Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 15 lutego 2022 r. nr SKO.4115.84.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

II SA/Rz 454/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi K.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 15 lutego 2022 r. nr SKO.4115.84.2022 dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z 5 marca 2021 r. K.W. wystąpiła do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką Z.W., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji prowadząc postępowania ustalił, iż orzeczeniem z [...] grudnia 2011 r. nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczył Z.W. (ur. [...]1930 r.) do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od listopada 1997 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2011 r. Orzeczenie wydano na stałe.

Na podstawie przeprowadzonego 25 marca 2021 r. wywiadu środowiskowego stwierdzono, że Z.W. [...], porusza się [...] i wymaga stałej pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. Zamieszkuje z córką K.W. która sprawuje nad matką opiekę, przebiera ją, myje, [...], przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, sprząta, pierze, robi zakupy. Z.W. jest wdową, matką 5 dzieci. Jej córka H.S. mieszka w N., legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i pobiera rentę. B.K. mieszka w T. i również pobiera rentę, podobnie jak T.W. który mieszka w R. i pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy. J.W. mieszka w L. i pracuje zawodowo. K.W. w oświadczeniach poinformowała, że sprawuje osobistą opiekę nad matką oraz pomaga jej w codziennym funkcjonowaniu. Pobiera rentę z tytułu trwałej częściowej niezdolności do pracy przyznaną na stałe decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2020 r. nr [...] i na dzień składania wniosku jej nie zawiesiła. Wnioskodawczym we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 marca 2021 r. Oświadczenie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Decyzją z 2 kwietnia 2021 r. nr GOPS 000550/SP/04/2021 Wójt Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Kolegium decyzją z 5 sierpnia 2021 r. nr SKO.4115.436.2021 - z uwagi na stwierdzone braki postępowania dowodowego - uchyliło decyzję organu I instancji z 2 kwietnia 2021 r. i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ponownie prowadząc postępowanie organ I instancji uzupełnił akta administracyjne o wywiady środowiskowe i oświadczenia rodzeństwa K.W. i jej samej. Ustalił, że K.W. zapewnia matce całodobową, stałą, długoterminową i kompleksową opiekę w zakresie w jakim tego wymaga. Pozostałe dzieci Z. W. ze względów zdrowotnych, miejsca zamieszkania i zatrudnienia nie są w stanie opiekować się niepełnosprawną matką.

Mając na uwadze dokonane ustalenia, decyzją z 14 października 2021 r. nr GOPS000550/SP/04/2021/II/10/2021 Wójt Gminy [...] ponownie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z.W. Powodem odmowy było uznanie, że istnieją inne osoby na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Kolegium decyzją z 24 listopada 2021 r. nr SKO.4115.1324.2021 uchyliło decyzję Wójta z 14 października 2021 r. i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, celem wezwania strony do zawieszenia prawa do renty.

Organ I instancji sporządził 22 grudnia 2021 r. notatkę z rozmowy z K.W. w której wskazano, że w marcu 2021 r. dostarczyła oświadczenie, iż nie rezygnuje i nie zawiesza pobieranej renty chorobowej. Wnioskodawczyni podtrzymała to stanowisko. Ponadto dostarczyła akt zgonu matki Z.W..

Decyzją z 27 grudnia 2021 r.nr GOPS 000550/SP/04/2021/n/10/2021/m/12/21 Wójt Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z.W. Jako powód odmowy wskazał, że K.W. ma ustalone prawo do renty i istnieją inne osoby na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności).

