Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 6 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Miasta Kraków o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Kraków a Miastem Mysłowice w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka I. B. postanawia: oddalić wniosek .

Prezydent Miasta Kraków, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Kraków a Miastem Mysłowice w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka I. B., poprzez wskazanie, że powiatem właściwym do ponoszenia wydatków jest Miasto Mysłowice.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletni I. B. urodził się w dniu [...] maja 2010 r. i do momentu śmierci swoich rodziców mieszkał razem z nimi w miejscowości Mysłowice. W dniu 21 lutego 2020 r. zmarł ojciec chłopca i od tego momentu opiekę nad nim sprawowała matka. Jednak z końcem maja 2020 r., uległa ona poważnemu udarowi mózgu i od tego czasu nie była w stanie opiekować się synem. Od czerwca 2020 r. opiekę nad małoletnim faktycznie sprawowała M. N., w miejscu swojego miejsca zamieszkania, tj. w Krakowie. W dniu 21 października 2020r. matka małoletniego zmarła. W lipcu 2020 r. M. N. złożyła wniosek o ustanowienie jej rodziną zastępczą dla małoletniego I. B.

Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2021 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Podgórza w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III Nsm 856/20/P, powierzył pieczę w trybie zabezpieczenia, do czasu zakończenia postępowania, nad małoletnim M. N. Następnie, postanowieniem z dnia 11 czerwca 2021 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Podgórza w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich, ustanowił opiekę prawną i niezawodową rodzinę zastępczą dla małoletniego oraz powierzył te obowiązki M. N. Ona zaś, w dniu 24 lutego 2021 r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Krakowie wniosek o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Decyzją z dnia 26 lutego 2021 r. Kierownik Działu Pomocy Dzieciom w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Krakowie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa, przyznał rodzinie zastępczej niezawodowej M. N. pomoc na pokrycie kosztów utrzymania małoletniego.

Wnioskodawca podał, że - w oparciu o art. 180 pkt 2 i pkt 13 lit. a, art. 191 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 oraz art. 192 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - przekazano Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Mysłowicach projekt porozumienia dotyczącego warunków pobytu i wysokości wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego, wraz z dokumentami. W odpowiedzi, MOPS w Mysłowicach poinformował wnioskodawcę, że nie jest właściwy do ponoszenia odpłatności w niniejszej sprawie. Zdaniem MOPS w Mysłowicach, ustalając miejsce zamieszkania dziecka należy się kierować art. 26 K.c., a jeżeli ustalenie właściwości zgodnie z tym przepisem budzi wątpliwości, to należy się kierować art. 569 K.p.c. MOPS w Mysłowicach uznał, że ze względu na wydanie przez Sąd Rejonowy dla Krakowa - Podgórza w Krakowie postanowienia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, nie jest on właściwy do podpisania porozumienia pomiędzy powiatami.

Wnioskodawca, powołując się na art. 191 ust. 1- 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wskazał, że przepis ten określa kolejność działań podejmowanych w zakresie ustalania właściwości pobytu. Wskazano, że pierwszy sposób ustalania właściwości powiatu wiąże się z ustaleniem miejsca zamieszkania dziecka. To natomiast ustala się na podstawie art. 26 § 1 K.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców lub tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Przy czym nie ma znaczenia, czy dziecko faktycznie przebywa w miejscowości, w której faktycznie zamieszkują jego rodzice.

Wobec powyższego wnioskodawca stwierdził, że istotne w niniejszej sprawie będzie ustalenie, w jakiej miejscowości małoletni miał miejsce zamieszkania przed dniem 28 stycznia 2021 r., tj. przed dniem ustanowienia przez Sąd pieczy zastępczej. Podkreślono, że ze względu na art. 191 ust.1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, nie jest istotne faktyczne miejsce pobytu dziecka przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej. Wskazano, że jako, iż na dzień 28 stycznia 2021 r. rodzice małoletniego nie żyli, nie jest możliwe, aby w tej dacie mieli miejsce zamieszkania. Zaznaczono, że M. N. sprawując faktyczną opiekę nad małoletnim, nie miała uprawnienia do ustalenia miejsca zamieszkania małoletniego, gdyż nie była jego rodzicem ani opiekunem prawnym. Wobec tego - w ocenie wnioskodawcy - należy przejść do drugiej przesłanki z art. 191 ust. 2 w/w ustawy, tj. do ustalenia ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W przypadku małoletniego w niniejszej sprawie takie miejsce to Mysłowice, ul. [...]. Wobec tego - w ocenie wnioskodawcy - powiatem właściwym do ponoszenia wydatków jest Miasto Mysłowice.

