Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1012/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1012/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczeń podatnika wynikało, że nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, pozostaje jednak w związku małżeńskim (pomiędzy małżonkami istnieje od 27 czerwca 2012 r. rozdzielność majątkowa małżeńska). Skarżący mieszka w mieszkaniu o pow. 40 m², które w wyniku podziału majątku wspólnego zostało jemu przyznane, obecnie skarżący najmuje to mieszkanie od A. Sp. z o.o. Skarżący pełni funkcję Dyrektora ds. technicznych w sp. z o.o. K., w której posiada 1 % udziału, z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie brutto w wysokości 2.100 zł, w spółce tej pełni również funkcję prokurenta, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Podatnik, poza wynagrodzeniem za pracę, nie uzyskuje dodatkowych dochodów. Z oświadczeń podatnika wynikało, że nie posiada on nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Jednakże pomimo wezwania, skarżący nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Nie złożył on zeznań rocznych podatkowych żony za 2012 i 2013 r., nie wyjaśnił czy zeznania roczne składała, nie podał w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody, nie wyjaśnił czy małżonka nie pracuje, czy jest zarejestrowana jako bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, nie przedłożył wyciągów z rachunków i lokat bankowych żony, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki i lokaty posiada. Skarżący nie podał również czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji. Podatnik nie podał również w jakiej wysokości małżonka ponosi koszty miesięcznego utrzymania, nie wyjaśnił czy na utrzymaniu żony pozostają inne osoby np. dzieci.

Sąd I instancji wskazał, że z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodziny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej: "k.r.o.") wynika, iż małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne. Małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa lub pozostają oni w separacji, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania. Dlatego też Sąd uznał, że wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów (jej sytuacja materialna) wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 25 lutego 2015 r., nazwanym omyłkowo sprzeciwem, które de facto stanowi środek zaskarżenia na powyższe postanowienie, skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż jeżeli jeden z małżonków nie poinformował drugiego o złożeniu zeznania podatkowego, ten drugi małżonek nie ma żadnych prawnych możliwości osiągnięcia informacji w Urzędzie Skarbowym, czy współmałżonek złożył zeznanie podatkowe oraz jakie wykazał w nim dochody. Ponadto podkreślono, że z uwagi na fakt istnienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, nie ma również jakichkolwiek środków prawnych, by uzyskać od współmałżonka informacji o jego sytuacji majątkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a.") osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W tym celu strona powinna złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Powołane we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, przy czym to do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, zgodził się z sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postępowanie skarżącego uniemożliwiło wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego samego, jak również żony, rzeczywistej sytuacji majątkowej. Należy podzielić zdanie sądu pierwszej instancji, który ocenił, że małżonkowie, między którymi istnieje rozdzielność majątkowa, są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11). Podkreślenia wymaga fakt, iż całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżący nie spełnia powyższych warunków, dlatego też sąd nie mógł przyznać mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Reasumując, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.