Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 326/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 25 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 326/15, po rozpoznaniu sprzeciwu J. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2016 r. - odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 24 marca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wskazanych w wezwaniu dokumentów. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie, toteż postanowieniem z dnia 7 czerwca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy.

W złożonym sprzeciwie skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, w dalszym ciągu nie ustosunkowując się do treści wezwania z dnia 24 marca 2016 r.

Sąd, przywołując przepisy art. 246 § 1, art. 252 § 1 i 2 oraz art. 255 p.p.s.a., stwierdził, że skarżąca nie nadesłała dokumentów potwierdzających sytuację uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskazał, że w żaden sposób nie odniosła się ona do treści wezwania i nie przedłożyła żądanych dokumentów także przy wniesieniu sprzeciwu. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie posiadanych informacji Sąd stwierdził, że nie mógł w pełni ocenić sytuacji majątkowej skarżącej, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie jej prawa pomocy w całości. Jednocześnie skarżąca opisała swoją sytuację osobistą i majątkową. Podniosła, że od 14 maja 2009 r. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych (zasiłek ten przysługiwał jej w okresie od 16 maja 2009 r. do 16 listopada 2009 r.). Podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Z mężem żyje w faktycznej separacji - mąż ma rentę inwalidzką, nie mieszka z nią i jest chory. Oświadczyła, że nie posiada kont, lokat dewizowych i rachunków bankowych. Wskazała, że obecnie chwilowo korzysta ze wsparcia ojca, który ponosi jedynie wydatki za prąd, wodę i wywóz śmieci. Oświadczyła, że do obecnie zajmowanego lokalu przysługuje jej prawo własności - jest to pomoc otrzymana od matki ok. 15 lat temu. Mieszkanie obciążone jest kredytem hipotecznym, którego miesięczna rata wynosi ok. 450 zł, przy czym aktualnie ojciec skarżącej płaci za nią. Podała, że nie posiada żadnych oszczędności. Zgodnie z oświadczeniem utrzymuje się z Funduszu Alimentacyjnego - 500 zł na syna oraz otrzymuje pomoc ze strony ojca, ale tylko na usprawiedliwione potrzeby (żywność, opłata rachunków za prąd, wodę, wywóz śmieci).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ocenę powyższą uzasadnić należy tym, że przedstawione przez skarżącą informacje i wyjaśnienia są niepełne i niewystarczające dla wykazania, że znajduje się ona w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy.

Art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżąca podała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Gospodarstwo domowe prowadzi z małoletnim synem (mąż odszedł od niej, nie utrzymuje kontaktów z dzieckiem i nie udziela pomocy). Aktualnie skarżąca jest na utrzymaniu ojca, który jedynie pożycza jej pieniądze. Ojciec ponosi koszty jej utrzymania: opłaty za prąd, wodę, gaz, telefon, internet, zakup żywności, środki higieny i czystości - 550 zł. Skarżąca podała, że leczy się neurologicznie i musi kupować leki. Zgodnie z oświadczeniem skarżąca posiada nieruchomość o powierzchni 120 m2 obciążoną kredytem hipotecznym, który spłaca za nią ojciec (450 - 500 zł). Wskazała, że syn otrzymuje rentę alimentacyjną z Funduszu Alimentacyjnego w wysokości 500 zł, która w całości przeznaczana jest na jego utrzymanie (wyżywienie - 300 zł, ubrania - 100 zł, środki higieny i czystości - 50 zł, wydatki szkolne - 80 zł, które w brakującym zakresie pokrywa ojciec skarżącej). Podała, że nie posiada żadnego cennego majątku, kosztowności ani oszczędności.

Referendarz sądowy, uznając informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające, zasadnie skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a. Zarządzeniem z dnia 24 marca 2016 r. wezwał skarżącą do nadesłania w terminie 10 dni dodatkowych informacji i poparcia ich stosownymi dokumentami źródłowymi. Wezwano wówczas skarżącą do nadesłania: 1) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata kalendarzowe (w tym małżonka, ojca skarżącej i ew. innych domowników); 2) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z ostatnich 3 miesięcy; 3) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z ostatnich 2 lat - w tym ojca skarżącej; 4) zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącej wydanego przez właściwą jednostkę do spraw zdrowia lub opieki społecznej; 5) aktualnego zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego (w tym małżonka i innych domowników); 6) udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania (i ew. samochodu); 7) oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu oraz osób w nim zamieszkujących; 8) oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędności; 9) oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielnej przez rodzinę, umowa pożyczki z ojcem).

Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. wnioskodawca powinien udowodnić, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Niewątpliwie na podstawie treści samego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącej. Powoływanie się przez skarżącą na brak dochodów nie jest wystarczające do przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie są w sposób wiarygodny wykazane wszystkie źródła utrzymania i wydatki wnioskodawcy. Mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie przedłożyła dokumentów kluczowych z punktu widzenia oceny jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Dopiero zaś oświadczenia i dokumenty wskazane w wezwaniu wykazywałyby jednoznacznie na rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącej, które Sąd mógłby poddać ocenie pod kątem zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącej, a tym samym nie pozwoliło uznać ogólnikowych i niepełnych deklaracji o zasadności przyznania jej prawa pomocy za wiarygodne.

Wskazać należy, że strona składająca do sądu administracyjnego wniosek o przyznanie jej prawa pomocy musi liczyć się z koniecznością przedstawienia swojej sytuacji osobistej i majątkowej nie tylko w sposób zgodny z jej najlepiej pojętą starannością, ale i podać takie informacje i poprzeć je stosownymi dokumentami, które Sąd uzna za konieczne do oceny zasadności przyznania stronie prawa pomocy. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 p.p.s.a.

Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu stwierdzić trzeba, że podane tam informacje dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej nie wnoszą nic nowego do sprawy, bowiem w istocie stanowią powtórzenie informacji zawartych w formularzu wniosku PPF. Niezależnie od powyższego nawet gdyby skarżąca wraz z zażaleniem złożyła oświadczenia i dokumenty, o które była wzywana zarządzeniem z dnia 24 marca 2016 r., to przytoczenie tych okoliczności dopiero na etapie postępowania zażaleniowego, jako spóźnione, nie mogłoby odnieść zamierzonego skutku.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.