Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej - skargę oddala -

Przedmiotem skargi M.H. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium" lub "SKO") z [...] listopada 2019 r. nr [...] wydana w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu kwoty opłaty za pobyt biologicznego ojca w domu pomocy społecznej.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.

Jak wynika z uzasadnienia i akt sprawy wnioskiem z [...] lipca 2019 r. M.H. zwrócił się o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty 68.576,51zł z tytułu opłaty za pobyt biologicznego ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...] za okres od [...] września 2014 r. do [...] grudnia 2016 r.

Po jego rozpoznaniu Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Organ podał, że wniosek o tożsamej jak wyżej treści M.H. złożył w dniu [...] marca 2018 r. Wskazał w nim tożsame przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku pozwalające na odstąpienie od żądania zwrotu. Postępowanie z wniosku z [...] marca 2018 r. zostało zakończone decyzją Prezydenta Miasta z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 68.576,51zł tytułem zastępczo wniesionej przez Gminę Miasto [...] opłaty za pobyt ojca- M.H. w Domu Pomocy Społecznej w G. za okres od [...] września 2014 r. do [...] grudnia 2016 r. Decyzja ta uzyskała walor ostatecznej, bowiem SKO decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1375/18 odrzucił skargę na tę decyzję SKO.

Organ uznał, że rozpoznanie kolejnego wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu opłaty za pobyt ojca w DPS - w sytuacji gdy tożsamy wniosek został rozpoznany ostateczną decyzją, która nie została uchylona - spowodowałoby wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa - res iudicata - art. 156 § 1 pkt 3 kpa.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M.H., zawnioskował o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na naruszenie res iudicata, w sytuacji gdy sprawa objęta wnioskiem z dnia [...] lipca

2019 r. nie jest tożsama ze sprawą z dnia [...] marca 2018 r. Wskazał, że wniosek z dnia [...] lipca 2019 r. został sporządzony przy uwzględnieniu orzeczenia WSA w Rzeszowie z dnia 12 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1403/18, które to orzeczenie ma wpływ na interpretację obowiązujących przepisów. Zarzucił, że organ niezasadnie uznał, że wniosek narusza res iudicata w stosunku do prawomocnej decyzji z dnia [...] sierpnia 2018 r. w sytuacji, gdy przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa przez co dotknięta była wadą nieważności. Nadto organ odmawiając odstąpienia od żądania zwrotu w sposób rażący naruszył art. 104 ust.4 ustawy o pomocy społecznej.

Wskazaną na wstępie decyzją z [...] listopada 2019 r. SKO utrzymało

w mocy decyzję organu I instancji.

Na wstępie SKO wskazało na treść art. 105 § 1 k.p.a. Wskazując na ustalony w sprawie stan faktyczny podniosło, że z akt sprawy wynika, że odwołujący dwukrotnie wystąpił do organu I instancji z tożsamym podmiotowo-przedmiotowym wnioskiem. W sprawie zachodzi tożsamość podmiotowa, ponieważ w sprawie występuje ta sama strona i nie uległa zmianie sytuacja odwołującego. Sprawa jest tożsama również pod względem przedmiotowym, bowiem tożsama jest podstawa prawna - art.104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, stan faktyczny w zakresie faktów prawotwórczych oraz prawa i obowiązki stron, które z nich wynikają. SKO stwierdziło, że skoro zaistniała przeszkoda do ponownego rozpoznania sprawy ostatecznie i prawomocnie zakończonej i ujawnienie tej okoliczności nastąpiło w trakcie prowadzonego postępowania to prawidłowo organ I instancji umorzył postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a. Ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy stanowiłoby naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) i tym samym naraziłoby to rozstrzygnięcie na zarzut z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że podstawą prawną rozpoznania wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty 68.576,51zł tytułem zastępczo wniesionej przez Gminę Miasto [...] opłaty za pobyt ojca- M.H. w Domu Pomocy Społecznej w [...] stanowi art.104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, którego treść nie uległa zmianie od czasu rozpoznania wniosku z dnia 15 marca 2018 r. Nadto wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 12 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1403/18 dotyczy sprawy zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, której podstawą prawną jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej. SKO stwierdziło, że wbrew twierdzeniom odwołującego stan prawny nie uległ zmianie a pogląd prawny wyrażony w ww. wyroku odnosi się do innej regulacji prawnej. Ponadto wskazało, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] pomimo twierdzeń, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa przez co dotknięta jest wadą nieważności, nie została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Reasumując Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję złożył M.H. – zastępowany przez pełnom. adw. M.Z. wnioskując o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na instytucję rei iudicatae, w sytuacji kiedy z naruszeniem zasady rei iudicatae mamy do czynienia wtedy, kiedy tę samą normę skonkretyzowaną zastosowano do tego samego stanu faktycznego, natomiast w przedmiotowej sprawie wniosek z dnia [...] lipca 2019 r. został złożony w reakcji na wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 12 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1403/18, w którym to orzeczeniu Sąd wskazał na konieczność interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej w zgodzie z Konstytucją RP zaznaczając, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładające na zstępnych obowiązek wnoszenia opłaty, zakładają stan w którym rodzice wywiązywali się względem swych dzieci z obowiązków rodzicielskich i co za tym idzie wniosek z dnia [...] lipca 2019 r. powinien skutkować decyzją (która stanowi normę skonkretyzowaną) odmienną od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] (również norma skonkretyzowana) i w związku z czym nowa decyzja nie naruszałaby instytucji rei iudicatae, ponadto organ nie uwzględnił pierwszeństwa norm i zasad konstytucyjnych przed normami wyprowadzanymi z ustawy, które skutkowały wyłączeniem zastosowania instytucji rei iudicatae w przedmiotowej sprawie;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - przez jego niezasadne zastosowanie przez SKO i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy prawidłowe rozstrzygnięcie organu II instancji powinno polegać na zastosowaniu art. 138 § 2 k.p.a. i w rezultacie - na uchyleniu w całości decyzji organu I instancji oraz przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sądy administracyjne, po myśli ar. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zgodności zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym, jak wynika z przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a.).

