Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 listopada 2019 r. ([...]) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji

Zaskarżoną przez B. Ł. (zwaną dalej skarżącą) decyzją z dnia 14 listopada 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – zwanej dalej w skrócie k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2019 r., znak: [...], Burmistrza o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką – A. P.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem, złożonym w dniu 9 maja 2019 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką.

Organ pierwszej instancji - Burmistrza - decyzją z dnia [...] 2019 r. , znak: [...], na podstawie. art. 104, art. 107 w zw. z art. 32 ust. 2 oraz art. 17 ust. lb., art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 1466), odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką – A. P.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w sprawie niniejszej nie spełniony został warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ w przypadku A. P. nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, co w ocenie organu wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia. Ocenił także, że wnioskodawczyni musi być cały czas do dyspozycji swojej matki, ponieważ jej niepełnosprawność nie pozwala na samodzielne funkcjonowanie nawet przez kilka godzin dziennie, w związku z czym nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej ani pracy w gospodarstwie rolnym.

Organ odwoławczy ustalił z kolei w ramach dodatkowego postępowania dowodowego, że na podstawie zaświadczenia KRUS ww. podlega w dalszym ciągu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że organ pierwszej instancji postąpił błędnie i nie zastosował w sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 , sygn. akt K 38/13. Dodała, że opiekę nad matką sprawuje od wielu lat, z tego powodu z dniem 1 maja 2019 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania.

Wskazało, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca w dniu 9 maja 2019 r. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 23 marca 2016 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, przy czym w orzeczeniu nie wskazano daty powstania niepełnosprawności. Skarżąca na druku wniosku oświadczyła także, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 maja 2019 r.

Z przedłożonych w trakcie prowadzonych postępowań pozostałych oświadczeń strony wynika, że sprawowała już wcześniej stałą opiekę nad matką jednakże od 1 maja 2019 r. opieki tej nie mogła już godzić z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Jednakże - co w sprawie ma istotne znaczenie- z zaświadczenia wystawionego w dniu 23 października 2019 r. przez KRUS Placówkę Terenową wynika z kolei, że skarżąca w okresie od 1 stycznia 1997 r. do 21 kwietnia 1997 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako domownik oraz od 22 kwietnia 1997 r. do nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik.

W wyniku analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego Samorządowe Kolegium Odwoławcze doszło do przekonania, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w szczególności warunek zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym.

Wskazało, że organ pomocowy dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjnych.

Pomimo spełnienia przez skarżącą warunku wynikającego z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest, zdaniem Kolegium, podstaw do przyznania ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podleganie przez wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy oznacza, że faktycznie nie zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Jednym z podstawowych warunków objęcia rolnika ubezpieczeniem społecznym jest bowiem prowadzenie działalności rolniczej. W realiach niniejszej sprawy budzi wątpliwości, w świetle już samych zasad doświadczenia życiowego, wiarygodność oświadczenia strony złożonego w dniu 9 maja 2019 r. jakoby zaprzestała zupełnie pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym opiekując się całodobowo matką, a pracę w tymże gospodarstwie wykonuje mąż P. Ł.

Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zawiera słowniczek legalny dla ustawy i wskazuje, że przez pojęcie "rolnik" rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Zatem niezbędną przesłanką do uznania podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, jest właśnie faktyczne prowadzenie działalności rolniczej. Niewątpliwie nie jest bowiem wystarczające samo posiadanie gospodarstwa rolnego, choćby nawet powyżej 1 ha przeliczeniowego, bądź zamieszkiwanie z osobą, która takie gospodarstwo nabyła, czy też bycie jej małżonkiem. Ustawa odróżnia bowiem pojęcie "rolnika" od pojęcia "domownika rolnika" .Nawet jednak, jeżeli skarżąca podlegałaby ubezpieczeniu w KRUS jako "domownik rolnika" a nie jak wskazano w piśmie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - Placówka Terenowa z dnia 23 października 2019 r. jako "rolnik", to i tak warunkiem podlegania temu ubezpieczeniu, zgodnie z art. 6 pkt 2 lit c ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników byłaby stała praca w gospodarstwie rolnym. Jeżeli zatem skarżąca tego warunku by nie spełniała to nie mogłaby podlegać ubezpieczeniu społecznemu w ramach KRUS. Zgodnie bowiem z art. 3a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie ustaje co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu.

