Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Inspektor sądowy Magdalena Figurniak-Cis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 lutego 2023 r., nr SKO.40.3265.2022.oś w przedmiocie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu oddala skargę.

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez Parafię Rzymskokatolicką pod wezwaniem [...] w K., działającą przez pełnomocnika (zwaną dalej też: stroną, skarżącą lub Parafią), jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 lutego 2023 r., nr SKO.40.3265.2022.oś, wydana w przedmiocie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 30 września 2022 r., nr BS.6241.1.2021, działający z upoważnienia Starosty Krapkowickiego Dyrektor Wydziału Budownictwa i Środowiska, na podstawie art. 115a ust. 1, 3, 4 i 5 oraz art. 378 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1219 ze zm.), zwanej dalej P.o.ś., a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. [w dacie orzekania tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775]), dalej: K.p.a.:

1) określił Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] w K., plac [...]:

a) dopuszczalny poziomu hałasu w środowisku, wynoszący dla pory dnia 55 dB, w odniesieniu do terenów podlegających ochronie akustycznej - terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczoną zabudową zagrodową, na które oddziałuje dzwon Kaplicy pw. [...] zlokalizowanej w miejscowości K.1, plac [...],

b) formę, układ, techniki i termin przedkładania wyników pomiarów, stanowiąc, że: wyniki okresowych pomiarów hałasu w środowisku pochodzącego od dzwonu Kaplicy pod wezwaniem [...] w miejscowości K.1, plac [...], należy przekazywać Staroście Krapkowickiemu oraz Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska w Opolu w terminie 30 dni od dnia ich przeprowadzenia w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa w zakresie rodzajów, terminów i sposobów prezentacji wyników przeprowadzonych pomiarów. Wskazał nadto, że powyższe wyniki należy ewidencjonować i przechowywać przez okres 5 lat od końca roku, którego dotyczą;

2) zobowiązał Parafię do:

a) wykonania działań mających na celu wyciszenie pracy dzwonu Kaplicy pod wezwaniem [...] w miejscowości K.1, plac [...], gwarantujących dotrzymanie dopuszczalnych poziomów hałasu emitowanego do środowiska, w terminie do 31 grudnia 2022 r.,

b) wykonania pierwszych pomiarów poziomu hałasu w terminie miesiąca od dnia zakończenia wyżej wymienionych działań i przedłożenia wyników przeprowadzonych pomiarów Staroście Krapkowickiemu oraz Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska w Opolu w terminie 30 dni od dnia przeprowadzenia tych pomiarów.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w Opolu (dalej także: WIOŚ) pismem z 25 listopada 2021 r., nr [...], nawiązując do wcześniejszej korespondencji w sprawie uciążliwości w zakresie emisji hałasu, powodowanej przez dzwon zainstalowany na kaplicy pod wezwaniem [...] przy placu [...] w miejscowości K.1, poinformował, iż w związku ze zmianą zapisu art. 115a P.o.ś. pomiary hałasu wykonane przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (Centralne Laboratorium Badawcze) nie mogą stanowić obecnie podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu. Wyjaśnił organ, że mając na względzie przedmiotową zmianę przepisów, zlecił wykonanie pomiarów hałasu impulsowego w środowisku, pochodzącego od dzwonu kaplicy pod wezwaniem [...] w K.1. Pomiary zostały wykonane 15 grudnia 2021 r. przez firmę posiadającą akredytację w zakresie hałasu impulsowego — w porze dnia, w trzech punktach pomiarowych. Raport z tych badań przekazano organowi za pismem 22 grudnia 2021 r.

Podał następnie organ, że z przedłożonego raportu wynika, iż w każdym z badanych punktów zostały przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku dla pory dnia. Z tego powodu pismem z 20 stycznia 2022 r. poinformował strony postępowania o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu. Następnie organ wyjaśnił, że 2 lutego 2022 r. przeprowadził oględziny na terenie kaplicy pod wezwaniem [...], zlokalizowanej w miejscowości K.1 przy placu [...], w trakcie których ustalił, że kaplica zlokalizowana jest na działce nr a, k.m. [...], stanowiąc własność Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] w K., a także, że sąsiaduje z terenem utwardzonym asfaltem, stanowiącym teren drogi oraz terenem utwardzonym kostką brukową (parking przy kaplicy), następnie w dalszej części znajduje się zabudowa mieszkaniowa zagrodowa, zbiornik wodny oraz niewielki plac zabaw. Ponadto – jak zaznaczył organ – kaplica wyposażona jest w mały dzwon uruchamiany ręcznie oraz większy dzwon uruchamiany automatycznie. Dzwony umieszczone są w dzwonnicy na jej szczycie. Dodał organ, że ks. A. N. oświadczył, iż mały dzwon nie jest używany, duży dzwon uruchamiany jest trzy razy dziennie, tj. o godzinie: 600 (1,5 min.), 1200 (2 min.) i 1800 (2 min.) w celach związanych z kultem religijnym. Dodatkowo dzwon używany jest wyłącznie w przypadku śmierci parafianina, w porze dziennej. Brak jest przy tym możliwości regulacji głośności przedmiotowego dzwonu. Jednocześnie organ odnotował, że do wglądu przedłożono stronie raport z wykonanych 15 grudnia 2021 r. przez firmę E. pomiarów hałasu. W celu umożliwienia podjęcia działań mających na celu wyciszyć pracę dzwonu strona wniosła o przekazanie ich kopii. Poza tym w trakcie oględzin wykonano dokumentację zdjęciową. W dalszym toku postępowania, pismem z 7 lutego 2022 r. organ wezwał proboszcza Parafii do podjęcia działania w celu zmniejszenia poziomu hałasu emitowanego przez umieszczony na szczycie kaplicy dzwon, z określeniem ewentualnego terminu tych działań. W przedmiotowym wezwaniu wyjaśniono stronie, iż powyższe wynika z faktu stwierdzenia niezgodności wyników pomiarów poziomu hałasu impulsowego pochodzącego od dzwonu kaplicy zlokalizowanej w miejscowości K.1 przy placu [...], przeprowadzonych 15 grudnia 2021 r., z wymaganiami określonymi w rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku. Ponadto organ udostępnił stronie, na czas potrzebny do przeprowadzenia powyższych działań, egzemplarz raportu z badań hałasu impulsowego. W odpowiedzi na powyższe, proboszcz pismem z 30 marca 2022 r. poinformował organ, iż Parafia zleciła firmie L. w T., będącej również producentem dzwonu, wykonanie prac dostosowujących akustyczne oddziaływanie dzwonu do aktualnych wymogów przepisów o ochronie środowiska. Z uwagi na brak informacji ze strony Parafii co do postępu prowadzonych prac, bądź terminu ich zakończenia, pismem z 25 maja 2022 r. wezwano proboszcza do złożenia na piśmie wyjaśnień (w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania niniejszego pisma), na jakim etapie są planowane prace i do kiedy zostaną one zakończone. Ponadto, poinformowano stronę, iż w przypadku braku informacji o postępie prac, niezakończenia przedmiotowych działań lub nieprzedłożenia organowi stosownych wyników pomiarów, potwierdzających zmniejszenie poziomu hałasu emitowanego przez dzwon umieszczony na szczycie kaplicy, do obowiązujących norm, organ podejmie działania, o których mowa w art. 115a P.o.ś. W związku z brakiem informacji ze strony proboszcza Parafii, organ 28 czerwca 2022 r. ponownie przeprowadził oględziny na terenie kaplicy i stwierdził, że zgodnie z oświadczeniem ks. A. N. przedmiotowe prace polegające na wyciszeniu dzwonu zostały wykonane przez firmę S. z K.2 20 maja 2022 r. Wytłumienie bicia dzwonu zostało wykonane przez przytwierdzenie materiałów wyciszających hałas bicia do wewnętrznych ścian dzwonu.

