Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (del) Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Go 96/10 w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 27 listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok postanawia: oddalić zażalenie.

Skarżący Z. Ł. – reprezentowany przez pełnomocnika, doradcę podatkowego K. K. - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 27 listopada 2009 r. Od niniejszej skargi został ustalony wpis w wysokości 10 461 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz.2193).

W dniu 19 lutego 2010 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką, prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 2500 zł brutto miesięcznie, a jego żona wynagrodzenie w wysokości 2000 zł brutto miesięcznie, które częściowo obciążone jest zajęciem egzekucyjnym. Wskazał ponadto, iż cały jego majątek zajęty jest w postępowaniu egzekucyjnym oraz że przeciwko niemu prowadzonych jest wiele postępowań egzekucyjnych, w ramach których dochodzone są kilkumilionowe należności.

Pełnomocnik skarżącego, wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) złożył dodatkowe dokumenty w postaci: kopii deklaracji VAT-7K za IV kwartał 2009 r., gdzie wykazano stanowiącą podstawę opodatkowania sprzedaż netto 1 238 716 zł oraz nabycie towarów i usług o wartości netto 1 235 392 zł, zestawienie przychodów i kosztów prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 1 października do 31 grudnia 2009 r., z których wynika strata z działalności gospodarczej w wysokości 133 973, 98 zł oraz wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez B. S.A. w G., który nie przedstawia salda dodatniego. Ponadto skarżący oświadczył, że łączne miesięczne wydatki na utrzymanie jego rodziny wynoszą około 3 000 – 3 300 zł.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego odmawiającego skarżącemu prawa pomocy wskazał on ponadto, iż przedmiotowa sprawa nie jest jedyną, która zawisła przed Sądem I instancji, a łączne zobowiązanie z tytułu wpisów sądowych we wszystkich sprawach skarżącego wynosi 27 827 zł. Tak wysokie wpisy sądowe znacznie przekraczają jego możliwości finansowe. Dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej jest zmienny, w zależności od pozyskanych zleceń. Dodatkowo skarżący wskazał, iż określony w oświadczeniu dochód jest dochodem w ujęciu ekonomicznym, a nie podatkowym, który obniżają np. odpisy amortyzacyjne.

Wojewódzki Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2010 r. zwolnił skarżącego od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości przekraczającej 2 000 zł, zaś w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W uzasadnieniu postanowienia Sąd uznał, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w części od opłat sądowych, a mianowicie od wpisu przekraczającego kwotę 2000 zł. Zwrócił uwagę, że skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej – pomimo formalnego deklarowania straty - comiesięcznie ponosi wydatki przekraczające wykazywane dochody. Zaznaczył, iż skarżący nie wykazał przy tym, by wartości ujęte w przedstawionym zestawieniu ("bilans z księgi" - k. 31) jako koszty uzyskania przychodów nie były faktycznymi wydatkami (np. odpisami amortyzacyjnymi). Sąd zauważył, że także do sprzeciwu nie dołączono dokumentu potwierdzającego, iż koszty uzyskania przychodu obejmowały również wartości ustawowo umniejszające dochód, a nie stanowiące wydatków w znaczeniu kasowym. Okoliczności te, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, podważają twierdzenie skarżącego o braku pieniędzy na poniesienie wpisu. Przeciwnie, uprawniony jest wniosek, że skarżący posiada możliwości pozyskania środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym, podobnie jak posiada źródła finansowania wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Sąd wziął pod uwagę znany mu z urzędu fakt, iż przedmiotowa sprawa jest jedną z kilku, w której skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego. W tej mierze nie mógł być pominięty czynnik związany z prowadzeniem kilku postępowań sądowych, wzgląd należało też mieć na liczne postępowania egzekucyjne, które doprowadziły do zajęcia komorniczego wszystkich posiadanych przez skarżącego nieruchomości oraz częściowego wynagrodzenia małżonki, jak również niestabilności dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej jako jedynych źródeł pokrycia potrzeb związanych z utrzymaniem siebie i swojej rodziny. Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, iż nie byłby w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu I instancji skarżący spełnił przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. do zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości przekraczającej 2000 zł. W innej sprawie (sygn. akt I SA/Go 6/10) skarżący został zwolniony w całości od wpisu sądowego.

