Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. w W od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 3398/23 w sprawie ze skargi U. w W na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 lutego 2023 r. nr 210/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od U. w W na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.

Wyrokiem z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3398/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U. w W.(poprzednio: W. w W.; strona, skarżąca, strona skarżąca, płatnik) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) z dnia 22 lutego 2023 r., nr 210/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu (ZUS), pismem z 24 kwietnia 2013 r., zwrócił się do Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego (DOW) NFZ z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu A.T. (zainteresowany, uczestnik postępowania) z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej zawartej ze skarżącą. Do wniosku ZUS dołączono: kserokopię zawartej przez strony umowy, protokół kontroli płatnika przeprowadzonej w dniach od 12 kwietnia 2011 r. do 27 września 2011 r., kserokopie rachunków i listę płac za miesiące od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. oraz za lata 2008, 2009, 2010, zastrzeżenia do ustaleń protokołu kontroli z 7 października 2011 r., informację o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z 6 czerwca 2011 r., protokoły z przesłuchania świadków. Z kopii umowy zawartej pomiędzy stronami wynikało, że jej przedmiotem było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom ćwiczeń z zakresu praktycznej nauki języka niemieckiego (fonetyka), opracowanie sylabusa tych zajęć, opracowanie i udostępnienie określonym przez zamawiającego osobom nowych materiałów dydaktycznych i szkoleniowych, zrealizowanie indywidualnych warsztatów i dodatkowych konsultacji merytorycznych dotyczących zajęć według oryginalnych metod, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego.

Decyzją z dnia 20 czerwca 2014 r. Dyrektor DOW NFZ stwierdził, że zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (k.c.), zawartą z płatnikiem w okresie: od 29 czerwca 2004 r. do 30 września 2005 r.

Po rozpatrzeniu odwołań od ww. decyzji, zaskarżoną decyzją Prezes NFZ (organ II instancji, organ odwoławczy, skarżony organ) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 20 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że zainteresowany realizując ww. umowę zawartą z płatnikiem wykonywał pracę typową dla umów zlecenia. Zainteresowany wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Potwierdza to szczególnie charakter materiałów dydaktycznych oraz sylabusów. Według Prezesa NFZ ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by czynności wykonywane przez zainteresowanego miały charakter niestandardowy, niepowtarzalny i spełniający kryteria twórczego i indywidualnego utworu jako przedmiotu prawa autorskiego. Organ zaznaczył, że nie kwestionuje dorobku naukowego zainteresowanego, profesora i wykładowcy U. W., jednakże nie zgadza się ze stanowiskiem, że w przedmiotowej sprawie zainteresowany wytworzył jakieś dzieło. Organ, odnosząc się do zarzutów stron dotyczących naruszenia art. 7 oraz 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), stwierdził, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane na podstawie zebranego materiału dowodowego, ze szczególnym uwzględnieniem zawartych przez strony umów oraz analizy czynności wykonywanych przez zainteresowanego, protokołu kontroli ZUS wraz z zastrzeżeniami płatnika składek do protokołu kontroli, informacji ZUS o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli, wyjaśnień składanych przez płatnika składek i zainteresowanego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła skarżąca, domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie ww. decyzji.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.