Jednoczenie zaznaczył organ, że wstępne pomiary, wykonane przez firmę wyciszającą przedmiotowy dzwon, wykazały dotrzymanie obowiązujących norm, a także ustalono z ks. A. N., iż pomiary hałasu, weryfikujące aktualny poziom hałasu zostaną organowi przekazane niezwłocznie po ich wykonaniu przez akredytowane laboratorium; ponadto zobowiązano proboszcza do określenia do 30 czerwca 2022 r., terminu wykonania pomiarów. W dniu 19 lipca 2022 r. strona przedłożyła organowi raport z badań hałasu impulsowego w środowisku związanego z funkcjonowaniem dzwonu kościoła pod wezwaniem [...] w K.1, przeprowadzonych 7 lipca 2022 r. w porze dnia. Z powyższego raportu wynikło, iż nadal w dwóch z trzech badanych punktów zostały przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku dla pory dnia. W porównaniu z poprzednimi pomiarami, przekroczenia te są mniejsze, kolejno w punkcie drugim wynoszą 3,8 dB, natomiast w punkcie trzecim wynoszą 12,8 dB, zaś w punkcie pierwszym, na granicy działki należącej do A. S., przekroczenie wartości standardu akustycznego obecnie nie występuje.

Organ wskazał także, że pismem z 12 sierpnia 2022 r. zawiadomił strony, iż zostało zakończone postępowanie dotyczące wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, informując jednocześnie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Żadna ze stron postępowania nie skorzystała z przysługującego jej prawa. W nawiązaniu do powyższego zawiadomienia, w dniu 18 sierpnia 2022 r. do organu wpłynęło pismo z informacją iż wydanie przedmiotowej decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu nie rozwiąże problemu (tj. bicie dzwonu o 600 rano nie zostanie wstrzymane), ponownie zwracając się o wyłączenie przedmiotowego dzwonu o wyżej wymienionej godzinie. Dalej organ wskazał - powołując się na art. 3 pkt 6 i 48 P.o.ś. definiujących pojęcie instalacji oraz zakładu - że dzwonnica na kaplicy pod wezwaniem [...] w miejscowości K.1 przy placu [...] spełnia przesłanki instalacji, natomiast kaplicę, wraz z przynależnym do niej terenem, można potraktować jako zakład. Jak bowiem wynika z przytoczonych przepisów P.o.ś., instalację może stanowić m.in. stacjonarne urządzenie techniczne, którego eksploatacja może spowodować emisję. Pojęcie instalacji określono również w Uniwersalnym Słowniku Języka Polskiego PWN: "Jako instalację należy zakwalifikować wytworzone przez człowieka mechanizmy lub zespoły mechanizmów, przyrządy i maszyny, służące do wykonywania określonych czynności, ułatwiające pracę lub wykonujące określoną pracę". Ponadto, jak wynika z art. 3 pkt 4 P.o.ś., ową emisję stanowią wprowadzane bezpośrednio lub pośrednio, w wyniku działalności człowieka, do powietrza, wody, gleby lub ziemi energie takie jak m.in. hałas. Zakładem w rozumieniu wyżej przytoczonego przepisu P.o.ś. jest jedna lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalację posiada tytuł prawny, oraz znajdujące się na nim urządzenia. Podał organ, że potwierdzenie uznania dzwonu kościelnego za instalację oraz kościoła za zakład ujęto również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 16 września 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 405/14 "(..) Charakter pracy, rodzaj materiałów użytych do jego budowy, czy też sposób wprawiania instalacji w ruch wywołujący emisję dźwięku, nie mogą bowiem samodzielnie przesądzić o wyłączeniu urządzenia z kategorii instalacji zdefiniowanej w art. 3 pkt 6 ustawy Prawo ochrony środowiska. Także fakt, że kościół wraz z znajdującymi się dzwonami nie ma charakteru przemysłowego lub gospodarczego nie stanowi przeszkody dla uznania dzwonów kościelnych za instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 ustawy Prawo ochrony środowiska, zaś kościoła za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 ustawy Prawo ochrony środowiska. Zakładem w rozumieniu tego przepisu jest jedna lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalację posiada tytuł prawny, oraz znajdujące się na nim urządzenia. Charakter budynku nie ma w tej sprawie znaczenia prawnego".

