II SA/Ol 416/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-10-03	
Data wpływu	2024-06-03	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie	
Sędziowie	Grzegorz Klimek
Katarzyna Matczak /przewodniczący/
Marzenna Glabas /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Administracyjne postępowanie
Zaliczka alimentacyjna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 1993; art. 27 ust. 7 pkt 1; Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Dz.U. 2023 nr 0 poz 775; art. 28, art. 145 § 1 pkt 4, art. 151 § 1 pkt 1; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu J. L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych), powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.	
Uzasadnienie
Decyzją z 23 stycznia 2024 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta (dalej jako: "organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku S. S. (dalej jako: "skarżący"), odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją nr FA.4800.000153.07.2023 z 27 lipca 2023 r. w sprawie przyznania A. C. na rzecz L.S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993) wysłał skarżącemu pisemną informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W terminie określonym w art. 148 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania. Postanowieniem z 20 listopada 2023 r. organ I instancji wznowił postępowanie. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy postanowieniem z 18 grudnia 2023 r. Oceniając czy skarżącemu przysługuje przymiot strony postępowania, organ I instancji uznał, że nie legitymuje się on interesem prawnym, a jedynie faktycznym. Organ I instancji wskazał, że stroną postępowania

o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do alimentów, reprezentowana przez pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego. Przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w rozdziale 3 i 4 nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w toczącym się postępowaniu

o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W odwołaniu skarżący wniósł o zmianę decyzji i wznowienie postępowania. Podniósł, że pracownicy MOPS dopuścili się wyłudzenia pieniędzy podatników. Wskazał, że nie ma jakiegokolwiek orzeczenia Sądu Rejonowego III Wydział Rodzinny Nieletnich zasądzającego alimenty od ojca dziecka, zarówno nieprawomocnego jak i prawomocnego. Nie ma żadnej klauzuli wykonalności. 22 grudnia sąd rodzinny umorzył sprawę III RC 52/23 dotyczącą alimentów, de facto nie zasądził ich, orzeczenie jest prawomocne. Innego orzeczenia nie ma w obiegu prawnym. Druga decyzja dotycząca funduszu została prawomocnie uchylona. Podkreślił, że ma interes prawny, gdyż jest ojcem dziecka, posiada pełnię władzy rodzicielskiej. Pomimo rozpadu rodziny jest ustawowym przedstawicielem dziecka. Jest to wywód Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uzasadnienia postanowienia o wznowieniu postępowania.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 20 marca 2024 r.,

nr Rep.408/FA/24, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") uchyliło decyzję organu I instancji i odmówiło uchylenia decyzji nr FA.4800.000153.07.2023 z dnia 27 lipca 2023 r. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że konkretyzacja interesu prawnego danej osoby występuje w przepisach ustawy, które określają prawa i obowiązki danej osoby. Takim właśnie przepisem jest art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który wskazuje, iż ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Przepis ten określa wyraźnie stronę tego postępowania - jest nią osoba uprawniona do rzeczonych świadczeń. Osobą zaś uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica, nie zaś ustawowy przedstawiciel, pod opieką którego pozostaje. Wprawdzie ustawowy przedstawiciel małoletniego dziecka posiada legitymację do wnioskowania o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych oraz ich wypłatę, nie oznacza to jednak, iż z chwilą złożenia takiego wniosku staje się osobą uprawnioną do tych świadczeń. W niniejszej sprawie osobą uprawnioną do przedmiotowych świadczeń była córka skarżącego, reprezentowana przez matkę. Z akt nie wynika, żeby matka dziecka pozbawiona była władzy rodzicielskiej nad córką.

Dłużnikowi (tj. osobie zobowiązanej do alimentów) nie jest doręczana decyzja

o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż otrzymuje on wyłącznie informację o treści tej decyzji, co potwierdza stanowisko, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to nie byłoby potrzeby przekazywania stronie postępowania odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu,

a przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy alimentacyjnej byłby zbędny. Reasumując, Kolegium stwierdziło, że skoro skarżący nie jest stroną postępowania, którego wznowienia się domaga, to w sprawie należało, zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a., odmówić uchylenia decyzji. Uzasadniało to wydanie decyzji reformatoryjnej, albowiem organ po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2, stwierdzając, że nie zaszła przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. - wydaje decyzję odmawiającą uchylenia decyzji dotychczasowej.

