Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Ewa Kwarcińska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 18 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę.

I SA/Gd 1235/15

UZASADNIENIE

I.

Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 267, ze zm.; K.p.a.), art. 64 c § 3 i § 7 w trybie art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014r., poz. 1619 ze zm.; u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego M. C., na postanowienie organu egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia 20.04.2015r., którym określono koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], obciążające skarżącego w łącznej kwocie 19.478,92 zł, ustalono kwotę do zwrotu: 100,10 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi do dnia ich zwrotu, odmówiono zwrotu reszty żądanych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami - postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i orzekł o:

- określeniu kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], obciążających stronę w łącznej kwocie 19.030,56 zł,

- zwrocie pobranych w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], kosztów egzekucyjnych w kwocie 548,45 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi do dnia ich zwrotu,

- odmowie zwrotu pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych kosztów egzekucyjnych w kwocie 19.030,56 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

II.

Stan sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego (będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym) wszczął w dniu 18.08.2009 r. postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego M. C. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 18.08.2009 r. o numerach; [...], obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2003 rok; [...], obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2004 rok; [...], obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2005 rok; [...], obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2006 rok.

W toku postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny w oparciu o ww. tytuły wykonawcze:

- zawiadomieniem nr [...] z 2.09.2009 r. (art. 79 § 1 u.p.e.a.) dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.; doręczenie ww. odpisu zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułów wykonawczych zobowiązanemu nastąpiło w dniu 10.09.2009 r., natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. doręczenie potwierdził w dniu 7.09.2009 r.; pismem z dnia 4.03.2010r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, że po zmianie wysokości świadczenia ustalonej począwszy od należności za marzec 2010 r. potrącenie dokonywane będzie zgodnie z art. 139 i art. 140 z zastrzeżeniem art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych;

- zawiadomieniem nr [...] z 2.09.2009 r. (art. 80 § 1 u.p.e.a.) dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność w "A" S.A. Oddział Centrum S.; w odpowiedzi pismem z dnia 11.09.2010 r. Bank uznał zajętą wierzytelność, jednocześnie informując organ egzekucyjny, iż istnieją przeszkody w prowadzeniu egzekucji spowodowane brakiem środków na rachunku; doręczenie ww. zawiadomienia zobowiązany potwierdził w dniu 10.09.2009 r.;

- zawiadomieniem nr [...] z dnia 17.08.2010 r. (art. 89 § 1 u.p.e.a.) dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną w "B" S.A.; Doręczenie ww. zawiadomienia zarówno zobowiązany jak i dłużnik zajętej wierzytelności potwierdzili w dniu 18.08.2010 r.;

- zawiadomieniem nr [...] z 6.03.2012 r. (art. 89 § 1 u.p.e.a.) dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu zwrotu zasądzonych kosztów postępowania w Izbie Skarbowej; Doręczenie ww. zawiadomienia zobowiązany potwierdzili w dniu 9.03.2012 r.;

Z chronologii akt sprawy wynika, iż organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu 13.05.2014r. postanowienie numer:

- [...], którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zawiadomieniem wierzyciela z dnia 26.03.2014r. o umorzeniu zaległości w zw. decyzją Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia 28.02.2014r. uchylającą decyzję organu I instancji w całości;

- [...], którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zawiadomieniem wierzyciela z dnia 26.03.2014r. o umorzeniu zaległości w zw. decyzją Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia 28.02.2014r. uchylającą decyzję organu I instancji w całości;

- [...], którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zawiadomieniem wierzyciela z dnia 26.03.2014r. o umorzeniu zaległości w zw. decyzją Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia 28.02.2014r. uchylającą decyzję organu I instancji w całości;

- [...], którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w związku z zawiadomieniem wierzyciela z dnia 26.03.2014r. o umorzeniu zaległości w zw. decyzją Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia 28.02.2014r. uchylającą decyzję organu I instancji w całości.

W dniu 18.04.2014r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo z dnia 15.04.2014r. wniesione przez pełnomocnika skarżącego, gdzie strona powołując się na otrzymane pisma z 7.04.2014r. ([...]) o zaliczeniu nadpłat wynikających z wydania decyzji uchylających decyzje organu pierwszej instancji i umarzających postępowania w zakresie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za lata 2003-2006, wezwała "do niezwłocznego zwrotu pobranych nienależnie kosztów egzekucji administracyjnej wraz z odsetkami oraz do rozliczenia tych kwot" (na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a.). W dniu 6.05.2014r. organ egzekucyjny wydał postanowienie, którym odmówił stronie "zwrotu kosztów egzekucyjnych waz z odsetkami, pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do nr [...] określających zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu dochodów pochodzących z nieujawnionych źródeł za lata 2003-2007".

Dyrektor Izby Skarbowej - po rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym - postanowieniem z 1.08.2014r. uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 6.05.2014r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia rzeczywistej woli strony co do zgłoszonego wnioskiem z dnia 15.04.2014r. żądania. W związku z powyższym pismem z dnia 18.08.2014r. nr [...] organ egzekucyjny wezwał pełnomocnika strony do sprecyzowania treści wniesionego żądania z dnia 15.04.2014r., poprzez wskazanie: czy wniosek ten stanowi żądanie wydania postanowienia w sprawie kosztów, na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., czy strona żąda jedynie czynności materialno-technicznej w postaci zwrotu należności z tytułu pobranych kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a., bądź inny rodzaj podania przewidziany przez ustawę.

W odpowiedzi, pełnomocnik strony wyjaśnił, że zawarty w piśmie z dnia 15.04.2014r. wniosek został oparty na przepisie art. 64c § 3 u.p.e.a. i dotyczył żądania dokonania zwrotu należności z tytułu pobranych kosztów egzekucyjnych waz z ustawowymi odsetkami.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z 5.09.2014r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. odmówił stronie zwrotu kosztów egzekucyjnych, wraz z odsetkami, pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 18.08.2009 r. o numerach: [...], [...], [...], [...], obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za lata 2003-2006.

Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym, postanowieniem z 3.11.2014r. uchylił zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W związku z tym, postanowieniem z 5.12.2014r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 123 § 1 i art. 61a § 1 K.p.a. oraz art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...].

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 9.02.2015r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 64c § 3 i § 7 u.p.e.a. wydał w dniu 20.04.2015r. postanowienie nr [...], którym:

- określił koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], obciążające M. C. w łącznej kwocie 19.478,92 zł,

- ustalił kwotę do zwrotu: 100,10 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi do dnia ich zwrotu;

- odmówił zwrotu reszty żądanych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego, pełnomocnik strony złożył zażalenie zarzucając naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na niezastosowaniu, w wyniku uznania, iż uchylenie decyzji podatkowej stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego skierowanego do egzekucji nie stanowi wcale o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji.

W uzasadnieniu pełnomocnik zakwestionował stanowisko organu egzekucyjnego "iż podmiot, wobec którego wydano nieprawidłowe decyzje podatkowe, a który nie dał najmniej szych powodów do ich wydania i egzekucji, zobowiązany jest jednak ponieść koszty takiej egzekucji, pomimo faktu, iż decyzje te zostały następnie wyeliminowane z obrotu prawnego, przesądzone zostało, iż nie był on faktycznie zobowiązany do uiszczenia wyegzekwowanych kwot, i co więcej, kwoty te zostały mu zwrócone". Nie można bowiem za zgodne z prawem i należne uznawać kosztów egzekucji, w wyniku której dokonano zajęcia środków podlegających następnie zwrotowi wraz z odsetkami. Zdaniem pełnomocnika "ryzyko prowadzenia administracyjnej egzekucji zaległości podatkowych w oparciu o wadliwe tytuły wykonawcze obciąża ogólnie Skarb Państwa, niezależnie od tego jakie statio fisci działają akurat w charakterze wierzyciela i organu egzekucyjnego". Strona skarżąca na potwierdzenie powyższego stanowiska przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15.02.2012 r., sygn. II FSK 1521/10.

Ponadto w uzasadnieniu zażalenia wskazano, że na potwierdzenie wadliwości i bezpodstawności stanowiska organu pierwszej instancji odwołać można się choćby do odpowiednich regulacji dotyczących egzekucji cywilnej. Natomiast oparcia stanowiska organu pierwszej instancji nie sposób doszukiwać się w przywołanym wyroku NSA z dnia 29 stycznia 2013r., sygn. II FSK 3020/12.

Jak wynika z treści wniesionego środka zaskarżenia strona nie kwestionuje wysokości określonych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych, natomiast domaga się zwrotu pobranych od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych, ponieważ wszczęcie i prowadzenie egzekucji okazało się niezgodne z prawem w związku z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji stanowiących podstawę prawną wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych.

Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu w postępowaniu zażaleniowym sprawy, postanowił uchylić w całości zaskarżone postanowienie i orzec o określeniu kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], obciążających stronę w łącznej kwocie 19.030,56 zł; zwrocie pobranych w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], kosztów egzekucyjnych w kwocie 548,45 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi do dnia ich zwrotu; o odmowie zwrotu pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych kosztów egzekucyjnych w kwocie 19.030,56 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

W swoim rozstrzygnięciu Dyrektor Izby Skarbowej oparł się na treści art. 64 c § 1 u.p.e.a. - opłaty za dokonane czynności egzekucyjne wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, co do zasady obciążają zobowiązanego. Przy czym z dyspozycji art. 64c § 3 u.p.e.a. wynika, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

Na mocy art. 64 c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Żądanie nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych, o czym stanowi art. 64c § 8 ww. ustawy.

Użyte w tym artykule wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy rozumieć, zdaniem organu drugiej instancji, w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów, ale także zasad ich ponoszenia, w szczególności, gdy obciążają one zobowiązanego. To właśnie w postępowaniu "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane w art. 64c § 3 u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, waz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

W art. 64 u.p.e.a. unormowano reguły według jakich ustala się i pobiera koszty egzekucyjne. Powołany przepis prawa w § 1 pkt 2 i 4 stanowi, że organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d, tj.: za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego - 4 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr, za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Stosownie do zapisu art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6 powstaje za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności - z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

Przy czym zgodnie z art. 64 § 3 u.p.e.a. opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane.

Zgodnie z art. 64 § 5 u.p.e.a., jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr.

Ponadto na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia opłaty: za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności - powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a.); manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie (art. 64 § 10 u.p.e.a.). Opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych (art. 64 § 3 u.p.e.a.). W myśl art. 64 § 7 u.p.e.a., jeżeli wysokość opłaty egzekucyjnej jest określona stosunkowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej, w podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty.

Zdaniem organu odwoławczego, organ egzekucyjny wyliczając - wskazane szczegółowo w uzasadnieniu skarżonego postanowienia - koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] - w łącznej kwocie 3.430,54 zł, [...] - w łącznej kwocie 8.038,13 zł, nie uwzględnił okresów przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę od należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, tj. przerw od 3.08.2009 r. do 3.03.2010 r. oraz od 22.07.2010 r. do 17.02.2012 r., zgodnie z pismem wierzyciela z 8.03.2012 r., co skutkuje zawyżeniem kosztów.

Dyrektor Izby Skarbowej uwzględniając okresy przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę stwierdza, że suma kosztów egzekucyjnych powstałych w egzekucji należności dochodzonych na podstawie nw. tytułów wykonawczych o numerach:

- [...] wynosi łącznie 3.384,18 zł (za zajęcie prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w S. na podstawie zawiadomienia z dnia 02.09.2009 r. nr [...] w kwocie 2.256,12 zł; za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w "A" S.A. w kwocie 564,03 zł; manipulacyjna w kwocie 564,03 zł);

- [...] 09 wynosi łącznie 7.636,14 zł (za zajęcie prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w S. na podstawie zawiadomienia z dnia 02.09.2009 r. nr [...] w kwocie 4.363,68 zł; za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w "A" S.A. w kwocie 1.090,92 zł; manipulacyjna w kwocie 1090,92 zł).

Za zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu zwrotu zasądzonych kosztów postępowania w Izbie Skarbowej na podstawie zawiadomienia nr [...] z 6.03.2012 r. organ egzekucyjny prawidłowo wyliczył koszty egzekucyjne w kwocie 1.090,62 zł, uwzględniając w podstawie obliczenia opłaty również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu powstania obowiązku uiszczenia opłaty (art. 64 § 7 u.p.e.a.).

W związku z pobraniem przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], kosztów egzekucyjnych w wyższej kwocie - 3.430,54 zł niż należna w kwocie 3.384,18 zł; [...], kosztów egzekucyjnych w wyższej kwocie - 8.038,13 zł niż należna w kwocie 7.636,14 zł, Dyrektor Izby Skarbowej orzekł o zwrocie zobowiązanemu nienależnie pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 448,35 zł (46,36 zł + 401,99 zł).