Z powyższych względów, w ocenie organu, w analizowanym przypadku niewątpliwie automatycznie uruchamiany dzwon kaplicy wpisuje się w powyższe stwierdzenie, iż stanowi on instalację, zaś kaplica winna zostać uznana za zakład. Następnie organ stwierdził, że otoczenie kaplicy stanowi głównie zabudowa zagrodowa, a poza tym nieopodal znajduje się zbiornik wodny oraz niewielki plac zabaw dla dzieci. Dopuszczalne poziomy hałasu dla terenów, na które oddziałuje przedmiotowy dzwon kaplicy, zostały określone w obowiązującym miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, uchwalonym uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w G. z dnia 7 marca 2012 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi K.1. Tereny, na których zlokalizowane zostały punkty pomiarowe P1, P2 i P3, określone zostały w planie miejscowym symbolem 3MN(RM), czyli tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczoną zabudową zagrodową. Natomiast zgodnie z treścią rozdziału 5 § 16 pkt 3 planu, dla terenów określonych symbolem 3MN(RM) w zakresie dopuszczalnych poziomów hałasu obowiązują odpowiednio przepisy odrębne jak dla terenów zabudowy mieszkaniowo-usługowej i zabudowy zagrodowej. Stąd w punkcie 1.1 decyzji dopuszczalne poziomy hałasu określone zostały zgodnie z rozporządzeniem w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku - dla terenów mieszkaniowo-usługowych i zabudowy zagrodowej, w porze dnia. Nadmienił organ, że dopuszczalny poziom hałasu odnosi się do wszystkich, nawet najbardziej niekorzystnych z akustycznego punktu widzenia wariantów funkcjonowania przedmiotowego dzwonu. Dane dotyczące hałasu emitowanego przez dzwon kaplicy zostały zawarte w raporcie z badań hałasu impulsowego w środowisku związanego z funkcjonowaniem dzwonu kościoła pod wezwaniem [...] w K.1 nr [...]. Pomiary zostały wykonane 15 grudnia 2021 r. Zgodnie z przedmiotowym raportem, równoważny poziom dźwięku dzwonów wraz z poprawką impulsową wyniósł kolejno dla punktu 1 - 60,5 dB, dla punktu 2-65,2 dB, natomiast dla punktu 3-73,5 dB, co oznacza, iż dopuszczalne poziomy hałasu zostały przekroczone we wszystkich trzech punktach pomiarowych kolejno o: 5,5 dB w punkcie 1, 10,2 dB w punkcie 2 i 18,5 dB w punkcie 3. W związku z faktem, iż w trakcie przeprowadzonych 2 lutego 2022 r. oględzin na terenie przedmiotowej kaplicy, proboszcz Parafii pod wezwaniem [...] w K. wniósł o przekazanie kopii pomiarów emisji hałasu, w celu podjęcia działań mających na celu wyciszenie pracy dzwonu, organ przychylił się do prośby strony, umożliwiając jej podjęcie działań oraz wykonanie ponownych pomiarów emisji hałasu, po przeprowadzonych pracach wyciszających pracę dzwonu. Uznał organ, iż uzyskanie w ramach prowadzonego postępowania wyników pomiarów wskazujących na brak przekroczeń i do tego wiarygodnych informacji o podjętych działaniach, które spowodują ograniczenie emisji hałasu do środowiska do poziomu nieprzekraczającego dopuszczalnych norm, pozwoli na umorzenie przedmiotowego postępowania jako bezprzedmiotowego, w związku z tym, iż wyeliminowana została podstawa wydania decyzji.

Mając na względzie powyższe, ponowne pomiary poziomu emisji hałasu do środowiska zostały zlecone przez stronę i przedłożone organowi w raporcie z badań hałasu impulsowego w środowisku z 11 lipca 2022 r., nr [...]. Pomiary zostały wykonane przez firmę posiadającą akredytację w zakresie hałasu impulsowego w dniu 7 lipca 2022 r, w porze dnia, w tych samych punktach pomiarowych. Zgodnie z raportem, równoważny poziom dźwięku dzwonów wraz z poprawką impulsową wykazał, iż dopuszczalne poziomy hałasu zostały przekroczone w dwóch punktach pomiarowych kolejno: o 3,8 dB w punkcie 2 oraz o 12,8 dB w punkcie 3.

Organ nadmienił, że poddał raport analizie stwierdzając, że ponowne pomiary emisji hałasu zostały wykonane w takich samych warunkach jak wcześniejsze, które wykazały przekroczenia we wszystkich trzech punktach pomiarowych, tj. w tych samych punktach pomiarowych oraz ujmujących tę samą pracę tego samego źródła emisji hałasu. W związku z tym, iż przeprowadzone działania, mające na celu wyciszenie pracy dzwonu, nie doprowadziły do obniżenia emisji hałasu do poziomu nieprzekraczającego dopuszczalnych norm, ujętych w rozporządzeniu z dnia 14 czerwca 2007 r., działając na podstawie art. 115a P.o.ś., organ zobowiązany jest do wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu.

W tych okolicznościach wskazał organ, że mając na względzie, iż przedmiotowy dzwon kaplicy uruchamiany jest wyłącznie w porze dziennej, w punkcie I decyzji dopuszczalny poziom hałasu w środowisku określił wyłącznie dla pory dnia. Odnosząc się do faktu, iż w porze nocnej dzwon nie jest włączany, uznał za bezcelowe wykonywanie przedmiotowych pomiarów w porze nocnej. Wyjaśnił przy tym, że w związku z tym oraz przez wzgląd na fakt, iż posiada dowód przekroczenia dopuszczalnego poziomu emisji hałasu przedmiotowego dzwonu wyłącznie w porze dziennej nie określił dopuszczalnych poziomów emisji dla pory nocy.