W tak określonej kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia, a tym samym kontroli Sądu była decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego – wszczętego wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r. M.H. – w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. Przepis ten w stanie prawnym wiążącym dla sprawy stanowił, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie pozytywne czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza więc brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkujący tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Jeżeli zatem organ administracji publicznej ustala bezprzedmiotowość postępowania, oceniając, czy strona ma prawo żądać od organu skonkretyzowania w drodze decyzji administracyjnej jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego, to ocena ta winna być przeprowadzona w świetle regulacji zawartych w przepisach prawa materialnego. W niniejszej sprawie takim przepisem był art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Trzeba też wskazać, że przesłankę umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego stanowi istnienie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji wydanej w sprawie, jednakże tylko wówczas, gdy strona wnosi o wydanie decyzji tożsamej z decyzją uprzednią. Trafnie więc wyakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że ujawnienie tej okoliczności w postępowaniu przed organem I instancji dawało temu organowi podstawę do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Otóż materiał aktowy sprawy niniejszej wykazuje, że wniosek M.H. z dnia [...] marca 2018 r. o odostąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu opłat za pobyt M.H. (ojca) w Domu Pomocy Społecznej w [...] za okres od [...] września 2014 r. do [...] sierpnia 2016 r. w kwocie 68 576,51 zł, złożony z powołaniem się na przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i wymienioną w nim przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku" pozwalającą na odstąpienie od żądania zwrotu ww należności, załatwiony został odmowną decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] sierpnia 2018 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2018 r., ([...]), zaś wniesiona na nią skarga M.H. została odrzucona postanowieniem tut. Sądu z dnia 14 stycznia 2019 r., II SA/Rz 1375/18. Wymieniona ostatnio decyzja z dnia [...] października 2018 r. – ostateczna i zarazem prawomocna – znajduje się w obrocie prawnym, co nie jest kwestyjne.

Ponowny wniosek skarżącego, tj. z dnia [...] lipca 2019 r. w trafnej ocenie organów obu instancji, jest wnioskiem "tożsamym podmiotowo – przedmiotowym". Wniosek ten, jak i wcześniejszy z dnia [...] marca 2018 r. pochodzi od tej samej strony, której sytuacja nie uległa zmianie, tożsama jest wskazana w nich podstawa prawna, tj. art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a podnoszone w nich przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku pozwalające na odstąpienie od żądania zwrotu należności – szczegółowo przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, brak więc konieczności ich powielania – również są tożsame, co nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości.

Słusznie więc uznały organy orzekające w sprawie niniejszej, że ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy in merito stanowi naruszenie zasady res iudicata, skutkujące nieważnością z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., wydanej w takiej sytuacji decyzji.

Wbrew zarzutom skargi, zastosowanie w warunkach kontrolowanej sprawy przepisu art. 105 § 1 k.p.a. było prawidłowe i Sąd stwierdza, że nie ma podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszyły prawo w zakresie omówionym na wstępie. Sąd nie podziela argumentacji wspierającej zarzut naruszenia ww przepisu, w szczególności wyjaśnienia, iż wniosek z dnia [...] lipca 2019 r. został złożony "w reakcji na wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 12 marca 2019 r., II SA/Rz 1403/18" i wskazaną w nim konieczność interpretacji przepisów ustawy o pomocy społecznej, która powinna skutkować decyzją odmienną od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] sierpnia 2018 r., ([...]). Wyrok te pozostaje bez wpływu na oceną legalności zaskarżonej decyzji, wyrażona w nim ocena Sądu dotyczy decyzji wydanej w oparciu o odmienną podstawę prawną.

Z powyższych względów na podstawie art. 151 P.p.s.a. skarga została oddalona.