Organ egzekucyjny wyliczając wyżej opisane koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz [...], prawidłowo uwzględnił okresy przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę od należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, a w konsekwencji poprawnie wyliczył (w sposób wyczerpujący) koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego do majątku zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], stosownie do postanowień art. 64 § 1 pkt 2, 4, 5, 6, 10 i 14 oraz art. 64 § 4 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił przy tym, że pełnomocnik strony nie kwestionuje wysokości wyliczenia przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych.

Ponadto organ egzekucyjny orzekając zaskarżonym postanowieniem z dnia 20.04.2015r. zasadnie stwierdził, iż w związku z pobraniem w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], kosztów egzekucyjnych w wyższej kwocie - 6.886,40 zł niż należna w kwocie - 6.802,00 zł; [...], kosztów egzekucyjnych w wyższej kwocie - 1.223,95 zł niż należna w kwocie 1.208,24 zł - zachodzi konieczność zwrotu zobowiązanemu nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 100,10 zł (84,40 zł + 15,70 zł).

Warunkiem nieobciążania zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi jest, by wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Użyte przez ustawodawcę w art. 64c § 3 u.p.e.a. sformułowanie "było niezgodne z prawem" należy odnosić do stanu z chwili wszczęcia i (lub) prowadzenia egzekucji. Stwierdzenie tego stanu następuje w okresie późniejszym, na co wskazuje określenie "okaże się". Przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. nie ma zatem zastosowania w przypadkach, gdy w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak i w jego trakcie nie było przeszkód do jego prowadzenia. Ocena zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w ww. przepisie prawa, nie obejmuje oceny prawidłowości i zgodności z prawem decyzji, na podstawie której wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy. Organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym, które jest postępowaniem wykonawczym bada jedynie dopuszczalność egzekucji, nie bada jednak zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.).

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, obejmującego należności wynikające z podlegającej wykonaniu decyzji, która następnie została uchylona nie oznacza, że organ wydający decyzję i wystawiający tytuł wykonawczy postępował niezgodnie z prawem w sytuacji, gdy od chwili wszczęcia do czasu zakończenia egzekucji, poprzez jej wykonanie, decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu pozostawała w obrocie prawnym. Organ podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że jeżeli w chwili wystawienia tytułu wykonawczego, decyzja stanowiąca jego podstawę istniała w obrocie prawnym i podlegała wykonaniu oraz w chwili wszczęcia samej egzekucji, do momentu jej zakończenia, wskutek wyegzekwowania wykonania objętego nim obowiązku albo umorzenia postępowania egzekucyjnego sytuacja ta nie uległa zmianie, to samo uchylenie wykonanej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, nie oznacza wadliwości wszczętego i prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a tym samym nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku poniesienia kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postępowanie egzekucyjne wszczęto na podstawie prawidłowo wystawionych tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], obejmujących należności z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów z innych źródeł odpowiednio za lata 2003, 2004, 2005 i 2006. Podstawę prawną wystawienia w dniu 18.08.2009 r. ww. tytułów wykonawczych stanowiły decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej odpowiednio o numerach: od [...] do [...] z 29.06.2009 r. ustalające M. C. podatek dochodowy od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za lata 2003, 2004, 2005 i 2006, którym odpowiednio postanowieniami z dnia 22.07.2009 r. o numerach: od [...] do [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W tym miejscu podkreślić należy, że zobowiązany w toku postępowania egzekucyjnego nie składał żadnych środków zaskarżenia kwestionując niezgodne z prawem wszczęcia i prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] i [...].

Tym samym w badanej sprawie brak jest podstaw prawnych do zwrotu skarżącemu pobranych od zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 19.030,56 zł, na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a.

III.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniesiono o postanowienia organu drugiej instancji oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zdaniem strony zaskarżone postanowienie narusza art. 64c § 3 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezastosowaniu, w wyniku uznania, iż uchylenie decyzji podatkowej stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego skierowanego do egzekucji nie stanowi wcale o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji.

Zdaniem skarżącego, nie można bowiem za zgodne z prawem i należne uznawać kosztów egzekucji, w wyniku której dokonano zajęcia środków podlegających następnie zwrotowi wraz z odsetkami.