Odnosząc się do pisma A. S. z 18 sierpnia 2022 r. informującego, iż wydanie przedmiotowej decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu nie rozwiąże problemu, stwierdził, że nie posiada odpowiednich kompetencji, które pozwoliłyby mu na wymuszenie na Parafii wyłączenia dzwonu o godz. 600 rano. Jedyną przesłanką w przypadku posiadania przez organ dowodu przekroczenia dopuszczalnych poziomów emisji hałasu do środowiska jest w tej sprawie art. 115a P.o.ś. zobowiązujący organ do wydania w tym przypadku decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu.

Ponadto nadmienił, iż z uwagi na fakt, iż przedmiotem prowadzonego postępowania nie była nadmierna emisja hałasu do środowiska powodowana pracą urządzeń nagłaśniających, a emisja hałasu powodowana uruchamianiem dzwonu kaplicy, stanowiącego instalacje w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 156 P.o.ś.

W pkt II decyzji organ pierwszoinstancyjny zobowiązał Parafię do wykonania działań mających na celu wyciszenie pracy dzwonu kaplicy pod wezwaniem [...] zlokalizowanej w miejscowości K.1, [...], gwarantujących dotrzymanie dopuszczalnych poziomów hałasu emitowanego do środowiska, w terminie do 31 grudnia 2022 r. Ponadto, zobowiązał Parafię do przeprowadzenia pierwszych pomiarów poziomu hałasu w terminie miesiąca od dnia zakończenia wyżej wymienionych działań oraz przedłożenia wyników przeprowadzonych pomiarów w terminie 30 dni od dnia przeprowadzenia tych pomiarów Staroście Krapkowickiemu oraz Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska w Opolu.

Odwołując się do art. 147 ust. 1 oraz art. 148 P.o.ś. oraz rozporządzenia Ministra Klimatu Środowiska z dnia 7 września 2021 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji podał organ, że okresowe pomiary hałasu w środowisku, w tym hałasu impulsowego, należy prowadzić raz na dwa lata, z uwzględnieniem specyfiki pracy źródła hałasu, a w przypadku źródeł pracujących sezonowo pomiary hałasu przeprowadzić w czasie ich pracy. Okresowe pomiary hałasu w środowisku pochodzącego od przedmiotowego dzwonu należy prowadzić zgodnie z metodyką referencyjną określoną w załączniku nr 8 ww. rozporządzenia. Wyniki pomiarów należy przedkładać zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, tj. art. 149 P.o.ś. oraz rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 15 grudnia 2020 r. w sprawie rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją instalacji lub urządzenia i innych danych zbieranych w wyniku monitorowania procesów technologicznych oraz terminów i sposobów prezentacji. Nadmienił, że za przekroczenia poziomów hałasu, określonych w decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, wymierzane są administracyjne kary pieniężne przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (zgodnie z art. 298 ust. 1 pkt 5 P.o.ś.).

Parafia, reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego, w ustawowym terminie wniosła od powyższej decyzji odwołanie. Zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj.:

art. 115 a ust. 1, 3, 4 i 5 P.o.ś. poprzez ich zastosowanie i wydanie decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, podczas gdy dzwony kościelne nie stanowią instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., zaś kościół nie jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś., a w konsekwencji emisja dźwięku pochodzącego z dzwonu kaplicy nie podlega przepisom P.o.ś.;

art. 3 pkt 6 P.o.ś. poprzez przyjęcie, że dzwon kościelny stanowi instalację w rozumieniu tegoż przepisu, podczas gdy dzwon kościelny nie wypełnia definicji instalacji i stacjonarnego urządzenia technicznego, którego eksploatacja może spowodować emisje;

art. 3 pkt 48 P.o.ś. poprzez przyjęcie, że kościół jest zakładem w rozumieniu tegoż przepisu, podczas gdy parafia nie wypełnia definicji zakładu wskazanego w P.o.ś.;

art. 156 ust. 1 i 2 P.o.ś. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że dźwięk tradycyjnych dzwonów kościoła nie stanowi elementu kultu religijnego towarzyszącego uroczystościom religijnym, podczas gdy dźwięk dzwonów kościelnych stanowi element kultu religijnego towarzyszącego uroczystościom religijnym, a nadto dźwięk dzwonów kościelnych powiązany jest z normalnym funkcjonowaniem miejsc kultu religijnego, jakim są kościoły w Polsce;

art. 5 i art. 8 ust. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanego w Warszawie 28 lipca 1993 r., poprzez uznanie parafii za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., zaś dzwony kościelne za instalację w rozumieniu art 3 pkt 48 P.o.ś., a w konsekwencji poprzez ograniczenie swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, który zgodnie z ww. postanowieniami winien być zapewniony Kościołowi Katolickiemu bez względu na obrządek, poprzez swobodne i publiczne pełnienie misji.

Ponadto, strona zarzuciła organowi pierwszoinstancyjnemu naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności nieuwzględnienie interesu społecznego, nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie ogólnych twierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności niewyjaśnienie dlaczego zdaniem organu pierwszej instancji dzwony kościelne stanowią instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., a parafia stanowi zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś., co w konsekwencji przesądziło o możliwości zastosowania art. 115a P.o.ś.;

art. 105 § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy ze względu na fakt, iż na granicy działki należącej do A. S. przekroczenie wartości standardu akustycznego nie występuje, niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe w związku ze zmianą okoliczności faktycznych, będących podstawą wszczęcia postępowania, a w konsekwencji wyeliminowaniem podstawy wydania decyzji.

Mając na uwadze powyższe, Parafia wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Organ pierwszej instancji podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i przy piśmie z 2 listopada 2022 r. przekazał odwołanie wraz z aktami sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Opolu.

W toku prowadzonego w drugiej instancji postępowania Kolegium uzupełniło akta sprawy o uchwałę Nr [...] Rady Miejskiej w G. z dnia 7 marca 2012 r., wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi K.1, w zakresie objętych przedmiotowym postępowaniem terenów chronionych akustycznie, tj. zlokalizowanego wokół kaplicy pw. [...] w K.1 przy placu [...] terenu zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczoną zabudową zagrodową oznaczonego na rysunku planu symbolem 3MN(RM). Nadto organ pierwszej instancji przy piśmie z 27 grudnia 2022 r. przekazał do SKO mapę ewidencyjną oraz wypis z rejestru gruntów m.in. dla działki nr a, k.m. [...], obręb K.1, oraz dla działki nr b, k.m. [...], obręb K.1. Pismem z 13 stycznia 2023 r. (doręczonym 18 stycznia 2023 r. i 1 lutego 2023 r.)