W odwołaniu od powyższej decyzji K.W. zarzuciła błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki. Podniosła także naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynikającą z przyjęcia, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Kolegium - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 17 ust 1 u.ś.r. – wskazaną na wstępie decyzją z 15 lutego 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 27 grudnia 2021 r., częściowo podzielając ustalenia i stanowisko tego organu. W ocenie organu odwoławczego, przesłanką wykluczającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest - zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - fakt, że osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawdo do renty. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie w jakim stanowi że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty, należy zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do renty pobiera rentę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że odwołująca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, którego jak wynika z oświadczenia na dzień składania wniosku oraz z notatki z 22 grudnia 2021 r. nie zawiesiła i nie zamierza zawieszać. Do czasu wydania decyzji strona nie przedłożyła decyzji o zawieszeniu renty, wobec czego słuszne jest stanowisko, że zaistniała negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. uniemożliwiająca przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie drugiej przesłanki odmownej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie, w jakim stwierdził on, że istnieją inne osoby na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: K.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne wykazały bowiem, że żadne z dzieci Z.W. z przyczyn obiektywnych (miejsce zamieszkania, względy zawodowe i zdrowotne) nie może wypełnić obowiązku alimentacyjnego względem matki i w konsekwencji ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca jako córka podopiecznej jest osobą zobowiązaną wobec niej do alimentacji i bezsprzecznie podejmuje ten trud zapewniając matce całodobową, stałą, długoterminową i kompleksową opiekę w zakresie, w jakim matka tego wymaga. Zatem wobec ustalenia, że jej rodzeństwo - inne osoby zobowiązane do alimentacji - nie mogą sprawować takiej opieki, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jej przysługuje. Faktyczne sprawowanie takiej opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową, daje podstawy do ustalenia, iż została spełniona przesłanka wymagana na podstawie art. 17 u.ś.r.

W skardze na decyzję Kolegium z 15 lutego 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K.W., reprezentowana przez pełnomocnika (adwokata), zaskarżając w całości decyzję Kolegium, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania renty przez opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych

W ocenie skarżącej, rozpatrując przedmiotową sprawę organy błędnie poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r. I OPS 8/09). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem li tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).

Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19, zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli" (orzeczenie z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95, OTKZU nr 1/1997, poz. 7).

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem tej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest kwestia przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że skarżąca i jej niepełnosprawna matka w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, spełniały przesłanki o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na wnioskodawczyni jako córce ciążył obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz nie podejmowała ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, legitymującą się wydanym na stałe orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] grudnia 2011 r. zaliczającym wyżej wymienioną do grona osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, z niepełnosprawnością istniejącą od listopada 1997 r. i stopniem niepełnosprawności datowanym od [...] listopada 2011 r. Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. b) u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznacza to także całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504, dalej: u.e.r.f.u.s.).

Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: K.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 K.r.o., krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Trzeba mieć na względzie również i tę istotną okoliczność, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych.

Wskazać należy, że Z.W. zmarła [...] grudnia 2021 r. (akt zgonu k. 69 akt administracyjnych I instancji). Na dzień orzekania przez organy nie było sporne, że matka skarżącej miała 92 lata i była osobą nieporuszającą się samodzielnie (niechodzącą). Poza sporem pozostawało także i to, że konieczne było sprawowanie nad nią ciągłej opieki oraz udzielanie pomocy przy wykonywaniu każdej podstawowej czynności życiowej oraz że taką opiekę nad matką sprawowała zamieszkującą z nią skarżąca. Podkreślić należy, że pobieranie przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, ale konieczność sprawowania opieki nad matką wyłączało taką możliwość. To z kolei uzasadniało możliwość ubiegania się przez skarżącą o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W ocenie Sądu prawidłowo uznał organ odwoławczy, że poczynione przez organ I instancji ustalenia co do sytuacji finansowej, zdrowotnej i miejsca zamieszkania pozostałych czworga dzieci Z.W. w kontekście możliwości sprawowania opieki nad matką czy partycypowania w jej sprawowaniu nie dały podstaw do uznania, że istnieją inne (poza skarżącą) osoby, na których zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem Z.W. w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Żadne z jej pozostałych dzieci nie zamieszkiwało z nią, troje pobiera rentę, jedno tylko wynagrodzenie za pracę i to w wysokości niewystarczającej do uznania, że osoba ta mogłaby finansować z niego wynagrodzenie za usługi opiekuńcze dla matki. Zatem przy spełnieniu innych ustawowych przesłanek, to skarżąca mogła się ubiegać o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związanego z opieką nad matką, oczywiście pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek jego przyznania. Okolicznością, która przesądziła o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanej sprawie było pobieranie przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nieprzedłożenie decyzji o wstrzymaniu wypłaty tego świadczenia. Podstawą prawną odmownej decyzji był przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Z literalnego dotychczasowego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) wynikało, że świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie przysługuje m.in. w przypadku opiekuna pobierającego rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Regulacja ta była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. SK 2/17 orzekł, iż art. 17 ust. 5. pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten w zakresie wyżej wskazanym utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Wg TK sprzeczna z zasadą równości jest sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ww. wyrok Trybunału.

