Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Mariola Kowalska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Bk 796/24 w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 5 listopada 2024 r., nr KO.801/156/24 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 13 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Bk 796/24 oddalił skargę Z.Z. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z 5 listopada 2024 r., nr KO.801/156/24 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu, zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, iż "skarżący miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 5 lutego do 31 lipca 2024 r.", podczas gdy we wskazanym czasookresie nie istniała w obiegu prawnym decyzja ZUS przyznająca świadczenie wspierające, a zatem w ww. okresie skarżący nie przyjął świadczenia pielęgnacyjnego w złej wierze, tzn. nie wiedział, że mu się ono nie należy, a co za tym idzie - nie miał świadomości.

W oparciu o powyższy zarzut, skarżący kasacyjnie wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z 5 listopada 2024 r., nr KO.801/156/24 w całości a także poprzedzającego go orzeczenia z 10 września 2024 r. wydanego przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Kierownika Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Mieszkaniowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] i rozpoznanie skargi kasacyjnej;

2. zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych;

3. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie podnoszonych w niej twierdzeń.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczone są wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie oparta została wyłącznie o pierwszą z podstaw kasacyjnych (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), tj. o zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323, dalej "u.ś.r."), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na wadliwym przyjęciu, iż skarżący miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 5 lutego do 31 lipca 2024 r. W skardze kasacyjnej nie podniesiono natomiast zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Należy mieć na uwadze, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak tego rodzaju zarzutów w niniejszej sprawie powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji.

Przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej należało przypomnieć, że Sąd I instancji przyjął za podstawę orzekania stan sprawy, zgodnie z którym decyzją z 10 września 2024 r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Mieszkaniowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] w pkt 1 ustalił skarżącemu wysokość nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 17.515,90 zł, w pkt 2 zobowiązał go do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jednocześnie informując, iż należność staje się natychmiast wymagalna po uprawomocnieniu się decyzji.

Decyzją z 5 listopada 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO podkreśliło, że decyzją z 12 sierpnia 2022 r. przyznano skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką M.Z. od 1 lipca 2022 r. na czas nieokreślony, zatem w ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. Organ wskazał, że Prezydent, w związku z coroczną waloryzacją, zmieniał decyzję w zakresie wysokości kwoty przyznanego świadczenia (decyzja z 4 stycznia 2023 r. nr MOPR-DŚR/8213/000172/23/21027; decyzja z 14 grudnia 2023 r. nr MOPR-DŚR/8213/005711/23/21027). Kolegium podkreśliło, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że skarżący w dniu 12 lipca 2024 r. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium z 12 sierpnia 2022 r., orzekającej o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego organ I instancji uchylił z dniem 1 sierpnia 2024 r. ww. decyzję. SKO wyjaśniło, że na wniosek organu I instancji z 19 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych udzielił informacji, że przyznał matce skarżącego świadczenie wspierające na okres od 5 lutego 2024 r. do 28 lutego 2031 r. oraz wypłacił tę należność za okres od 5 lutego 2024 r. do 31 sierpnia 2024 r. Zdaniem organu bezspornie świadczenie pielęgnacyjne wypłacone stronie za okres od 5 lutego 2024 r. do 31 lipca 2024 r. miało charakter "świadczenia nienależnie pobranego", bowiem od tej daty podopieczna otrzymała świadczenie wspierające. Organ stwierdził, że co prawda skarżący złożył w organie wniosek o rezygnację ze świadczenia pielęgnacyjnego od 1 sierpnia 2024 r., to jednak twierdzenia te nie zmieniają faktu, że w wyżej wymienionym okresie świadczenie pielęgnacyjne było wypłacane stronie, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

Skargę na powyższą decyzję wniósł skarżący.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Sąd I instancji wydając zaskarżone orzeczenie, podzielił pogląd orzekających w sprawie organów, że wypłacone skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne za okres od 5 lutego 2024 r. do 31 lipca 2024 r. stanowiło świadczenie nienależnie pobrane.