III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

W ocenie Sądu I instancji organy obu instancji dokonały prawidłowej analizy oraz oceny spornej umowy, poprzez dokonanie odpowiednich i wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz prawidłowe zastosowanie obowiązujących przepisów prawa, co doprowadziło do prawidłowych wniosków, iż zakwestionowana umowa zawarta przez skarżącą z zainteresowanym była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a nie umową o dzieło. WSA w Warszawie stwierdził, że z treści spornej umowy wynika, że zainteresowany był zobowiązany do przygotowania i zaprezentowania słuchaczom płatnika zajęć z zakresu praktycznej nauki języka niemieckiego (fonetyka), opracowanie sylabusa wykładów, opracowanie i udostępnienie określonym przez zamawiającego osobom nowych materiałów dydaktycznych i szkoleniowych zakresie objętym przedmiotem wykładu, zrealizowanie indywidualnych warsztatów i dodatkowych konsultacji merytorycznych dotyczących wykładu wg oryginalnych metod, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego, dokonanie ocen i recenzji pisemnych prac osób określonych przez zamawiającego. W ocenie Sądu I instancji właśnie edukacyjny, dydaktyczny cel zawartej umowy, determinuje jej charakter prawny, jako umowy o świadczenie usług. Sąd Wojewódzki wskazał, że nie kwestionuje przy tym stanowiska skarżącej, że na każdym wykładzie dobór treści, metod dydaktycznych, sposobu zaprezentowania itp. jest zindywidualizowany i ściśle powiązany z wykładowcą oraz że wykład, jak każda praca umysłowa, wymaga wkładu w postaci wysiłku intelektualnego będącego niejednokrotnie zindywidualizowanym, autorskim elementem twórczym danego wykładu. Sąd I instancji uznał jednak, że umowy zawarte z wykładowcami, których przedmiotem było przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, seminariów i wszelkiego rodzaju zajęć w celach edukacyjnych, czyli przekazanie i nauczenie uczestników tych zajęć określonej wiedzy, z samej swej istoty, nie mogą stanowić umów o dzieło, o których mowa w art. 627 k.c. W tego typu umowach nie można bowiem z góry określić zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu tego przepisu. Nie może stanowić dzieła ani samo przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, seminariów czy innego rodzaju zajęć choćby miało ono charakter niestandardowy, dostosowany do wyjątkowych potrzeb słuchaczy, uczestników, jak również dzieła nie może stanowić wiedza uzyskana przez słuchaczy wykładów lub uczestników zajęć. WSA w Warszawie wskazał, że nie można uznać za rezultat w rozumieniu umowy o dzieło, wiedzy uzyskanej przez słuchaczy wykładów lub uczestników zajęć, nie da się jej bowiem z góry określić w postaci dzieła. Rezultat ten nie jest zależny jedynie od starań i nakładu pracy wykładowcy, prowadzącego dane zajęcia. Jest on w dużej mierze uzależniony od słuchaczy, uczestników zajęć ich chęci oraz możliwości przyswojenia wiedzy. Sąd I instancji stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo oceniły charakter spornej umowy, zaliczając ją do umowy o świadczenie usług, co oznacza, że nie doszło do naruszenia art. 627 k.c. Sporna umowa nie dotyczyła bowiem twórczego, indywidualnego wykładu naukowego, lecz działań edukacyjnych mających na celu nauczenie uczestników zajęć konkretnej wiedzy na dany temat, a następnie jej zweryfikowanie podczas sprawdzianów, zaliczeń i egzaminów. Uwzględniając treść art. 353(1) k.c., Sąd stwierdził również, że zaklasyfikowanie spornej umowy dotyczącej świadczenia usług edukacyjnych, których wykonanie wymaga dołożenia należytej staranności, a w których nie ma możliwości wskazania obiektywnie osiągalnego i pewnego oraz samoistnego względem wykonawcy rezultatu, do umów o dzieło, sprzeciwiałoby się naturze tego rodzaju stosunku prawnego. Z tego też względu za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 353(1) k.c. przez błędną wykładnię woli stron umowy, której edukacyjny charakter i cel nie budzi wątpliwości Sądu, a to determinuje również jej charakter prawny jako umowy o świadczenie usług. WSA w Warszawie wskazał również, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 750 w zw. z art. 734 k.c., art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, których naruszenie skarżąca upatruje w błędnym jej zdaniem uznaniu spornej umowy za umowę o świadczenie usług, nie za umowę o dzieło. Skoro jednak sporna umowa stanowiła umowę o świadczenie usług, organy obu instancji słusznie uznały, że uczestnik podlegał, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie spornej umowy. W ocenie Sądu I instancji w rozpatrywanej sprawie nie doszło także do uchybień procesowych. Organy prawidłowo, na podstawie całokształtu wystarczająco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, jak również dokładnie wyjaśnionego stanu faktycznego, zakwalifikowały sporną umowę do umów o świadczenie usług. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji spornej umowy, w związku z czym organy obu instancji miały podstawy faktyczne i prawne do odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącą dodatkowych dowodów, w tym z przesłuchania świadków. WSA w Warszawie wskazał, że nie można zatem organom przypisać zarzuconego w skardze naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez odmowę dopuszczenia tych dodatkowych dowodów. W konsekwencji nie doszło też do zarzucanego przez Skarżącą naruszenia art. 8 k.p.a. Wbrew twierdzeniom Skarżącej organy zebrały wystarczający materiał do podjęcia decyzji i należycie go przenalizowały, czemu dały wyraz w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć

IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła strona skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie decyzji organów II i I instancji, a w wypadku uwzględnienia skargi także o umorzenie postępowania administracyjnego oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 2, art. 80, art. 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi wobec przyjęcia przez Sąd, że zarzuty skargi były niezasadne, a wskazane w niej uchybienia, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia - niestwierdzone, pomimo dokonania przez Organ II instancji niewłaściwej oceny stanu faktycznego oraz braku zbadania specyfiki stosunku prawnego łączącego strony, w szczególności: - poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło Pani E.A. i decyzji ZUS w sprawie Pani E. A., z przesłuchania świadka Pani K.P. oraz przesłuchania Ubezpieczonego poprzez pominięcie ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od 19.03.2008 r. do 14.04.2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu 12.04.2011 r. do 27.09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych, zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez Płatnika innymi zainteresowanymi oraz z Ubezpieczonym, a także dowolności oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i wyciągnięcia błędnych wniosków z zebranych dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia charakteru prawnego zawartej przez strony umowy jako umowy o świadczenie usług, a w konsekwencji do niezasadnego przyjęcia, iż Ubezpieczony podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy zgodnie z wolą stron i treścią umowy – co przemawiało za zakwalifikowaniem stosunku prawnego łączącego strony jako umowy o dzieło - przedmiotem umowy było stworzenie koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowanie studentom, jak również stworzenie materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów.

Z ostrożności procesowej - na wypadek uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania sądowoadministracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarżący oparł również niniejszą skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia:

II. przepisów prawa materialnego, to jest:

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 65 § 2 k.c. oraz art. 353(1) k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci nieuwzględnienia rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów jako konstytutywnego elementu umowy o dzieło, a wskutek tego niezasadna akceptacja przez Sąd I instancji oceny, jakoby umowy o dzieło, jakie zawarł Ubezpieczony ze Skarżącym, są w istocie umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia;

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 627 k.c. w zw. z art. 750 k.c. w zw. z art. 734 § 1 k.c. oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (ustawa o świadczeniach) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przez Sąd I instancji, a to przez niezasadne stwierdzenie, że Organ prawidłowo ocenił charakter prawny zawartych umów o dzieło pomiędzy Ubezpieczonym i Skarżącym jako umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia, a w konsekwencji niezasadne przyjęcie obowiązku ubezpieczenia względem Ubezpieczonego.

V. Stanowisko strony przeciwnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, podlegając oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych.

Wynik weryfikacji powyższych zarzutów okazał się negatywny, co stanowi podstawę do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku.

2. Oddaleniu w pierwszej kolejności podlegały zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 2, art. 80, art. 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zarzuty te, niezależnie od ich wadliwości konstrukcyjnej, w tym przede wszystkim braku dostatecznego wykazania przesłanki potencjalnego i istotnego wpływu suponowanych naruszeń prawa procesowego na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), nie wykazują dostatecznego uzasadnienia treściowego oraz relewancji na tle podlegających zastosowaniu norm prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednak, że podniesione po raz kolejny przez stronę skarżącą kasacyjnie zastrzeżenia co do zasadności oddalenia przez skarżony organ dalszych wniosków dowodowych (dowody z dokumentów obejmujących umowy o dzieło innego ubezpieczonego, decyzje ZUS w sprawie tego podmiotu, dowody z przesłuchania ubezpieczonego oraz dodatkowego świadka) zostały prawidłowo i dostatecznie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (zob. s. 22-26 decyzji z dnia 22 lutego 2023 r.) i nie ma potrzeby ich powtarzania. Należy ponadto przypomnieć, że kontrolowane organy były uprawnione do nieuwzględnienia stanowisk prawnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na tle podobnych stanów faktycznych z przeszłości (protokoły kontroli z lat 2008 i 2011), ze względu na samodzielność orzeczniczą organów NFZ na tle kompetencji ZUS w sprawach ubezpieczeń zdrowotnych.

