k.; por. też m.in. L.K. Paprzycki [red.], "Komentarz aktualizowany do art. 1-424 Kodeksu postępowania karnego", Lex/el. 2015, kom. do art. 313 K.p.k.). Brak jest podstaw do przyjęcia, by na gruncie ww. przepisu u.b.a. pojęcie to miało być rozumiane w sposób odmienny. Od chwili wszczęcia postępowania przeciwko osobie pojawia się nowa strona, czyli podejrzany (art. 71 § 1 K.p.k.). Wiąże się to z koniecznością respektowania jego uprawnień procesowych, jak też jest to moment, w którym podejrzany zostaje poinformowany o przedmiocie procesu, co warunkuje podjęcie przez niego obrony.

W niniejszym przypadku bezspornym jest, że w dacie podjęcia zaskarżonej czynności A. B. nie posiadał statusu podejrzanego – nie wydano wobec niego postanowienia o przedstawieniu zarzutów ani nie przesłuchano go w charakterze podejrzanego. Jak wynika z treści skargi, a czemu nie zaprzeczył organ, został wówczas przesłuchany wyłącznie w charakterze świadka. Organ wprost przyznał, że skarżący był wówczas "osobą podejrzaną", tj. osobą, którą podejrzewa się o popełnienie przestępstwa (innymi słowy, przypuszcza się, że je popełniła, ale nie przedstawiono jej jeszcze zarzutu popełnienia przestępstwa). Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że rzeczywiście prowadzone było w tym czasie postępowanie karne o przestępstwo z art. 207 § 1 K.k., ale w fazie "in rem", a zatem w sprawie.

Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 303 K.p.k. jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, wydaje się z urzędu lub na skutek zawiadomienia o przestępstwie postanowienie o wszczęciu śledztwa, w którym określa się czyn będący przedmiotem postępowania oraz jego kwalifikację prawną. Prawdopodobieństwo niezbędne do wszczęcia postępowania karnego nie musi być duże, wystarczy tu niewielki jego stopień (por. D. Świecki [red.], "Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany", opubl. Lex/el. 2020, kom. do art. 303 K.p.k.). Z kolei zgodnie z art. 313 § 1 K.p.k. jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go, chyba że ogłoszenie postanowienia lub przesłuchanie podejrzanego nie jest możliwe z powodu jego ukrywania się lub nieobecności w kraju. Postanowienie o przedstawieniu zarzutów sporządza się zatem wobec osoby, co do której zaistniało dostateczne podejrzenie, że popełniła czyn będący przedmiotem prowadzonego postępowania. Podejrzenie "dostateczne" to znacznie więcej niż podejrzenie "uzasadnione" (art. 303), gdyż na tym etapie w przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do otrzymanych informacji organ jest już uprawniony do dokonania ich procesowej weryfikacji. Dlatego to podejrzenie powinno być oparte nie tylko na konkretnych, lecz także wiarygodnych dowodach. Nie chodzi tu jeszcze o ustalenie, że określona osoba popełniła przestępstwo, lecz o to, że zebrane dowody wskazują na wysokie prawdopodobieństwo zaistnienia tego faktu (K. Dudka [red.], "Kodeks postępowania karnego. Komentarz", wyd. II, opubl. WKP 2020, kom. do art. 313 K.p.k.).

Posługując się w art. 19 ust. 1a u.b.a. pojęciem osoby "przeciwko której toczy się postępowanie karne o przestępstwa (...)" ustawodawca wyraźnie zdecydował, że odebranie broni na podstawie tego przepisu może nastąpić wyłącznie wobec podejrzanego, tj. takiej osoby, przeciwko której formalnie toczy się postępowanie karne – przedstawiono jej zarzut popełnienia przestępstwa. Trzeba zauważyć, że ustawodawca na gruncie K.p.k. przewidział także sytuacje gdy zachodzi faktyczna niemożliwość ogłoszenia postanowienia i przeprowadzenia przesłuchania wywołana nieobecnością podejrzanego spowodowaną ukrywaniem się lub wyjazdem z kraju. Wówczas do uznania osoby za podejrzanego wystarczające jest sporządzenie postanowienia o przedstawieniu zarzutów (art. 249 § 2 K.p.k., art. 279 § 2 K.p.k.). Brak jest jednak podstaw do przyjęcia, by taka sytuacja miała miejsce w przypadku skarżącego w dacie podjęcia zaskarżonej czynności. Skoro zatem skarżący nie spełniał wówczas wymaganej przepisem art. 19 ust. 1a u.b.a. przesłanki, tj. nie toczyło się "przeciwko niemu" postępowanie karne o przestępstwo, odebranie broni na podstawie tego przepisu było nieuprawnione (por. też wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. III SA/Gl 614/20, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 października 2019 r., sygn. II SA/Wa 676/19).