W odniesieniu do argumentu skarżącego o braku orzeczenia zasądzającego alimenty na rzecz córki, Kolegium wskazało na postanowienie z dnia 28 kwietnia 2023 r. sygn. akt III RC 52/23 o zabezpieczeniu roszczenia na czas trwania postępowania

o alimenty - poprzez zobowiązanie skarżącego do uiszczania na rzecz małoletniej kwoty po 400 zł miesięcznie tytułem alimentów płatnych do rąk matki dziecka, poczynając od 27 kwietnia 2023 r. Kolegium wskazało, że postanowienie to zawiera klauzulę o treści: Dnia 28 kwietnia 2023 r Sąd Rejonowy stwierdza, że niniejszy tytuł uprawnia do egzekucji w całości oraz poleca wszystkim organom, urzędom oraz osobom, których to może dotyczyć, aby postanowienia tytułu niniejszego wykonały,

a gdy o to prawnie będą wezwane, udzieliły pomocy. Orzeczenie podlega wykonaniu jako prawomocne/natychmiast wykonalne. Sąd rodzinny postanowieniem z 22 grudnia 2023 r. jedynie umorzył postępowanie w sprawie o alimenty, z uwagi na zawartą w dniu 22 grudnia 2023 r. ugodę między rodzicami małoletniej. Z treści tej ugody wynika, że od dnia 1 stycznia 2024 r. rodzice będą sprawować naprzemienną opiekę nad małoletnią

i każda ze stron ponosić będzie koszty utrzymania dziecka we własnym zakresie,

w czasie kiedy córka będzie przebywała pod opieką danego rodzica. Naprzemienna opieka i związane z nią ponoszenie kosztów utrzymania dziecka ma miejsce dopiero od dnia 1 stycznia 2024 r. To, że w ugodzie nastąpiło cofnięcie pozwu o alimenty (w dniu ugody tj. w dniu 22 grudnia 2023 r.) nie oznacza, że postanowienie zabezpieczające utraciło moc od dnia jego wydania, tj. od dnia 28 kwietnia 2023 r. Z jego treści jasno wynika, że alimenty zasądzone były na czas trwania postępowania, które zakończyło się dopiero na podstawie postanowienia z 22 grudnia 2023 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i naruszenie interesu strony postępowania;

- art. 10 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania

i uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenie się i złożenie nowych wniosków dowodowych, nieuwzględnienie materiału dowodowego wskazującego na brak podstaw do uznania ojca dziecka za osobę uchylającą się od alimentów;

- zasady reformationis in peius przez wydanie decyzji w postępowaniu odwoławczym na niekorzyść skarżącego.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że jako ojciec został celowo zadłużony przez MOPS. Nie jest osobą rozwiedzioną. Kolegium myli alimenty z zabezpieczeniem powództwa. Skarżący jest dyskryminowany, organy manipulują faktami. Organ

I instancji powinien wydać decyzję o zwrocie kwoty wypłaconej z funduszu. Sprawa potajemnie została przekazana do komornika, bezpodstawnie. W zakresie kwestionowanego interesu prawnego skarżący zarzucił, że Kolegium nie odniosło się do powoływanych przez niego wyroków.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym. Zauważyło, że zarzuty skargi nie dotyczą przedmiotu sprawy, gdyż skarżący kwestionuje tylko prawidłowość przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast w sprawie badane było wyłącznie, czy skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje przymiot strony postępowania. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. Kolegium wskazało, że skarżący brał czynny udział w postępowaniu. Kolegium nie zebrało w postępowaniu odwoławczym żadnych nowych dowodów, żadne argumenty i żądania nie były zgłaszane przez skarżącego, szczególnie takie, które miałyby wpływ na podmiotowość skarżącego w postępowaniu o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Pismem z 6 września 2024 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, podtrzymał skargę, wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i przyznanie kosztów pomocy prawnej. Oświadczył, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części. Stwierdził, że nie sposób zgodzić się z argumentacją organu odwoławczego, iż skarżącemu nie przysługuje status strony w postępowaniu

o przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego,

w konsekwencji czego skarżący nie może skutecznie doprowadzić do wzruszenia ostatecznej decyzji z dnia 27 lipca 2023 r. Wskazał, że faktycznie przed drugą połową 2011 r. sądy prezentowały stanowisko, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny nie jest stroną zarówno postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie świadczeń

z funduszu, jak i w sprawie o zwrot przez wierzyciela nienależnie pobranego świadczenia. Jednakże z zupełnie odmienną argumentacją można się spotkać po drugiej połowie 2011 r. Pełnomocnik wskazał jako przykład wyrok NSA z 5 października 2011 r. sygn. akt I OSK 800/11, z którego wynika, że interes dłużnika alimentacyjnego wymaga ochrony już w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 cytowanej ustawy. Pełnomocnik zauważył, że w uzasadnieniu wyroku NSA przyjął, że "Do odmiennych wniosków nie prowadzi art. 27 ust. 7 pkt 1 u.al. Mimo wadliwej redakcji tego przepisu należy przyjąć, że zawarte są w nim dwie odrębne normy prawne. Organ właściwy wierzyciela ma obowiązek przekazać organowi właściwemu dłużnika informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (bowiem organ właściwy dłużnika, podobnie jak komornik, nie jest stroną postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego). Natomiast norma nakazująca przekazać dłużnikowi alimentacyjnemu informację

o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego winna być realizowana na zasadach ogólnych - przez doręczenie dłużnikowi alimentacyjnemu, jako stronie tego postępowania, decyzji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń

z funduszu alimentacyjnego, wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia odwołania (art. 25 u.al. w zw. z art. 28 k.p.a.; A. Korcz-Maciejko - op. cit. s. 228-230 nb. 7-8)." Pełnomocnik wskazał, że podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 170/14. Kolejno w wyroku z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 775/15 (LEX nr 2258694), Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził, że podziela stanowisko wyrażone

w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2011 r. (sygn. akt I OSK 800/11) i z dnia 7 czerwca 2013 r. (sygn. akt I OSK 2226/12), zgodnie

z którymi przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego wywiera wpływ na sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego i w konsekwencji uzasadnia jego legitymację do występowania w tym postępowaniu w charakterze strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), na wniosek strony skarżącej i organu.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko

w przypadku stwierdzenia istotnego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie

z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Zaskarżona decyzja o odmowie uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie wznowienia postępowania, wydana została zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z poszanowaniem zasad unormowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W szczególności organy wyjaśniły sprawę w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie i swoje stanowisko przekonująco uzasadniły.

W art. 16 k.p.a. wyrażona została jedna z fundamentalnych zasad, tj. zasada trwałości decyzji ostatecznych, która ma na celu nie tylko ochronę praw nabytych strony, ale w ogóle istniejącego porządku prawnego. Pewność obrotu prawnego wymaga, by decyzje ostateczne były co do zasady trwałe. W systemie prawa polskiego każda ostateczna decyzja administracyjna korzysta z domniemania prawidłowości. Wszelkie decyzje ostateczne organów administracyjnych, zgodnie z zasadą ich trwałości, mogą być weryfikowane zupełnie wyjątkowo, tylko i wyłącznie w określonych prawem trybach nadzwyczajnych. Nadzwyczajne tryby wzruszania decyzji ostatecznych stanowią, co podkreślić należy, wyjątek od wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych. Jednym z trybów wzruszenia decyzji ostatecznej jest przewidziana w rozdziale 12 działu II k.p.a. możliwość wznowienia postępowania.