Kolegium zawiadomiło strony postępowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma. Strony z możliwości tej nie skorzystały. Następnie Kolegium wydało przytoczoną na wstępie decyzję z dnia 15 lutego 2023 r., nr SKO.40.3265.2022.oś.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy na wstępie przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach przypomniał, że organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania statuowaną przez art. 15 K.p.a., rozpatrując odwołanie, zobligowany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę w takim zakresie, w jakim została ona rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji. W wyniku dokonanej oceny sprawy Kolegium uznało, że przedmiotowe odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Podało Kolegium, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r., poz. 2556 z późn. zm.), zwanej nadal: P.o.ś. Ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska, w szczególności poprzez: 1) utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie; 2) zmniejszanie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany (art. 112 P.o.ś.). W przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, przekroczone są dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu określonego w art. 115a ust. 1 P.o.ś. W decyzji tej określa się dopuszczalne poziomy hałasu poza zakładem przy zastosowaniu wskaźników hałasu.

Zaznaczyło także Kolegium, że postępowanie w przedmiocie wydania decyzji, o której mowa w ust. 1, wszczyna się z urzędu (art. 115a ust. 5 P.o.ś.). W decyzji, o której mowa w ust. 1, mogą być określone wymagania mające na celu nieprzekraczanie poza zakładem dopuszczalnych poziomów hałasu, a w szczególności: 1) rozkład czasu pracy źródeł hałasu dla całej doby, wraz z przewidywanymi wariantami; 2) zakres, sposób i częstotliwość prowadzenia pomiarów poziomu hałasu w zakresie, w jakim wykraczają one poza wymagania, o których mowa w art. 147 i 148; 4) formę, układ, techniki i termin przedkładania wyników pomiarów, o których mowa w pkt 2, organowi właściwemu do wydania decyzji i Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska; do wyników przeprowadzonych pomiarów stosuje się odpowiednio przepis art. 147 ust. 6 (art. 115a ust. 4 P.o.ś.). Postępowanie w przedmiocie wydania decyzji, o której mowa w ust. 1, wszczyna się z urzędu (art. 115a ust. 5 P.o.ś.). Organem ochrony środowiska właściwym w sprawie, o której mowa w art. 115aust. 1, jest starosta (art. 378 ust. 1 P.o.ś.). Do terenów chronionych przed hałasem, dla których ustala się w drodze decyzji dopuszczalne poziomy hałasu, należą tereny przeznaczone: pod zabudowę mieszkaniową, pod szpitale i domy pomocy społecznej, pod budynki związane ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, na cele uzdrowiskowe, na cele rekreacyjno-wypoczynkowe oraz pod zabudowę mieszkaniowo-usługową (art. 113 ust. 2 pkt 1 P.o.ś.). Dla tych poszczególnych terenów, w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 113 ust. 1 P.o.ś., został określony różny dopuszczalny poziom hałasu. Jeżeli natomiast teren może być zaliczony do kilku rodzajów terenów, o których mowa w art. 113 ust. 2 pkt 1, w myśl art. 114 ust. 2 P.o.ś uznaje się, że dopuszczalne poziomy hałasu powinny być ustalone jak dla przeważającego rodzaju terenu.

Podało następnie Kolegium, że przez wskaźniki hałasu rozumie się parametry hałasu mające zastosowanie do ustalania i kontroli warunków korzystania ze środowiska w odniesieniu do jednej doby rozumie się: LAeq d - równoważny poziom dźwięku A dla pory dnia (rozumianej jako przedział czasu od godz. 600 do godz. 2200), LAeq n - równoważny poziom dźwięku A dla pory nocy (rozumianej jako przedział czasu od godz. 2200 do godz. 600- art. 112a pkt 1 lit. b P.o.ś.). Dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku, zróżnicowane ze względu na przeznaczenie terenów określił - na podstawie delegacji zawartej w art. 113 usc. 1 ustawy - Minister Środowiska w rozporządzeniu z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r., poz. 112).

Przenosząc powyższe na grunt badanej sprawy zaznaczyło Kolegium, że w analizowanej sprawie źródłem emitującym hałas, który negatywnie oddziałuje na tereny sąsiednie jest dzwon, zlokalizowany na wieży kaplicy pw. [...] w miejscowości K.1, plac [...], zlokalizowanej na działce nr a, k.m. [...], obręb K.1, stanowiącej własność Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] w K. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia co do uwarunkowań prawnych zakwalifikowania powyższego dzwonu jako instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś. Dzwon ten stanowi bowiem wskazane w tym przepisie stacjonarne urządzenie techniczne, którego eksploatacja może spowodować emisję, o której mowa w art. 3 pkt 4 lit. b, czyli hałas.