W odpowiedzi, Dyrektor MOPS w Mysłowicach, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Mysłowice, wniósł o wskazanie, że powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie I. B. jest Miasto Kraków.

W uzasadnieniu, powołując przepisy art. 191 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz art. 26 K.c. wskazano, że od czerwca 2020 r. małoletni znajdował się pod opieką M. N. Od 1 września 2020 r. był on uczniem szkoły podstawowej w Krakowie. Zaś w dniu 28 stycznia 2021r. Sąd Rejonowy w Krakowie, w trybie zabezpieczenia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, pieczę nad małoletnim powierzył M. N. Wskazano, że sprawa o umieszczenie małoletniego w pieczy zastępczej toczyła się przez Sądem Rejonowym w Krakowie, jako sądem opiekuńczym właściwym miejscowo w rozumieniu art. 569 § 1 K.p.c. Zdaniem MOPS w Mysłowicach, uprawnionym jest wniosek, że w/w Sąd dokonał oceny sytuacji małoletniego, wziął pod uwagę śmierć obojga rodziców, przebywanie dziecka już od czerwca w Krakowie, gdzie też realizował obowiązek szkolny. To spowodowało, że sąd opiekuńczy w/w postanowieniem potwierdził miejsce zamieszkania małoletniego. Sąd dokonał też oceny swojej właściwości miejscowej na podstawie miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie dotyczy, tj. miejsca zamieszkania dziecka.

Wobec tego - w ocenie MOPS w Mysłowicach - możliwe jest ustalenie powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i powiatem takim jest Miasto Kraków.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329, dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie Prezydent Miasta Kraków, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem Kraków a Miastem Mysłowice w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego I. B.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. tj. z 2022 r. poz.447), wydatki związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jeżeli zaś nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie istotna jest jednak okoliczność, którą pominął wnioskodawca, wnosząc 30 maja 2022 r. o rozstrzygnięcie sporu w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka – I. B., w rodzinie zastępczej, że Prezydent Miasta Krakowa decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...], przyznał już M. N. - pełniącej funkcję rodziny zastępczej spokrewnionej - pomoc na pokrycie kosztów utrzymania dziecka – I. B., począwszy od 28 stycznia 2021 r., nie dłużej jednak niż do osiągnięcia pełnoletności, tj. do 27 maja 2028 r., w kwotach wymienionych w tym postanowieniu (k. 9 akt administracyjnych).

Wydanie powyższej decyzji przesądziło o tym, że w dacie wnoszenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, spór w tej sprawie już nie istniał. Przed ustaleniem bowiem powiatu, który faktycznie zobowiązany był do ponoszenia kosztów związanych z opieką i wychowaniem dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, Prezydent Miasta Krakowa poniósł już wydatki związane z opieką i wychowaniem dziecka, o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

W dacie wnoszenia przedmiotowego wniosku sporną stała się tylko okoliczność, czy Miasto Kraków ma uzasadnione roszczenie do występowania w stosunku do Powiatu Myślenickiego z żądaniem zwrotu wypłaconych M. N. kwot, przyznanych na podstawie ww. decyzji z [...] lutego 2021 r., [...]. Tego rodzaju roszczenie ma zaś charakter wyłącznie cywilny i nie jest rozpatrywane w trybie postępowania administracyjnego (por. postanowienia NSA z 27 sierpnia 2021r., sygn. akt I OW 17/21, z 10 listopada 2021 r., sygn. I OW 49/21, z 26 listopada 2021r., sygn. I OW 71/21, z 22 czerwca 2022 r., sygn. I OW 4/22, postanowienia dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażano pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawę, a zgodnie z którym, jeżeli jeden z będących w sporze organów rozpoznał sprawę merytorycznie i podjął rozstrzygnięcie, to tym samym uznał się za właściwy do załatwienia sprawy. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy uznanie swej właściwości przez organ było w tym przypadku prawidłowe (zob. postanowienia NSA: z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 330/20; z 5 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 125/19; z 8 listopada 2016 r., sygn. akt I OW 162/16; z 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 139/07; postanowienia dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.