W orzecznictwie NSA aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20, z 15 grudnia 2020 r. I OSK 1983/20, z 17 grudnia 2020 r. I OSK 2010/20, z 19 kwietnia 2021 r. I OSK 2800/20; opublikowane na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych od 2019 r. wyrażany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu, akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w cytowanym przepisie wynosiło ono 420 zł i było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach, pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości (vide: wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20).

Sąd podziela pogląd wyrażony w ww. orzeczeniach, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jest możliwe, ale nie może doprowadzić do sytuacji w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Byłoby to faworyzujące traktowanie, a zatem niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Osoba mająca prawo do renty znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na rentę. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Jeżeli zaś w zbiegu z pozostałymi świadczeniami pozostają świadczenia emerytalno – rentowe, zastosowanie będą miały art. 95 oraz art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.

Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej emerytury lub renty swój wybór winna zrealizować na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., co likwiduje negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej rentę wynikająca z powyższego przepisu winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyroki NSA z 31 maja 2022 r. I OSK 1439/21, z 13 kwietnia 2022 r. I OSK 1727/21, z 8 marca 2022 r. I OSK 1697/21, z 23 lutego 2022 r. I OSK 1147/21).

Zawieszenie prawa do emerytury lub renty wywołuje dla strony daleko idące skutki, gdyż w efekcie strona nie otrzymuje świadczenia które do tej pory otrzymywała, a jednocześnie nie ma pewności że otrzyma świadczenie pielęgnacyjne. Wobec istniejących rozbieżności w praktyce organów administracji co do sposobu rozstrzygania spraw w przypadku kolizji praw do konkurencyjnych świadczeń, istotnego znaczenia nabiera przewidziany w art. 9 k.p.a. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, tak aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a także przewidziany w art. 79a k.p.a. obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organy powinny zatem poinformować skarżącą o możliwości złożenia przez nią wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wstrzymania tego prawa. Taka informacja, co warto podkreślić, powinna być udzielona stronie wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że spełnione pozostają wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie tego wniosku, a jedyną przeszkodą jest fakt pobierania renty. Wówczas, gdy strona doprowadzi do zawieszenia tego prawa, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno - rentowych do systemu świadczeń rodzinnych, przy czym konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno - rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas (zob. wyrok NSA z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19).

Takiemu obowiązkowi organy orzekające w sprawie uczyniły zadość informując skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, warunkującej przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w następstwie uprzednio wydanej decyzji Kolegium z 24 listopada 2021 r. Mając przy tym na uwadze, że po myśli art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu jej wypłaty, organ orzekający w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w razie wyrażenia przez skarżącą woli zawieszenia prawa do renty zobligowany byłyby do takiego skoordynowania swoich działań z organem emerytalno - rentowym, przy jednoczesnej współpracy ze stroną, by nie pozostała ona bez należnego i niezbędnego dla egzystencji świadczenia nawet przez krótki czas. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wyraziła woli zawieszenia prawa do renty. Potwierdza to notatka z rozmowy telefonicznej przeprowadzonej ze skarżącą 22 grudnia 2021 r. (k. 70 akt administracyjnych organu I instancji).

Wobec prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., ukształtowanej także wyrokiem TK z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 (a wcześniej orzeczeniami sądów administracyjnych), niezasadne są zarzuty skargi. Kolegium prawidłowo utrzymało w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie dlatego, że skarżąca ma przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale dlatego, że nie zrezygnowała z jej pobierania na czas pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 orzekł o oddaleniu skargi.