Postępowanie o wznowienie jest odrębnym, obok postępowania o stwierdzenie nieważności oraz postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej, trybem wzruszenia decyzji ostatecznych. Przedmiotem tego postępowania nadzwyczajnego jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym. Zauważyć jednak należy, iż omawiane postępowanie nie stanowi kolejnej "trzeciej instancji", w której bada się sprawę ponownie w jej całokształcie. Nie jest to kontynuacja dotychczasowego postępowania, zakończonego już przecież ostatecznie. Wspomnianą kontrolę wyznaczają określone przepisami przesłanki, których wystąpienie dopiero otwiera możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Ustawodawca w art.145 § 1, art.145a § 1 i art.145b § 1 k.p.a. wymienił istotne wady postępowania, których wystąpienie uzasadnia wznowienie postępowania w celu sprawdzenia, czy jakaś z wad postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia. Postępowanie wznowieniowe toczy się tym samym w zawężonych ramach. Jego przedmiotem nie jest ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności, powołane przez wnioskodawcę, a wymienione w art. 145 § 1, art.145a § 1 i art.145b § 1 k.p.a. i ich znaczenie dla rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Przepisy normujące instytucję wznowienia postępowania wyodrębniają dwa etapy postępowania w sprawie wznowienia postępowania. W pierwszym etapie organ, który jest właściwy do załatwienia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, bada czy podanie o wznowienie wniósł podmiot, który powołuje się na swój interes prawny, czy wskazano w nim ustawowe przesłanki wznowienia, a także czy dotyczy decyzji ostatecznej oraz czy zostało wniesione w terminie określonym

w art. 148 k.p.a. Pozytywne ustalenia w tym zakresie uzasadniają wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, które rozpoczyna drugi etap postępowania i stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 1 i 2 k.p.a.). Dopiero w drugim etapie organ rozstrzyga, czy spełniła się powoływana przez wnioskodawcę przesłanka do wznowienia postępowania.

W rozpoznawanej sprawie skarżący we wniosku o wznowienie zarzucał, że uniemożliwiono mu wzięcie udziału w postępowaniu zakończonym decyzją

o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki oraz że decyzja ta oparta została na fałszywych dowodach, czyli oparł swoje żądanie na art. 145 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. Stosownie do art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony, wznowienie postępowania

z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony.

W niniejszej sprawie organ I instancji wznowił postępowanie w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Zauważyć należy, że skarżący nie wykazał, aby wystąpiły okoliczności opisane w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Przekonanie skarżącego, że nie zostało wydane orzeczenie zasądzające alimenty, czyli brak dokumentu, nie można w żaden sposób utożsamiać z dokumentem fałszywym. Dlatego zasadnie organ I instancji przyjął jako podstawę wznowienia tylko art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Stosownie do art. 151 §1 k.p.a. decyzją wydaną po wznowieniu postępowania organ odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub 145b (pkt 1) albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy ( pkt 2), bądź też w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (§ 2).

Przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji ostatecznej tylko wówczas, gdy powołuje się na nią podmiot uprawniony do skorzystania z tej przesłanki, to jest ten, który bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Tylko pozytywne ustalenie, że zakończone ostateczną decyzją postępowanie administracyjne dotknięte było kwalifikowaną wadą, polegającą na pozbawieniu skarżącego udziału w postępowaniu, pozwalałoby na przejście do kolejnej fazy wznowionego postępowania, polegającej na ponownym rozpoznaniu

i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej decyzją ostateczną. W przeciwnym razie organ orzekający zobligowany jest odmówić uchylenia decyzji, na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

Związek trybu kontrolnego z postępowaniem rozpoznawczym powoduje, że punktem wyjścia dla ustalenia kręgu stron postępowania wznowieniowego jest przedmiot postępowania, w którym wydano decyzję ostateczną. Status stron mogących żądać wznowienia, posiadają wszystkie te podmioty, które należały do kręgu stron postępowania jurysdykcyjnego zwyczajnego.

Zgodnie z ogólną normą art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. W wyroku z dnia 10 czerwca 2011r., sygn. akt II OSK 1059/10 (publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako: "CBOSA") Naczelny Sąd Administracyjny argumentował, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach

i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania

z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05, publ. w CBOSA).