W dalszych motywach wskazało Kolegium, że zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 6 P.o.ś. instalacjami są: a) stacjonarne urządzenie techniczne, b) zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu, c) budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję. Instalacjami, w przedstawionym znaczeniu, będą zatem urządzenie techniczne lub zespół urządzeń technicznych. Zauważyło przy tym, że w art. 3 pkt 42 P.o.ś. wyodrębniono pojęcie "urządzenia", przez które rozumie się niestacjonarne urządzenia techniczne, w tym środki transportu. Cechą (czynnikiem) rozgraniczającym używane pojęcia "instalacji" i "urządzenia" jest ich stacjonarność lub jej brak. Dzwony (zwłaszcza dzwony kościelne usytuowane w dzwonnicach, sygnaturkach, wieżach kościelnych itd.), aby realizować swoją podstawową funkcję, tj. generować dźwięk muszą być tam w odpowiedni sposób umieszczone, zamontowane oraz wprawione w ruch. Zdaniem Kolegium niezależnie od sposobu uruchamiania dzwonów (ręcznie lub automatycznie), czy też sterowania ich pracą (fazą rozruchu, pełnej pracy i hamowania) całość niewątpliwie tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś. W tym rozumieniu, jak skonstatowało, dzwon jest instalacją uruchamianą automatycznie i regularnie w celach związanych z kultem religijnym (zob. oświadczenie proboszcza ww. Parafii złożone w trakcie oględzin 2 lutego 2022 r.), a nawet nie celem informowania o terminie odprawianych nabożeństw (jak wynika z informacji udostępnionych na stronie internetowej Parafii [[...]]). Podniosło Kolegium, że msze Święte w kościele filialnym pod wezwaniem [...] w K.1 przeprowadzane są - co do zasady - w poniedziałek i w sobotę o godzinie 1700. Tym samym emisja jego dźwięku będzie podlegała rygorom ustawy i przepisów wykonawczych.

W konsekwencji powyższego, Parafia Rzymskokatolicka pod wezwaniem [...] w K., jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalacje jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Podkreśliło także Kolegium, że ustawodawca w przepisie tym wprowadził legalną definicję zakładu - odrębną od potocznego rozumienia tego słowa, znajdującego swoje odzwierciedlenie w słownikach języka polskiego.

Stąd, jak zaznaczył organ odwoławczy, fakt, że kościół (w stanie sprawy: kaplica) wraz z dzwonami nie ma charakteru przemysłowego lub gospodarczego nie stanowi przeszkody dla uznania dzwonów kościelnych za instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., zaś kościoła (kaplicy) za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Zakładem, w rozumieniu ww. przepisu jest jedna lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalacje posiada tytuł prawny, oraz znajdującymi się na nim urządzeniami. Charakter budynku nie ma w tej sprawie znaczenia prawnego. Biorąc bowiem pod uwagę cele ustawy sformułowane w przepisie art. 6 P.o.ś., chodzi tu o skuteczne podjęcie działań prewencyjnych mających na celu wyeliminowanie lub ograniczenie negatywnego oddziaływania na środowisko, którego cechą jest specyficzne źródło immisji - urządzenie (zespół) techniczne negatywnie oddziałujące na środowisko w stałym układzie przestrzennym, w stałym miejscu. Emitowany przez dzwony kościelne hałas nie stanowi także powszechnego korzystania ze środowiska w rozumieniu art. 2 ust. 2a P.o.ś., bowiem korzystanie ze środowiska (realizowane bez wykorzystania instalacji), będzie mogło być rozumiane jako powszechne, tylko wówczas, gdy będzie pozostawało w związku z zaspokojeniem potrzeb osobistych gospodarstwa domowego, w tym wypoczynku i uprawiania sportu (art. 4 ust. 1 P.o.ś.).

W ocenie organu odwoławczego w analizowanym przypadku - wbrew twierdzeniu odwołującej się - nie znajduje zastosowania przepis art. 156 P.o.ś., w myśl którego zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe nie stosuje się do uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym. Automatyczne i regularne uruchamianie dzwonów kościelnych, będących źródłem ponadnormatywnej emisji nie następuje bowiem podczas uroczystości związanych z kultem religijnym. Dźwięk dzwonów wyznacza rytm dnia, a w okolicznościach sprawy nawet nie informuje o mającej się odbyć mszy, nie jest więc elementem kultu religijnego. Zdaniem Kolegium wiązać go należy raczej z wielowiekową tradycją związaną z wyznaczaniem rytmu życia, odmierzaniem czasu pracy i modlitwy.

Dostrzegło przy tym Kolegium, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie był zakaz używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających, o czym mowa w art. 156 P.o.ś. Zakaz taki nie został też sformułowany w zaskarżonej decyzji. Podobnie art. 157 ust. 2 P.o.ś., wyłączający możliwość ustanowienia względem instalacji lub urządzeń znajdujących się w miejscach kultu religijnego ograniczenia co do czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko, nie mógł być brany pod uwagę, bowiem ograniczenie takie następuje w drodze uchwały właściwej rady gminy, a w niniejszej sprawie źródłem obowiązku Parafii jest decyzja organu pierwszej instancji, wydana na podstawie art. 115a ust. 1 P.o.ś.