Na wstępie zwrócić należy uwagę, że podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił przepisy art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej "u.ś.w."). Zgodnie z jego brzmieniem za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające.

Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła radykalna zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nowe rozwiązania w systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Ustawa ta wprowadziła bowiem do systemu prawnego nowy rodzaj świadczenia - świadczenie wspierające, które - jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy - ma na celu udzielenie osobom z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające, w odróżnieniu od świadczeń opiekuńczych przeznaczonych dla opiekuna osoby wymagającej opieki, jest świadczeniem kierowanym bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnościami. W założeniu ustawodawcy to osoba z niepełnosprawnością ma być podmiotem rozstrzygającym odnośnie do tego, jak wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie, samodzielnie ma też decydować o wyborze opiekuna.

Ustawa ta wprowadziła zmiany również w przepisach regulujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Celem zmian w ustawie o świadczeniach rodzinnych było umożliwienie podejmowania aktywności zawodowej przez opiekunów osób niepełnosprawnych uprawnionych do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna. Natomiast dla niepełnosprawnych osób pełnoletnich przewidziane jest świadczenie wspierające, z którego osoby takie w założeniu ustawodawcy mają finansować koszty opieki (zob. uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejmu RP IX kadencji).

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 44 ze zm., dalej "u.r.z.s."), potrzeba wsparcia to następstwo braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej (art. 4b ust. 1 u.r.z.s.) i ustala się ją osobom legitymującym się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (art. 4b ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 1 u.r.z.s.). W decyzji właściwy organ ustala poziom potrzeby wsparcia osoby niepełnosprawnej w wartościach punktowych (art. 6b5 w zw. z art. 4b ust. 3 u.r.z.s.). Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2, albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2, dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2 (art. 6b3 ust. 1 u.r.z.s.), a więc na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego, względnie ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych.

Uzyskanie decyzji o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia stanowi natomiast warunek konieczny dopuszczalności wystąpienia przez osobę niepełnosprawną mającą potrzebę wsparcia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wspierającego wprowadzonego ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, którego celem - zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 tej ustawy - jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób (ust.1). Świadczenie wspierające przysługuje zaś osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 u.r.z.s.

Z art. 9 ust. 1-3 u.ś.w. wynika, że ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wcześniej, niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Zgodnie z art. 11 ust. 1 u.ś.w. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego jest składany wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą:

1) profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych;

2) systemu teleinformatycznego banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną, spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;

3) systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny.

Przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji (art. 13 ust. 1 u.ś.w.).

Należy w tym miejscu zauważyć, że jednym z elementów wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego jest wskazanie daty, od której ZUS ma przyznać świadczenie wspierające. Możliwe jest wskazanie zarówno "najwcześniejszej możliwej daty", jak i "konkretnego dnia". Skoro pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi przeszkody dla przyznania świadczenia wspierającego, to nie jest wykluczone przyznanie świadczenia wspierającego za okres pokrywający się z okresem pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek prawo do świadczenia wspierającego oraz do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje tej samej osobie, to są one świadczeniami konkurencyjnymi w tym sensie, że w istocie służą temu samemu celowi, czyli finansowaniu opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Nie jest zatem możliwe pobieranie obu tych świadczeń w tym samym okresie, o czym stanowi art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Ustawodawca uznał, że w takiej sytuacji należy dać pierwszeństwo prawu do świadczenia wspierającego. Tak więc opiekun osoby niepełnosprawnej traci prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (przyznawanego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.) za okres, w którym osoba z niepełnosprawnością pobiera świadczenie wspierające. Złożenie przez osobę wymagającą opieki lub osobę uprawnioną do jej reprezentowania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego powoduje wstrzymanie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51 (art. 63 ust. 9 u.ś.w.).