Za niezasadne należy uznać także stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę co do tego, że zaskarżona czynność znajduje podstawę prawną w art. 19 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 2 i art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a. Zgodnie z art. 19 ust. 1 tej ustawy osobie posiadającej broń zgodnie z przepisami ustawy Policja, a w przypadku żołnierzy zawodowych Żandarmeria Wojskowa, może za pokwitowaniem odebrać broń i amunicję oraz dokumenty potwierdzające legalność posiadania broni w przypadku ujawnienia okoliczności, o których mowa w art. 18 ust. 1 pkt 1-2 i 4 oraz ust. 5, w zakresie broni palnej - a zwłoka zagrażałaby bezpieczeństwu publicznemu. Art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi, że właściwy organ Policji cofa pozwolenie na broń, jeżeli osoba, której takie pozwolenie wydano należy do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2-6. Wreszcie stosownie do art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a. pozwolenia na broń nie wydaje się osobom stanowiącym zagrożenie dla siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego:

a) skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,

b) skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za nieumyślne przestępstwo:

– przeciwko życiu i zdrowiu,

– przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo gdy sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia.

Jak podniósł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. P 43/12, użycie (w ocenianym art. 19 ust. 1a u.b.a.) przez ustawodawcę słowa "może", stanowi wyraźną wskazówkę dla organów stosujących prawo, że dokonanie analizowanej czynności materialno-technicznej jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy zachodzi obawa, że podejrzany/oskarżony o popełnienie przestępstwa z art. 15 ust. 1 pkt 6 ustawy stanowiłby zagrożenie dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego albo dla wolności i praw innych osób. A zatem te ostatnio wskazane okoliczności podlegają badaniu również w przypadku odebrania broni na podstawie art. 19 ust. 1a u.b.a. Wynika z tego, że w przepisie tym ustawodawca uregulował szczególny przypadek odebrania broni, powodowany ewentualnym zagrożeniem związanym z podejrzeniem popełnienia określonych przestępstw przez posiadacza broni. W tym szczególnym przypadku ustawodawca przewidział jednak pewien minimalny wymóg – powiązany, jak należy wnosić z powyższych rozważań, ze stopniem prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa przez daną osobę – polegający na wszczęciu postępowania przeciwko osobie. Nawet jeśli przyjąć, jak podnosi organ, że wyliczenie przewidziane w art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a. ma charakter przykładowy, należałoby wnosić, że akurat w przypadku przyczyn (powodujących zagrożenie) mających uzasadniać odebranie broni, a związanych z popełnieniem przestępstwa, ustawodawca przewidział określone wymogi związane z prawdopodobieństwem tego faktu, tj. skazanie prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 19 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 2 i art. 15 ust. 1 pkt 6 u.b.a.), bądź też – jak w art. 19 ust. 1a u.b.a. – wszczęcie postępowania przeciwko osobie (por. także w tym zakresie powołane wyżej wyroki WSA w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. III SA/Gl 614/20 i WSA w Warszawie z dnia 10 października 2019 r., sygn. II SA/Wa 676/19). W niniejszym przypadku organ nie odwoływał się natomiast do jakichkolwiek innych okoliczności mogących wywoływać zagrożenie dla bezpieczeństwa czy porządku publicznego jak tylko fakt wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo z art. 207 § 1 K.k. Należy zauważyć, że organ informację o tym fakcie powziął w dniu 21 sierpnia 2020 r., a do czynności odebrania broni doszło w dniu [...], co może świadczyć o tym, że organ nie upatrywał tu jakiegoś nagłego, szczególnego zagrożenia. Wprost zresztą powoływał się na przepis art. 19 ust. 1a u.b.a., w którym nie ma mowy o tym, że zwłoka może zagrażać bezpieczeństwu publicznemu. Poza tym, jak się okazuje, przez ten czas nie przedstawiono skarżącemu zarzutu, a jedynie, jak podnosi skarżący, przesłuchano go w charakterze świadka, co może oznaczać, że – mimo iż znano potencjalnego sprawcę – zebrany materiał nie pozwalał na przyjęcie "dostatecznego podejrzenia", że popełnił on czyn będący przedmiotem prowadzonego postępowania.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że w dacie dokonania zaskarżonej czynności nie zaistniała przesłanka materialnoprawna warunkująca możliwość odebrania broni (wraz z amunicją i legitymacją posiadacza broni) skarżącemu, a organ nieprawidłowo zastosował przytoczone przepisy u.b.a. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.