Na kanwie art. 28 k.p.a. należałoby uznać, że skarżącemu przysługuje status strony, gdyż decyzja o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki skutkuje po stronie skarżącego obowiązkiem zwrotu tych świadczeń. W sprawie istotnym jest jednak, że w art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca ograniczył krąg stron postępowania. Przepis ten stanowi lex specialis względem ogólnej normy art. 28 k.p.a., która podlega w tym przypadku wyłączeniu. Art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nakazuje organowi właściwemu wierzyciela jedynie przekazanie dłużnikowi alimentacyjnemu, a także organowi właściwemu dłużnika informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Takie sformułowanie ustawy wskazuje, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Kwestia statusu dłużnika alimentacyjnego jako strony postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie była jednolicie postrzegana

w orzecznictwie sądów administracyjnych, jednak w nowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, iż dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyroki NSA z: 29 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1725/16; z 29 listopada 2016 r. sygn. akt 1726/16; z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 2027/16; z 21 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3297/19; z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 1824/20,

z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 322/19, publ. w CBOSA). Powołane przez pełnomocnika skarżącego wyroki mają charakter jednostkowy. W wyroku z 9 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2121/20, publ. w CBOSA, Naczelny Sad Administracyjny wskazał, że gdyby ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania, przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy byłby zbędny. Wszak stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie,

w związku z czym nie ma potrzeby przekazywania jej odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu (vide: wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2027/16, publ. w CBOSA). NSA przyjął, że dłużnik alimentacyjny nie ma interesu prawnego, a jedynie faktyczny w postępowaniu o przyznanie osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu można tu mówić o celowym wykluczeniu przez ustawodawcę dłużnika alimentacyjnego z kręgu stron postępowania. Trafnie NSA zauważył w cytowanym wyroku, że decyzja o przyznaniu świadczeń

z funduszu alimentacyjnego nie rozstrzyga o statusie dłużnika alimentacyjnego. W art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazano, że dłużnik alimentacyjny - oznacza osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. W myśl tego unormowania o sytuacji prawnej skarżącego rozstrzyga tytuł wykonawczy

i bezskuteczność egzekucji. Kwestionując istnienie zobowiązania alimentacyjnego skarżący powinien to czynić na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na etapie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego organy orzekające nie mogą badać już tych kwestii. Związane są zaświadczeniem komornika sądowego

o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych prowadzonej w oparciu o tytuł wykonawczy. W niniejszej sprawie jest to postanowienie udzielające zabezpieczenia roszczenia o alimenty na czas trwania postępowania sądowego poprzez zobowiązanie skarżącego do uiszczania na rzecz małoletniej córki kwoty po 400 zł miesięcznie tytułem alimentów poczynając od 27 kwietnia 2023 r. Z treści tego postanowienia jednoznacznie wynika, że jest ono natychmiast wykonalne, a więc stanowi tytuł wykonawczy.

Podkreślić należy, na co zasadnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z 2022 r., że stan bezskuteczności egzekucji poświadczany jest przez organ uprawniony do egzekucji alimentów, a jego weryfikacja nie może być dokonana przed organami administracji, bowiem zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji nie jest przedmiotem kontroli organu administracyjnego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji, jako czynność organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, podlega kontroli sądu powszechnego w trybie skargi na czynności komornika, o której mowa w art. 767 k.p.c. W ramach tego postępowania istnieje możliwość kwestionowania ustaleń organu egzekucyjnego stanowiących podstawę zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych. (vide: wyroki NSA: z 29 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1725/16; z 29 listopada 2016 r. sygn. akt 1726/16; z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 2027/16, publ. w CBOSA).

Powyższe przekonuje, że skarżący nie był stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, dlatego prawidłowo organ odwoławczy orzekł zgodnie z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. Wbrew przekonaniu strony, Kolegium nie naruszyło zasady reformationis in peius, gdyż decyzja organu I instancji nie przyznała skarżącemu żadnych uprawnień ani nie nakładała obowiązków, które uległyby zmianie na skutek decyzji wydanej w II instancji. Zaskarżona decyzja zmieniła tylko formułę rozstrzygnięcia, zgodną z brzmieniem przepisu, bez ingerencji w sytuację skarżącego.

W sprawie nie doszło też do istotnego naruszenia art. 10 k.p.a., gdyż zawiadomieniem z 29 listopada 2023 r. (k. 55 akt administracyjnych) organ

I instancji informował skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy

i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Po tej dacie nie były przeprowadzane czynności dowodowe. Dlatego brak pouczenia skarżącego bezpośrednio przed wydaniem zaskarżonej decyzji o treści art. 10 k.p.a. nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Z przedstawionych przyczyn skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 764), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.