W art. 63 ust. 11 u.ś.w. ustawodawca wskazał natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, uznaje się za nienależnie pobrane. Przepis ten definiując pojęcie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście sytuacji równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego, wprowadza domniemanie prawne, zgodnie z którym za świadczenie nienależnie pobrane uznaje się świadczenie, które było świadczeniem należnym w dacie jego pobrania, ale stało się świadczeniem nienależnym w wyniku zdarzeń mających miejsce po jego pobraniu. Było ono bowiem wypłacane na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej w okresie, w którym nie wystąpiły jeszcze przesłanki uzasadniające pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną.

Co istotne, art. 63 ust. 11 u.ś.w. poza przesłanką jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane. Na definicję nienależnie pobranego świadczenia określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w. składa się bowiem wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające. Z kolei element subiektywny, czyli stan świadomości osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, pozostaje zasadniczo bez znaczenia.

Jak wynika z przywołanych powyżej przepisów u.ś.w., opiekun osoby z niepełnosprawnością traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia, od którego ZUS przyznał osobie z niepełnosprawnością świadczenie wspierające. Nie ma przy tym znaczenia, że świadczenie wspierające zostało przyznane z datą wsteczną. Jeżeli opiekun po dniu, od którego zostało przyznane świadczenie wspierające, pobierał świadczenie pielęgnacyjne, to świadczenie to zostało nienależnie pobrane pomimo tego, że opiekun w chwili jego pobrania nie wiedział o tym, że utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku przyznania świadczenia wspierającego osobie, którą opiekował się.

Omawiane unormowania ustawy o świadczeniu wspierającym nakładają się na odpowiednie unormowania ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące nienależnie pobranych świadczeń. Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Tak więc świadczeniem "nienależnie pobranym", w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nie jest każde świadczenie, które zostało wypłacone mimo wystąpienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia (świadczenie nienależne), lecz tylko takie, co do którego osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W ten sposób świadczeniobiorca, działający w dobrej wierze, w zaufaniu do organów administracji publicznej, jest chroniony przed zaniedbaniami po stronie tych organów, polegającymi na braku odpowiedniego pouczenia. Nie oznacza to bynajmniej, że w każdym przypadku warunkiem koniecznym uznania świadczenia nienależnego za nienależnie pobrane jest ustalenie stanu świadomości i zamiaru osoby pobierającej świadczenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że w art. 30 ust. 2 pkt 1a-5 u.ś.r. zostały wymienione różnego rodzaju okoliczności powodujące ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, co do których nie wymaga się, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest konieczne, aby osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. zawiera zatem unormowanie o ogólnym charakterze i zakres jego zastosowania jest ograniczony przez unormowania szczególne.

Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nie uległ zmianie w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Skoro ustawa o świadczeniu wspierającym zawiera szczególne unormowania dotyczące równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego, to przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. powinien być wykładany oraz stosowany z ich uwzględnieniem. Oznacza to, że jakkolwiek przyznanie świadczenia wspierającego z datą wsteczną skutkuje utratą prawa opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego od daty przyznania świadczenia wspierającego, to warunkiem koniecznym uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane ze względu na pobieranie świadczenia wspierającego przez osobę z niepełnosprawnością nie jest stwierdzenie, że opiekun w dacie jego pobrania miał świadomość, że jest ono nienależne. Jeżeli przyjąć w omawianej kwestii odmienne stanowisko, warunkujące uznanie świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane od stanu świadomości opiekuna w momencie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, to unormowanie zawarte w art. 63 ust. 11 u.ś.w. stałoby się bezprzedmiotowe. Opiekun mógłby bowiem w każdym przypadku zasadnie twierdzić, że w chwili pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie wiedział o tym, że w przyszłości utraci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za dany okres.