Co do samej działalności rolniczej, art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, iż powinna być ona prowadzona osobiście i na własny rachunek. Prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek w pozostającym w posiadaniu danej osoby gospodarstwie oznacza, że z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego skutki majątkowe tej działalnością przechodzą na rzecz prowadzącego ją (por. por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2000 r, II UKN 341/99, SNAPiUS 2001 Nr 11, poz. 397). Natomiast osobiste prowadzenie tejże działalności najpełniej zostało scharakteryzowane w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1988 r, wpisanej do księgi zasad prawnych (OSNCP 1988 Nr 12, poz. 166). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśniał, że prowadzi gospodarstwo rolne ten, kto władając nim w sensie prawnym - jak właściciel, użytkownik, posiadacz samoistny lub zależny - wykonuje czynności natury funkcjonalnej, niezbędne dla racjonalnej gospodarki w konkretnym gospodarstwie rolnym. Z uwagi na różnorodną specyfikę gospodarstw rolnych zakres i rodzaj wykonywanych czynności może być różny, jednakże w każdym przypadku chodzi o takie czynności, bez których funkcja gospodarstwa nie mogłaby być zrealizowana. Pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnieni się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego zatem może przykładowo polegać tylko na zarządzaniu nim. Jednakże w przeważającej mierze prowadzenie gospodarstwa rolnego związane jest z wykonywaniem pracy fizycznej.

Skoro skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik, to tym samym brak jest podstaw do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podlegając wymienionemu ubezpieczeniu potwierdza fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego w mówionym powyżej znaczeniu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że prawo do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje rolnikom, którzy w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej - rezygnują z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odnośnie sposobu rozumienia kategorii prowadzenia działalności rolniczej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r, sygn. akt l OPS 5/12,

która - mimo podjęcia jej w poprzednio obowiązującym stanie prawnym dotyczącym świadczeń pielęgnacyjnych - zachowała aktualność w komentowanym zakresie. W uchwale wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W przedmiotowej uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Wskazując, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, objętą w związku z tym odmiennym reżimem zabezpieczenia społecznego określonym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, NSA stwierdził, że rolnik prowadzący we wskazanym rozumieniu gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto Kolegium wskazało, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu według zasad określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, dopuszczającej jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą (por. art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 3, art. 5a ustawy). Celem tej ustawy jest więc zapewnienie ubezpieczenia społecznego rolnikom, dla których prowadzenie działalności rolniczej stanowi podstawowe zajęcie będące źródłem utrzymania i którzy w związku z tym nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Niewątpliwie zatem w przypadku rolników ich ubezpieczenie społeczne ma ze swej istoty swoje źródło w prowadzeniu działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym. Działalność ta zaś immanentnie powiązana jest z celem, jakim jest osiąganie dochodu, czyli zapewnienie środków utrzymania. Istotą natomiast świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję, skarżąca zarzuciła SKO naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ świadczy pracę w gospodarstwie rolnym podczas, gdy w dniu 9 maja 2019 r. złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w tym gospodarstwie, zgodnie z wymogami art. 17b. wymienionej ustawy;

- art. 17b. ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie za niewiarygodne oświadczenie skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 1 maja 2019 r., podczas gdy przepis ten stanowi, że w przypadku rolników ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, przysługuje ono, gdy zaprzestaną prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, a zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Jest to wystarczający, ustawowo przewidziany w wymienionej ustawie dowód na okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego albo pracy w tym gospodarstwie.

- art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. poprzez brak uznania przez organ odwoławczy wiarygodności oświadczenia z dnia 9 maja 2019 r. jako dowodu w sprawie, przez co błędnie ustalono stan faktyczny, co spowodowało wydanie błędnego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowił przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682, zwanej dalej w skrócie – k.r.o.). Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką złożyła córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem z dnia 23 marca 2016 r. którym stwierdzono trwałą niezdolność A. P. do samodzielnej egzystencji. Daty, od której niepełnosprawność istnieje nie da się ustalić.

Podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia stanowił jednak ww. przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko SKO w zakresie dotyczącym skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Z uwagi na ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego organ pierwszej instancji wadliwie odmówił skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia z tego względu, że z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika od kiedy powstała niepełnosprawność A. P.

Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w tym zakresie przez Kolegium i podniesioną argumentację. Podkreślić należy jednocześnie, że jest to już jednolite stanowisko w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sprowadza się ono do tezy wskazanej m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt l OSK 1600/16 (LEX nr 2376723), że: "Przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki."

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Pozostałe natomiast argumenty Kolegium, przytoczone na poparcie stanowiska, że skarżącej jednak prawo to nie przysługuje, Sąd nie aprobuje. Nie mają one bowiem żadnego oparcia w obowiązującym stanie prawnym. W szczególności należy mieć na uwadze treść przepisów:

1. ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 17b tej ustawy,

2. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn., Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ),

3. ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. jedn., Dz.U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm.).