W zażaleniu na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o jego uchylenie. Postanowieniu temu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez odmowę zwolnienia skarżącego z całej kwoty wpisu sądowego od skargi, pomimo wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego nawet w kwocie 2 000 zł. W innej sprawie zawisłej przed Sądem Wojewódzkim został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 9 720 zł. Tak więc łączne zobowiązanie z tytułu kosztów wpisu sądowego wynosi obecnie 11 720 zł. Według skarżącego odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie można uzasadniać faktem, iż strona ponosi koszty działalności gospodarczej przekraczające wysokość osiąganych dochodów. Skarżący dla prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa oraz generowania przychodów musi bowiem ponosić koszty związane z uzyskaniem tych przychodów. Nie może ostać się również pogląd, iż skarżący prawdopodobnie posiada dochody ze źródeł nieujawnionych przed Sądem administracyjnym I instancji. Z przedłożonego Sądowi zestawienia przychodów oraz kosztów działalności gospodarczej wynika strata w ujęciu podatkowym, a nie ekonomicznym. Dochód podatkowy podatnika obniżają koszty (np. odpisy amortyzacyjne od środków trwałych), które nie mają wpływu na dochód w sensie ekonomicznym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), albo gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Z konstrukcji tego przepisu wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Prawo pomocy jest bowiem odstępstwem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez samego skarżącego.

Niezasadne jest odwoływanie się skarżącego do obowiązku uiszczenia wpisu w innej sprawie, w której – jak wynika z zażalenia – został wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 9 720 zł. W każdej ze spraw możliwości finansowe strony są bowiem badane odrębnie. Skarżący nie oświadczył przy tym, że w tamtej sprawie uiścił wpis w wyznaczonej w zarządzeniu wysokości, lecz jedynie, że "Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego...". Bezsporne jest ponadto, że w innej sprawie, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu z 12 kwietnia 2010 r., skarżący został w całości zwolniony z wpisu.

Z kolei wskazywana w zażaleniu konieczność ponoszenia kosztów prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa nie uzasadnia całkowitego zwolnienia od wpisu w niniejszej sprawie. Nie można zaaprobować zasady, że przedsiębiorca podlega zwolnieniu z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawach zainicjowanych własnymi skargami tylko dlatego, że nadal musi ponosić koszty prowadzenia swojego przedsiębiorstwa. W ten sposób ustanowiona zostałaby reguła, że koszty sądowe w hierarchii ważności wszelkich kosztów skarżącego są na pozycji niższej, niż koszty bieżącego funkcjonowania jego przedsiębiorstwa. Przy takim usytuowaniu obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie sądowoadministracyjnej Państwo musiało faktycznie zawsze wyręczyć przedsiębiorcę, który deklaruje brak środków na pokrycie kosztów procesu. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w niniejszej sprawie wskazuje przy tym, iż całkowite zwolnienie skarżącego od wpisu byłoby niezasadne niezależnie od tego, czy jego dochód obniżają koszty wyłącznie w ujęciu bilansowym (koszty amortyzacyjne), czy też w ujęciu rzeczywistym (ekonomicznym). Skarżący sam bowiem oświadczył, że ponosić musi i ponosi wydatki związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa. Państwo nie może tymczasem faktycznie kredytować działalności przedsiębiorców, co miałoby miejsce w razie zaaprobowania poglądu, według którego koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej wyprzedzają obowiązek pokrywania kosztów sądowych. Zasada uiszczania danin publicznych (a takimi są opłaty sądowe) przez samych podatników stałaby się wówczas iluzoryczna.

Wskazać też należy, że skarżący osiąga znaczne obroty w prowadzonej działalności (vide załączony bilans z księgi), co uprawnia do wniosku, że kwota 2 000 zł może być przez niego wygospodarowana bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (tak np. w postanowieniu NSA z 30 marca 2010 r., II FZ 102/10). Oczywiste jest bowiem, że uiszczone koszty sądowe zmniejszają możliwości pokrycia innych wydatków, jednakże w art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Ustawodawca pozwolił na przyznanie prawa pomocy tylko dla tych stron, które wykażą, iż już częściowe poniesienie kosztów sądowych uniemożliwi zaspokojenie podstawowych ("koniecznych"), potrzeb wnioskodawcy. W niniejszej sprawie skarżący tego nie wykazał.

Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wystąpił o takie prawo w części – poprzez częściowe zwolnienie od wpisu. Sąd I instancji ten pierwotny wniosek uwzględnił – zwolnił skarżącego od wpisu w ponad 4/5 części wynikającej z zasady określania wysokości wpisu stosunkowego (§1 pkt 4 przywołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona w żaden sposób nie wykazała, że od daty złożenia pierwotnego wniosku do dnia jego modyfikacji (zażądania zwolnienia od wpisu w całości) w jej sytuacji majątkowej nastąpiła jakaś istotna zmiana.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.