Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2011 r. sprawy ze skargi N. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia "[...]" N. P. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem A. P. Do wniosku strona załączyła między innymi orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. o zaliczeniu A. P. do znacznego stopniu niepełnosprawności, odpis skróconego aktu małżeństwa, z którego wynika, że A. P. pozostaje w związku małżeńskim z J. P. oraz zaświadczenie o zawieszeniu przez N. P. wykonywania działalności gospodarczej w okresie od "[...]" do "[...]".

Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta B., odmówił N. P. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż osoba wymagająca opieki – A. P. pozostaje w związku małżeńskim.

Powyższa decyzja została jednak uchylona na skutek odwołania N. P. - decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. z dnia "[...]",a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Kontynuując postępowanie, organ I instancji odebrał od N. P. oświadczenie (k. "[...]" akt adm.), z którego wynika, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza jest nadal zawieszona do lutego 2011r. oraz, że oboje rodzice legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta B., kolejny raz odmówił N. P. przyznania wnioskowanego świadczenia ponownie wskazując na istnienie w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec pozostawania osoby wymagająca opieki w związku małżeńskim.

W odwołaniu od powyższej decyzji N. P. podała, że oboje rodzice są w podeszłym wieku, legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności i wymagają opieki.

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi z woli ustawodawcy negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócił przy tym uwagę na pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym nie może stanowić negatywnej przesłanki do przyznania tego świadczenia sprawowanie opieki przez zstępnego (dziecko) nad rodzicem, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą również wymagającą opieki. Kolegium nie podzieliło zatem stanowiska organu I instancji, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane na osobę, która pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która również wymaga opieki. Niemniej jednak Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie świadczenie nie może być przyznane, gdyż zawieszenie przez N. P. działalności gospodarczej nie może być utożsamiane z rezygnacją z zatrudnienia. Organ przytoczył przy tym brzmienie art. 14a ust. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, z którego wynika zakres praw i obowiązków przedsiębiorcy w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej. W świetle tej regulacji prawnej stwierdził, że pomimo tego, że w okresie zawieszenia działalności gospodarczej przedsiębiorca "fizycznie" jej nie prowadzi, to jednak nie rezygnuje z zatrudnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – N. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła, że istotą instytucji zawieszenia działalności gospodarczej jest niewykonywanie działalności i nieosiągalnie bieżących przychodów. Odnosząc się do powołanego przez organ odwoławczy art. 14a ust. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, wskazała, że przepis ten statuuje prawa i obowiązki przedsiębiorcy dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przed jej zawieszeniem i w żaden sposób nie niweczy celu zawieszenia wykonywania tej działalności. Powołała się przy tym na znajdującą się w aktach administracyjnych interpretację Departamentu Świadczeń Rodzinnych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, z której wynika, że "zawieszenie działalności gospodarczej wskazuje na rezygnację z pracy w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i umożliwia staranie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż organ odwoławczy - wydając zaskarżoną decyzję z dnia "[...]", nr "[...]", dokonał interpretacji art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje między innymi zstępnemu (a więc także tak jak w niniejszej sprawie córce) osoby wymagającej opieki, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że organ odwoławczy, w przeciwieństwie do organu I instancji, prawidłowo uznał, że pozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych) w przypadku, gdy współmałżonek jest także osobą wymagającą opieki. Stosowanie bowiem do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącznie wykładni językowej jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje ona w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP) oraz równość wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). Stosując ten przepis należy zatem przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jego wykładnią językową (zob. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010r., P 38/09, OTK 2010, Nr 5, poz. 53). Przy zastosowaniu zaś tych rodzajów wykładni powołanego przepisu przychylić należy się do stanowiska NSA (wyrażonego w wyroku z 7 grudnia 2009r., sygn. akt I OSK 722/09, dostępny pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowy sposób wymagać będą opieki osób trzecich". Zauważyć przy tym należy, że w świetle tego poglądu nie można wykluczyć, że niezdolny do sprawowania opieki nad drugą osobą może być także współmałżonek nie mający orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się jednak do rozstrzygnięcia, czy zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest tożsame z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które uprawniałoby zstępną (córkę) osoby wymagającej opieki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest tożsame z taką rezygnacją. Zgodnie bowiem z art. 14a ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2010r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.), w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wiąże się zatem z faktyczną rezygnacją z jej wykonywania, w rozpoznawanej sprawie na okres, w którym konieczne jest zapewnienie opieki członkowi rodziny, a skutku tego nie niweczy ani wymieniony w art. 14a ust. 4 tej ustawy zakres praw i obowiązków przedsiębiorcy w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej ani przewidziana w art. 14a ust. 1 tej ustawy czasowość tego zawieszenia. Przepis art. 14a ust. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dotyczy bowiem skutków działalności gospodarczej wykonywanej przed jej zawieszeniem, które byłyby przecież takie same w przypadku wykreślenia tej działalności z ewidencji. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje zaś aby rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musiała mieć charakter trwały.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy oprócz uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu powinny ustalić, czy skarżąca nie wznowiła już wykonywania zawieszonej działalności gospodarczej. Z jej oświadczenia, które znajduje się w aktach administracyjnych wynika bowiem, że działalność gospodarcza jest zawieszona do lutego 2011r. Ponadto, konieczne jest uzupełnienie akt administracyjnych o orzeczenie lekarskie, z którego wynikałoby, że J. P., będąca małżonką osoby wymagającą opieki, tak jak twierdzą organy obu instancji i skarżąca, legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. W aktach sprawy brak przywoływanego orzeczenia. Zatem w sprawie istotne jest ustalenie, czy J. P., z uwagi na wiek i stan zdrowia, jest zdolna do sprawowania osobistej opieki nad A. P.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy.