IV SA/Gl 1067/16 - Wyrok

Data orzeczenia	2017-03-28	
Data wpływu	2016-11-24	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Beata Kozicka
Tadeusz Michalik /przewodniczący sprawozdawca/
Teresa Kurcyusz-Furmanik	
Symbol z opisem	6320 Zasiłki celowe i okresowe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2016 nr 0 poz 930;  art. 41; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2017 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Prezydent Miasta S. decyzją Nr [...] z dnia [...] r. odmówił A.Z. przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup lekarstw. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zacytował przepisy prawne obowiązujące w przedmiotowym zakresie i podał powody swojego rozstrzygnięcia.

Strona złożyła odwołanie od tej decyzji. W odwołaniu zarzuciła przedmiotowej decyzji między innymi, iż narusza ona przepisy postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego. Wniosła o uchylenie decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Bardzo szeroko opisała stan swojego zdrowia i posiadane schorzenia.

Decyzja z dnia [...] r. Nr [...] wydaną m.in. na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie strona wnioskiem zgłoszonym ustnie do protokołu z dnia 04 sierpnia 2016 r. zwróciła się o przyznanie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie własnościowe spółdzielcze, składające się z trzech pokoi z kuchnią, ogrzewane centralnie. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.281,19 zł (netto). Dochód Strony w lipcu 2016 r. wynosił 1.281,19zł. Strona jest osobą bierną zawodowo, posiada orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w S. z dnia 25 stycznia 1990 r. zaliczające Pana A.Z. do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, inwalidztwo ma charakter trwały. Strona choruje na cukrzycę insulinozależną, polineuropatię cukrzycową, miażdżycę uogólnioną, nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie kręgosłupa, stan po złamaniu prawego podudzia, jest pod stałą kontrolą lekarską.

Kolegium zaznaczyło, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż strona nie przedłożyła dokumentu dotyczących poniesionych kosztów zakupu leków w lipcu 2016 r. Natomiast przedłożyła rachunek za zakup leków z dnia 02 sierpnia 2016 r. na kwotę 318,68zł.

Organ odwoławczy podkreślił, iż organ I instancji przeprowadził z udziałem strony analizę miesięcznego budżetu domowego i ustalił, iż dochód strony wynosi 1.281,19zł, z tego strona wydaje: na żywność i środki czystości kwotę 400,00zł, na czynsz - 411,30 zł, energię - 42,67 zł, gaz 63 zł (co drugi miesiąc), telefon 30,50 zł. Łącznie miesięczne wydatki strony wyniosły 884,47 zł. Kwota pozostająca do dyspozycji wynosi 396,72 zł. Stąd też, organ uznał, że brak szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków.

Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w myśl art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 tej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie -przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego powodów wymienionych w art. 7 pkt 2- 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Natomiast, zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy tym, stosownie do art. 41 pkt 1 w/wym. ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przyznawanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego bądź zasiłku celowego specjalnego i zwrotnego ma charakter uznaniowy.

Kolegium podkresliło nadto, że przyznanie pomocy uzależnione jest od potrzeb strony i możliwości finansowych gminy.

W opinii Kolegium - po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy – stwierdzić należało, iż decyzja organu I instancji zasługuje na utrzymanie w mocy. Zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej jest uzależnione nie tylko od usprawiedliwionych niezbędnych potrzeb osoby czy rodziny, ale również od możliwości finansowych MOPS. Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji rozważył wniosek strony w świetle aktualnych możliwości finansowych Ośrodka.

Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią ubiegających się, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości, a uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną. Zaakcentowało, iż strona posiada własne źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 1.281,19 zł miesięcznie (netto), przy kryterium ustawowym wynoszącym w przypadku strony 634,00 zł. dlatego też, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że strona gospodarując własnymi zasobami finansowymi w sposób oszczędny i racjonalny jest w stanie samodzielnie w znacznej mierze zaspokoić zgłoszoną potrzebę. Dochód strony przekracza bowiem ustawowe kryterium uprawniające do pomocy społecznej.

Kolegium podkreśliło, że skoro strona w dniu 04 sierpnia 2016 r. dostarczyła do organu I instancji fakturę za wykupione leki na kwotę 318,68 zł, to potwierdza to fakt, że cel o który się ubiegała został zrealizowany. W tej sytuacji Kolegium wskazało, że nie stwierdziło przekroczenia przez organ I instancji granic uznania administracyjnego, a jednocześnie nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący A.Z. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania mu wnioskowanej pomocy, względnie uchylenia obu zapadłych w sprawie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił zaskarżonej decyzji obrazę prawa materialnego tj. art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nie zastosowanie go pomimo wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Nadto zarzucił "naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci faktur VAT: nr [...] z dnia 16.08.2016r. oraz [...] z dnia 25.08.2016r."

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych.

Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.

W dalszej kolejności wskazać należy, że świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r., poz. 930). Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby, z drugiej natomiast strony konieczne jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o taką pomoc kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z powołaną normą w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej, kwota dochodu uprawniająca do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu wydania skarżonej decyzji wynosiło 634 zł. Za dochód stosownie do art. 8 ust 3 ustawy uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Oznacza to, że dochód strony w wysokości 1281,19 zł. i przekracza kryterium dochodowe ustalone dla osoby gospodarującej w rodzinie (kwota dochodu strony skarżącej wynosi ponad 200 % kryterium dochodowego).

W takiej sytuacji organ odwoławczy prawidłowo rozważył wniosek strony skarżącej w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W myśl wskazanego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Świadczenie to winno być traktowane jako pomoc szczególna, doraźna ukierunkowana na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej, najczęściej z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z tej pomocy. Ustawodawca nie wyjaśnia pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku. Wąskie ujęcie szczególnych przypadków uzasadnia również fakt, że ustawodawca nie uzależnił przyznania świadczenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej od kryterium dochodowego. Jest to więc świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami. Istota forma pomocy, o jakiej mowa w powyższym przepisie sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak. Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa, 2008,s. 202). Przy tym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 omawianej ustawy). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.

Innymi słowy, pod pojęciem szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 w/wym. ustawy należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe skutki lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracji dokonały właściwej analizy sytuacji materialnej i życiowej strony skarżącej. Słusznie wskazano, że rozważając możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego należy mieć na uwadze fakt, że skromne środki finansowe będące w dyspozycji Ośrodka Pomocy Społecznej nie pozwalają na udzielenie jej pomocy.

Oczywistym bowiem jest, ze w pierwszej kolejności ośrodki muszą bowiem zarezerwować środki na świadczenia obligatoryjne, a wiec przeznaczane dla osób, i rodzin, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, natomiast świadczenie o które ubiega się strona skarżąca ma charakter fakultatywny, a więc środki na nie są ograniczone.

Inaczej rzecz ujmując, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, iż w przedmiotowej sprawie brak jest szczególnej okoliczności do przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego. Bezspornie bowiem, środków pomocy społecznej w gminach nie jest nieograniczona ilość, pozwalająca na korzystanie z nich przez wszystkich potrzebujących. Społeczeństwo i jego obywatele muszą żyć w przekonaniu, że organy Państwa dbają o to, aby pieniądze publiczne były wykorzystywane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem i otrzymywały je wyłącznie osoby uprawnione i znajdujące się w zupełnie wyjątkowej sytuacji. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że instytucje odpowiedzialne nie wykonują swoich ustawowych obowiązków i marnotrawią środki publiczne, co oczywiście naruszałoby rażąco interes społeczny.

W rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez stronę skarżącą dokonały właściwych ustaleń i wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącą pomoc nie została jej przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego jak i zasiłku celowego specjalnego.

Sąd nie jest w stanie ustosunkować się do wspomnianych w skardze faktur VAT: nr [...] z dnia 16 sierpnia 2016 r. oraz [...] z dnia 25 sierpnia 2016 r., albowiem w aktach administracyjnych sprawy faktur tych nie ma, a zalega tam jedynie faktura VAT nr [...] z dnia 02 sierpnia 2016 r.

Na marginesie należy zauważyć, że strona skarżąca – jak to wynika z treści wywiadu środowiskowego - ma dorosłą córkę. Stąd też godzi się poinformować stronę skarżącą, że zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania (...) (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Oznacza to, że strona skarżąca o ile uważa, że znajduje się w niedostatku (art. 133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) może wystąpić do właściwego sadu powszechnego o zasądzenie na jej rzecz alimentów od dorosłego dziecka.

Konkludując przyjdzie wskazać, że Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy omawianej tu ustawy. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w sposób dostateczny wykazał, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja zapadłego rozstrzygnięcia nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

Reasumując w rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez stronę skarżącą dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności sprawy. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych.

Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 P.p.s.a.