4. Bezzasadne okazały się także zarzuty naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 65 § 2 i art. 353(1) k.c. oraz art. 627 k.c. w zw. z art. 750 k.c. w zw. z art. 734 § 1 k.c. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko skarżonego organu zajęte na tle spornych umów należy uznać za prawidłowe. Przewidziane w ww. umowach czynności podejmowane przez "wykonawcę" nie miały na celu stworzenie dzieła, rozumianego w tym zakresie jako określony, sprecyzowany i z góry określony rezultat – wytwór intelektualny, lecz podjęcie pewnych czynności dydaktycznych (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2023 r., II GSK 14/20, LEX nr 3595419), związanych z przygotowaniem materiałów dydaktycznych i szkoleniowych dla słuchaczy zajęć wykładowych, przygotowaniem sylabusów tych zajęć, przygotowaniem koncepcji i zaprezentowaniem wykładów z zakresu praktycznej nauki języka niemieckiego (fonetyka), realizacją "indywidualnych warsztatów i dodatkowych konsultacji merytorycznych" dla słuchaczy zajęć, opracowaniem "tematów, zadań i testów do sprawdzianów" i ich przeprowadzeniem oraz przeprowadzeniem "zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego". W spornych umowach nie uregulowano jednak istotnych i szczegółowych cech mającego powstać dzieła, jak również nie określono istotnych dla umowy o dzieło zagadnień związanych z bieżącą kontrolą prawidłowości wykonywania umowy (por. art. 636 § 1 k.c.) oraz odpowiedzialnością za wady dzieła (por. art. 638 k.c.). W orzecznictwie sądowym trafnie podkreśla się, że skoro przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do powstania weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, którego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania oraz wykonanie przedmiotu zamówienia, to jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Taki sprawdzian jest natomiast niemożliwy do przeprowadzenia, gdy strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło (por. np. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2023 r., II GSK 872/20, LEX nr 3598406). W praktyce obrotu prawnego dopuszcza się wprawdzie zawieranie umów o dzieło, których przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, jednak w takim przypadku wykład musi przyjąć postać utworu w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Najczęściej są to umowy autorskie o przygotowanie i wygłoszenie wykładu naukowego o charakterze specjalistycznym, niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniającego kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego (por. np. wyroki NSA z dnia: 24 października 2019 r., II GSK 2369/17; 6 sierpnia 2019 r., II GSK 2313/17; 20 listopada 2018 r., II GSK 846/17; 29 września 2020 r., II GSK 3918/17, LEX nr 3090774; 27 maja 2022 r., II GSK 86/19; 17 lutego 2023 r., II GSK 36/20, LEX nr 3510916; 28 lutego 2023 r., II GSK 1277/19, LEX nr 3513736; por. także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2012 r., III UZP 4/11, OSNP 2012, nr 15-16, poz. 198). Kryteriów tych nie spełniają natomiast zajęcia (wykłady) edukacyjno-szkoleniowe lub dydaktyczne, które nie mają charakteru naukowego (por. np. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2023 r., II GSK 138/20, LEX nr 3595510). Przesądza to jednoznacznie o konieczności kwalifikowania umów odpowiadających cechom spornych umów jako typowych umów o oświadczenie usług (por. np. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2021 r., II GSK 1236/18; wyrok NSA z dnia 27 maja 2022 r., II GSK 115/19; wyroki NSA z dnia 28 czerwca 2022 r.: II GSK 699/19, II GSK 294/19, II GSK 575/19, II GSK 135/19, II GSK 106/19, II GSK 295/19, II GSK 76/19, II GSK 356/19; wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r., II GSK 277/20, LEX nr 3597489; wyrok NSA z dnia 13 października 2023 r., II GSK 1279/20).

Odnosząc się natomiast do przywołanego w skardze kasacyjnej wzorca kontroli wynikającego z art. 65 § 1 i 2 k.c., Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, że zgodnie z jednolitym stanowiskiem przyjmowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, powyższe przepisy nie znajdują zastosowania przy kwalifikowaniu umów dla potrzeb ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Nie może i nie powinno bowiem budzić żadnych wątpliwości, że strony umowy cywilnoprawnej nie mogą w drodze zgodnych oświadczeń woli kształtować lub modyfikować obowiązków publicznoprawnych, które wynikają z norm prawa administracyjnego materialnego. Autonomia woli stron w zakresie odnoszącym się do kształtowania treści umowy nie może bowiem prowadzić do nadawania jej treści odmiennych od tych, które wynikają z przyjętych postanowień, a tym samym prowadzić do dowolnego kwalifikowania jej rodzaju wbrew uzewnętrznionej woli stron oraz przepisom ustawy (zob. wyroki NSA z dnia 3 lutego 2021 r.: II GSK 1492/18, II GSK 135/19, II GSK 106/19, II GSK 115/19, II GSK 86/19; wyrok z dnia 28 maja 2024 r., II GSK 241/24).

Wnioski powyższe należy odpowiednio powiązać z przywołanym w skardze kasacyjnej wzorcem wynikającym z art. 353(1) k.c. Przepis ten, statuujący zasadę swobody umów zobowiązaniowych, wyraźnie zastrzega, że strony tego rodzaju umowy mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Z punktu widzenia oceny skutków administracyjnoprawnych umów cywilnoprawnych właściwe organy administracji ochrony zdrowia mają więc obowiązek zbadania, czy podlegająca kwalifikacji umowa zobowiązaniowa ze względu na okoliczności jej zawarcia, ustaloną treść oraz warunki jej wykonania odpowiada właściwościom swobodnie wybranego przez strony typu stosunku umownego, oraz czy nie sprzeciwia się ona ustawie (w tym przede wszystkim przepisom ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych), zmierzając do obejścia jej rygorów w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. W przedmiotowej sprawie kontrolowane organy dokonały prawidłowej kwalifikacji spornych umów w zakresie wyżej wskazanym, co znalazło odzwierciedlenie w ocenie prawnej wynikającej z uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

5. W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji oraz działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1, art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

-----------------------

2