W dalszych motywach odnotowało Kolegium, że zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego wsi K.1, przyjętym uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w G. z dnia 7 marca 2012 r. (Dz. Urz. Woj. Opols. poz. 552 z późn. zm.), obszar, na którym zlokalizowany jest omawiany zakład, zakwalifikowany został jako teren placu publicznego (symbol KPP), a sąsiednie tereny podlegające ochronie akustycznej przeznaczone są pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną z dopuszczeniem zabudowy zagrodowej, oznaczone symbolem 3MN(RM). W otoczeniu przedmiotowego zakładu znajduje się także teren usług komercyjnych handlowych (UKh), jednakże najbliższe otoczenie omawianej instalacji w przeważającej części stanowią tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczeniem zabudowy zagrodowej. Poza tym zgodnie z § 16 pkt 3 lit. b ww. planu miejscowego w celu ochrony stanu środowiska terenów mieszkaniowych oraz ochrony zdrowia ludzi ustala się następujące wymagania w zakresie dopuszczalnych poziomów hałasu, na podstawie obowiązujących odrębnych przepisów - dla terenów 1MN i 3MN(RM) - jak dla terenów zabudowy mieszkaniowo-usługowej i zabudowy zagrodowej. Z kolei raport z badań i obliczeń hałasu impulsowego w środowisku, związanego z funkcjonowaniem dzwonu na wieży kościoła pw. [...] w K.1 sporządzony 11 lipca 2022 r., nr [...], przez K. M. z E. w O. potwierdza, że źródłem hałasu analizowanego w przedmiotowej sprawie jest dzwon umieszczony na wieży kościoła (ponieważ w raporcie kaplica określana jest jako kościół, stąd odnosząc się do ustaleń raportu Kolegium zachowało tę terminologię) pod wezwaniem [...] w K.1 przy placu [...], pracujący przez 2 minuty o godz. 600, 1200 i 1800, w dni powszednie i w niedzielę. Dzwonem steruje układ elektroniczny przy wykorzystaniu elektrycznego napędu do poruszania dzwonów. Auto raportu wyjaśnił, że zgodnie z normą PN-EN 1996- 2:1999/A1:2002 (Akustyka - Opis i pomiary hałasu środowiskowego. Zbieranie danych dotyczących sposobu zagospodarowania terenu) dźwięk dzwonów kościelnych zakwalifikowany został do grupy typowych dźwięków impulsowych. Pomiary hałasu impulsowego emitowanego przez dzwon na szczycie budynku kościoła wykonano 7 lipca 2022 r. pomiędzy godz. 1130 a 1210 w trzech punktach pomiarowych na granicy działek, tj. P1 - działka nr b - plac [...] w K.1 (w odległości 58 m), P2 - działka nr c - plac [...] w K.1 (w odległości 22 m), P3 - działka nr d - plac [...] w K.1 (w odległości 18 m). Teren, na którym znajdują się punkty pomiarowe jest płaski, stąd żadne formy terenowe nie stanowiły przeszkody dla fali akustycznej na odcinku źródło - odbiornik. Otoczenie punktów pomiarowych od strony źródła stanowi teren utwardzony kostką brukową lub asfaltem. Pomiędzy P1, a źródłem dźwięku znajduje się zbiornik wodny stanowiący powierzchnię odbijającą się dla dźwięku oraz niewielką ilość nasadzeń niskiej roślinności. W otoczeniu źródła hałasu znajdują się tereny mieszkaniowe, najbliższa zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna znajduje się w kierunku wschodnim w odległości około 10 m od elewacji kościoła i 22 m od źródła hałasu, zaś po stronie północnej - w odległości około 18 m od źródła hałasu, w kierunku południowym - około 55 m, a w kierunku zachodnim - około 59 m. W czasie pomiarów dzwon bił przez 120 sekundy, czas bicia dzwonu w dni powszednie również wynosi po 2 minuty trzy razy w ciągu doby, co daje łącznie 4 minuty w ośmiogodzinnym czasie odniesienia. Analizę wyników badań przeprowadzono zgodnie z wdrożonymi w ramach systemu zarządzania PN-EN ISO/TEC 17025:2018 procedurami oraz instrukcją określania niepewności pomiarowej. Na terenie, na którym zlokalizowano punkty pomiarowe, oznaczonym w planie miejscowym symbolem 3MN(RM), obowiązują standardy akustyczne określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku, wynoszące dla terenów zabudowy mieszkaniowo-usługowej i zabudowy zagrodowej - 55 dB dla pory dnia i 45 dB dla pory nocy. Autor opinii wyjaśnił, iż pomiary i obliczenia wykonał odpowiednio do metodyki referencyjnej określonej w załączniku nr 8 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 września 2021 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji (Dz. U. poz. 1710 z późn. zm. - § 9 ust. 3 tego rozporządzenia). Zastosował metodę pomiaru ekwiwalentnego poziomu dźwięku ze składowymi impulsowymi oraz użył przyrządów pomiarowych zgodnie z metodyką referencyjną określoną w załączniku nr 8, a jednocześnie spełniających wymagania określone w rozdziale C załącznika nr 7. Na bieżąco monitorował warunki meteorologiczne panujące na terenie badania oraz uwzględnił tło akustyczne występujące w tym środowisku; dokonał bowiem jego pomiaru bezpośrednio przed uruchomieniem dzwonów. Badanie hałasu impulsowego przeprowadzono zgodnie ze strategią 2 opisaną w punkcie 4.1.2 zmiany do polskiej normy PN-ISO 1996-2:1999/A1:2002 Akustyka. Opis i pomiary hałasu środowiskowego zbieranie danych dotyczących sposobu zagospodarowania terenu, tj. ze względu na brak możliwości oddzielnego pomiaru i identyfikacji hałasu impulsowego dzwonu, wyznaczenie wskaźników poziomu hałasu przeprowadzono w oparciu o pomiary równoważnego poziomu ciśnienia akustycznego.

Ustalony w efekcie opisanego wyżej procesu obliczenia poziom hałasu przekroczył dopuszczalną dla wyznaczonych punktów pomiarowych wartość standardu akustycznego, wynoszącą 55 dB, tj. w punkcie P2 o 3,8 dB i w punkcie P3 o 12,8 dB, natomiast w punkcie P1 poziom hałasu nie przekroczył dopuszczalnej wartości.

W dalszych motywach wyjaśniło Kolegium, że przedmiotowe postępowanie - stosownie do art. 115a ust. 5 P.o.ś. - wszczęte zostało z urzędu. Zatem dla jego prowadzenia i wydania w przedmiotowej sprawie decyzji określającej dopuszczalny poziom hałasu nie jest wymagane (niezbędne) złożenie podania przez osobę mająca interes prawny w postępowaniu w tego rodzaju przedmiocie. Tym samym stwierdziło, że nie ma zatem podstaw prawnych do umorzenia postępowania, o co wniosła strona w odwołaniu.

Podkreśliło – podsumowując powyższe wywody i ustalenia – że dla wydania decyzji na podstawie art. 115a ust. 1 P.o.ś. nie ma znaczenia incydentalny charakter religijnych czynności polegających na biciu kościelnych dzwonów wyłącznie w ściśle określonych dniach i godzinach i wystarczające jest jednorazowe przekroczenie normatywnego poziomu hałasu. W świetle tego przepisu właściwy organ tylko bowiem stwierdza określony stan faktyczny i prawny, przyporządkowując konkretnemu zakładowi określone w rozporządzeniu dopuszczalne poziomy hałasu, które muszą zostać spełnione poza zakładem. Decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu jest decyzją związaną a jej celem jest ochrona otoczenia przed szkodliwym oddziaływaniem hałasu. Ponadto, skoro proboszcz Parafii stwierdził w toku postępowania, że dzwony używane są regularnie każdego dnia, to – jak stwierdził organ odwoławczy – trudno uznać powstający w związku z tym przekraczający normy hałas, za działalność wyłączoną spod ochrony środowiska przed hałasem. Odnotowało przy tym, że - jak wynika z opinii - E. w O. posiada akredytację w odniesieniu do normy PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02, co oznacza spełnienie wymagań dotyczących kompetencji technicznych i systemu zarządzania, koniecznych dla zapewnienia wiarygodnych technicznie wyników badań / wzorcowań. Na potwierdzenie powyższego do raportu przedłożono certyfikat akredytacji z 17 grudnia 2020 r. nr [...]