Należy w tym miejscu odnotować, że w tego rodzaju sytuacji utrata prawa opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego jest skutkiem wskazania we wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego daty przyznania tego świadczenia pozwalającej na przyznanie go z mocą wsteczną. Jeżeli taki wniosek składa opiekun osoby z niepełnosprawnością, to niewątpliwie w dacie składania wniosku data przyznania świadczenia wspierającego nie jest pewna, ale opiekun powinien liczyć się z tym, że utraci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także za wcześniejszy okres, za który już pobrał to świadczenie, a z tym będzie wiązać się uznanie takiego świadczenia za nienależnie pobrane. Jakkolwiek zatem opiekun nie został w szczególny sposób pouczony w decyzji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego o konieczności zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego za ten sam okres, w którym osoba z niepełnosprawnością uzyskała prawo do świadczenia wspierającego, to składając w imieniu osoby z niepełnosprawnością wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego został pouczony o konieczności zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego za okres pokrywający się z okresem, za który przyznano świadczenie wspierające. Należy podkreślić, że dla uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane nie ma jednak znaczenia, kto złożył wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego i w związku z tym został pouczony o ewentualnej konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd I instancji nie naruszył powołanego w petitum skargi kasacyjnej art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Z akt sprawy wynika bowiem, że decyzją z 12 sierpnia 2022 r. Kolegium przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką od dnia 1 lipca 2022 r. na czas nieokreślony. Natomiast, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał niepełnosprawnej matce skarżącego świadczenie wspierające na okres od 5 lutego 2024 r. do 28 lutego 2031 r., oraz wypłacił to świadczenie za ww. okres (pismo ZUS z 20 sierpnia 2024 r., k. 47 akt adm.). Tymczasem MOPR uchylił decyzję Kolegium przyznającą skarżącemu świadczenie pielęgnacyjnego dopiero z dniem 1 sierpnia 2024 r. Stało się to na wniosek samego skarżącego z 12 lipca 2024 r. Zgodzić się tym samym należy z Sądem I instancji, że w okresie od 5 lutego 2024 r. do 31 lipca 2024 r. skarżący otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne, a zatem doszło do jednoczesnego wypłacenia świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego oraz świadczenia wspierającego na rzecz jego matki.

W oparciu o powyższe, podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za ten ww. okres miało charakter świadczenia pobranego nienależnie, stosownie do treści art. 63 ust. 11 u.ś.w., co w konsekwencji obligowało organ do wydania zaskarżonej decyzji.

Istotnym w sprawie jest również fakt, że jak wynika z decyzji ustalającej matce skarżącego potrzebę wsparcia, wniosek w tej sprawie został złożony 5 lutego 2024 r., zaś poziom potrzeby wsparcia ustalony "od dnia złożenia wniosku". Co ważne, powyższa decyzja została wydana w dniu 19 czerwca 2024 r., zaś wniosek o świadczenie wspierające został złożony w dniu 26 lipca 2024 r. Nie budzi zatem wątpliwości, że wniosek o świadczenie wspierające został wniesiony w okresie 3 miesięcy od dnia wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Z tego względu świadczenie wspierające zostało wypłacone przez ZUS od 5 lutego 2024 r.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, skarżący został również pouczony o warunkach przyznania prawa do świadczenia i okolicznościach, w następstwie których prawo to ustanie, a wypłacone świadczenie podlegać będzie zwrotowi. Jest to istotne z uwagi na określony w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymóg, aby osoba, która otrzymała nienależne świadczenie, została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania konkretnego świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r., I OSK 2465/19, z 8 września 2017 r., I OSK 3175/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). NSA wyjaśniając cel regulacji art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stwierdził, że wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W sprawie niniejszej skarżący pismem z 28 września 2023 r. (k. 36 akt adm.) został poinformowany o zmianie w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Informacja ta, udzielona na podstawie art. 63 ust. 16 u.ś.w., została doręczona skarżącemu 4 października 2023 r. Zatem, wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze kasacyjnej, skarżący miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 5 lutego do 31 lipca 2024 r.

Z tych też względów, zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. art. 184 w zw. z. art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.