Podkreślić należy, że przepis art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczący przyznawania rolnikom, małżonkom rolników i domownikom rolników świadczenia pielęgnacyjnego został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), która weszła w życie z dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt l OPS 5/12.

W aktualnym zatem stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a przesłanki do jego uzyskania regulują wyłącznie przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17b ustawy. Oczywiście wyklucza możliwość przyznania tego prawa zaistnienie którejkolwiek z negatywnych przesłanek, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy żadna z tych negatywnych przesłanek nie zachodzi. Już w tym miejscu należy podkreślić rzecz oczywistą - ustawa, w szczególności żaden z jej przepisów regulujących kwestie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego - w tym dla rolnika nie przewiduje negatywnej przesłanki dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci faktu podlegania ubezpieczeniu w KRUS. Przyjęte przez ustawodawcę w art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych rozwiązanie przewiduje, że aby rolnik mógł ubiegać się skutecznie o świadczenie pielęgnacyjne, musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest stanem faktycznym, w którym rolnik faktycznie nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym, rolnik potwierdza oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej jak również gospodarstwem tym nie zarządza. Fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik potwierdza oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Oświadczenie takie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oświadczenie to jest środkiem dowodowym w sprawie, przy czym organy co do zasady nie mają obowiązku badania treści tego oświadczenia co do faktów, co nie oznacza, że możliwość oceny jego prawdziwości jest wykluczona. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia z art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych obciąża osobę, która oświadczenie to składa.

W kontrolowanej sprawie skarżąca w dniu 27 sierpnia 2019 r. złożyła stosowne oświadczenie o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, nadto organ pierwszej instancji dwukrotnie przeprowadzał u skarżącej i jego matki wywiad środowiskowy, którego wyniki potwierdzają prawdziwość złożonego oświadczenia. Istniejąca, nie budząca wątpliwości regulacja ustawowa pozwoliłaby poprzestać na konkluzji, że w przypadku skarżącej zachodzą pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Kolegium uznało jednak, że podleganie przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik wyklucza taką możliwość. Zdaniem Kolegium podleganie takiemu ubezpieczeniu potwierdza fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu twierdzenie to stoi w sprzeczności z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkującymi przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego i jest nielogiczne. Fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego wynika bowiem z istnienia szeregu okoliczności polegających na podejmowaniu różnorodnych czynności, które łącznie mogą i powinny być zakwalifikowane jako wykonywanie określonej działalności rolniczej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt l OSK 905/14 (Lex nr 1769348 )wskazał, że: "Samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i - na przykład - z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Nie ma wątpliwości, że domniemanie takie nie byłoby potrzebne, gdyby sama własność gospodarstwa wystarczała do uznania właściciela za rolnika". Natomiast w wyroku z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt l OSK 980/14 (Lex nr 1990007) NSA stwierdził: "Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań".

Błędne jest więc stanowisko SKO, że podleganie ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik potwierdza fakt prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Wniosku takiego nie sposób wyprowadzić z przepisu art. 17b ustawy

o świadczeniach rodzinnych, który stanowi wyłącznie o faktycznym zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ani z przepisów wskazanych wyżej ustaw. Zgodnie z art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości odpowiednio: 1) świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługujących na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, 2) zasiłku dla opiekuna przysługującego na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20 -letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę".

Stosownie natomiast do art. 6 ust. 2b tej ustawy: "Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2017.2336 oraz 2018. 650 i 858)".

Z kolei przepis art. 16 ust. 2 pkt. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że ubezpieczeniem emerytalno-rentowym na wniosek obejmuje się: "osobę, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik lub domownik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albo zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przez okres pobierania tego świadczenia albo zasiłku - do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2.".

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś rolnik który nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych podlega ubezpieczeniu na podstawie : ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i składkę na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) albo na swój wniosek, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W takim przypadku wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki (art. 6 ust. 2b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Z powyższych regulacji wynika więc, że fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu w KRUS nie ma jakiegokolwiek znaczenia prawnego dla oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżone decyzje wydane więc zostały z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy – w szczególności art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez błędną jego interpretację, polegającą na uznaniu istnienia pozaustawowej, negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wbrew treści tego przepisu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji weźmie pod uwagę treść obowiązujących wskazanych wyżej przepisów i rozstrzygnie sprawę uwzględniając przedstawioną przez Sąd ocenę, w szczególności biorąc pod uwagę przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi wynikające z art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, jak w sentencji.