W dalszej części uzasadnienia przywołane zostały dotychczasowe argumenty strony; nawet jeśli organ egzekucyjny nie chce lub nie może kosztami obciążyć wierzyciela, nie oznacza to jeszcze, że automatycznie musi ponieść je zobowiązany, który okazał się zobowiązanym jednak nie być. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko, iż oparcia stanowiska "organów podatkowych nie sposób doszukiwać się w przywołanym wyroku NSA z dnia 29 stycznia 2013r, II FSK 3020/12".

IV.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

V.

Skargę należało oddalić.

Spór sprowadza się do oceny, czy uchylenie przez Dyrektora Izby Skarbowej orzeczeniami z dnia 28.02.2014r. decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 29.06.2009 r. w całości i umorzenie postępowania w sprawie, skutkuje bezprawnością prowadzonej na ich podstawie egzekucji administracyjnej i zwrotem skarżącemu kosztów egzekucyjnych, w myśl art. 64c § 3 u.p.e.a.

Nie ma sporu pomiędzy stronami, że w momencie wszczynania postępowania egzekucyjnego nie było wiedzy jakoby było ono niezgodne z prawem. Dysponując decyzją mogącą stanowić podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, wierzyciel miał nie tylko prawo, ale wręcz obowiązek podjęcia działań zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1030/10, jeżeli tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i nie zawierał wad, które wykluczałyby od samego początku prowadzenie egzekucji na jego podstawie to znaczy, że postępowanie egzekucyjne zostało prawidłowo wszczęte i prowadzone.

Zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

W przepisie tym wyrażona została generalna zasadna, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Przepisy tej ustawy przewidują co prawda możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, ale tylko w przypadkach przewidzianych w art. 64c § 3 i 4 u.p.e.a. W tej sprawie nie zaistniała przesłanka określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne zostały bowiem w całości ściągnięte w trakcie egzekucji. Zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów postępowania, nie ma ponadto zastosowania w sytuacji określonej w art. 64c § 3 u.p.e.a.

Istotą regulacji art. 64c § 3 u.p.e.a. jest zatem ocena prowadzenia samej egzekucji, a nie ocena postępowań administracyjnych prowadzonych przez inne organy administracji publicznej. W warunkach opisanych w art. 64c § 3 u.p.e.a., zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie, jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji. Zadaniem organu orzekającego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest ustalenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane orzeczenie, które skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, wskazujące że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FSK 2025/12), co w tej sprawie nie miało miejsca.

Oceny legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wbrew stanowisku skarżącego, nie zmienia późniejsze uchylenie decyzji stanowiącej podstawę prawną wystawionego tytułu wykonawczego w sprawie, będące następstwem postępowania sądowoadministracyjnego. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania prawidłowości obowiązku określonego w decyzji, stanowiącego przedmiot egzekucji. Kontrola decyzji wymiarowej realizowana może być we właściwym postępowaniu jurysdykcyjnym, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie może w takim przypadku ponosić kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku tak przeprowadzonej egzekucji, co miałoby miejsce gdyby zaniechał obciążenia tymi kosztami zobowiązanego.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 3020/12, do którego tez odniosły się obie strony rozpoznawanej sprawy, zgodność z prawem decyzji podatkowej, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy, nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., nawet jeżeli w charakterze organu podatkowego i wierzyciela działa ten sam organ administracji.

Reasumując:

1/ tylko orzeczenie sądu lub decyzja stwierdzające nieważność decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy i wszczęto egzekucję, mogą prowadzić do ustalenia zaistnienia przesłanki z art. 64c § 3 u.p.e.a., gdyż tylko w tym przypadku dochodzi do jej eliminacji ze skutkiem wstecznym ex tunc;

2/ uchylenie, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, decyzji podlegającej wykonaniu, stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, nie może stanowić podstawy do zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a.

VI.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, dotyczących niewszechstronnego rozpatrzenia sprawy, należało uznać je za bezzasadne.

Treść żądania strony w rozpoznawanej sprawie wyznaczyła przedmiot postępowania i granice orzekania. Przedmiotem postępowania był zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego wraz z odsetkami, na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. Organ dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, który następnie zasadnie przyporządkował do stanu prawnego. Nie naruszył tym samym art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Postanowienia zawierają wszelkie przewidziane prawem elementy.

Organ egzekucyjny nie był uprawniony, ani zobowiązany przepisami prawa do poszukiwań podstawy prawnej, która rozstrzygnęłaby sprawę na korzyść skarżącego.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

EK