Tym samym nie znalazł akceptacji Kolegium argument odwołania dotyczący niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz braku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 K.p.a. W ocenie zespołu orzekającego SKO sposób przeprowadzenia pomiarów oraz zmierzone wartości poziomów dźwięku nie budzą wątpliwości w zakresie prawidłowości ich przeprowadzenia i odpowiadają metodykom referencyjnym ich wykonywania zawartym we wskazanym wyżej rozporządzeniu w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji. Wyniki pomiarów nie są przy tym kwestionowane przez skarżącą. Stąd zarzuty odwołania dotyczące braku przeprowadzenia prawidłowego i wyczerpującego postępowania wyjaśniającego są nieuzasadnione.

Kolegium nie zgodziło się również z zarzutem naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 107 K.p.a. w związku z art. 8 Kp.a. z powodu nienależytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie ogólnych twierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Strona bowiem uważa, że organ nie wyjaśnił powodów, dla których uznał, że dzwony kościelne stanowią instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., a parafia stanowi zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. zaakcentował organ odwoławczy, że już z relacji stanu faktycznego przedstawionego w niniejszej decyzji wynika motywacja organu we wskazanym przez stronę skarżącą zakresie (zob. s. 4 i 5 zaskarżonej decyzji). Nie było to lakoniczne stanowisko, a nadto odnosiło się do specyfiki analizowanej sprawy, w której źródłem hałasu jest dzwon kaplicy.

Podsumowując dotychczas powiedziane, Kolegium zauważyło, że przedmiotowe wyżej rozważania pozwalają na stwierdzenie, iż organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji prawidłowo określił Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] w K. dopuszczalny poziom hałasu emitowanego do środowiska z kaplicy zlokalizowanej w K.1 przy placu [...], wyrażony równoważnym poziomem dźwięku w odniesieniu do chronionych akustycznie - tj. wskazanych w rozporządzeniu w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku - terenów mieszkaniowo-usługowych i zabudowy zarodowej (zob. wskazany wcześniej § 16 pkt 3 lit. b cytowanego wyżej planu miejscowego), wynoszący w porze dnia 55 dB.

Zauważył przy tym organ odwoławczy, że wydając decyzję w trybie art. 115a P.o.ś. właściwy organ nie nakłada na zakład nowych obowiązków, lecz jedynie stwierdza, iż w związku ze swoją działalnością emituje on hałas, który poza terenem zakładu przekracza dopuszczalny poziom dla określonego terenu objętego prawną ochroną. Zakład musi bowiem tak funkcjonować, aby nie został przekroczony dopuszczalny poziomu hałasu przewidziany dla terenów chronionych akustycznie. Jednocześnie podkreślił, że zaskarżona decyzja nie ogranicza swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, ponieważ dotyczy wyłącznie dopuszczalnego poziomu hałasu wydawanego przez dzwon kaplicy, limitując go na poziomie wynikającym z przepisów powszechnie obowiązujących, bez ograniczeń co do możliwości praktykowania kultu religijnego. Zgodził się przy tym, że dźwięk dzwonów kościelnych wiązać należy z wielowiekową tradycją związaną z wyznaczaniem rytmu życia, odmierzaniem czasu pracy i modlitwy. Ponadto, zgodnie z art. 24 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospołitą Polską Kościół ma prawo do budowy, rozbudowy i konserwacji obiektów sakralnych i kościelnych oraz cmentarzy - zgodnie z prawem polskim, a budowę obiektów sakralnych i kościelnych oraz założenie cmentarza inicjują właściwe władze kościelne po uzgodnieniu miejsca z kompetentnymi władzami i po uzyskaniu wymaganych decyzji administracyjnych. Powyższe oznacza, że wolność sprawowania kultu nie doznaje uszczerbku poprzez dostosowanie działalności polegającej na budowie obiektów sakralnych i kościelnych do obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa administracyjnego. Podkreślić wyraźnie trzeba, że zaskarżona decyzja nie wprowadza żadnego zakazu w zakresie wykonywania kultu religijnego, a jedynie określa dopuszczalny poziom hałasu emitowanego przez dzwony, w celu dostosowania natężenia dźwięku do norm określonych w obowiązujących przepisach prawa dla środowiska, w którym koegzystują Parafia, jej parafianie i społeczność lokalna nienależąca do Kościoła. Z tych przyczyn nie zgodziło się Kolegium, że w sprawie doszło do naruszenia art. 5 i art. 8 ust. 1 Konkordatu.

Odnosząc się natomiast do rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1.2. decyzji - określającego formę, układ, techniki i termin przedkładania wyników pomiarów - Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 115a ust. 4 pkt 4 P.o.ś. dopuszczalne jest określenie w decyzji wymagań dotyczących formy, układu, techniki i terminu przedkładania wyników pomiarów poziomu hałasu, organowi właściwemu do wydania decyzji i Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska. Do wyników przeprowadzonych pomiarów stosuje się odpowiednio przepis art. 147 ust. 6 tej ustawy. Nie jest natomiast dopuszczalne rozstrzygnięcie powtarzające w istocie regulację ustawową co ma miejsce w analizowanym przypadku, a nawet z błędnym wskazaniem organu (inspektora wojewódzkiego zamiast głównego inspektora). Poza tym termin przedkładania wyników pomiarów wynika bezpośrednio z § 7 rozporządzenia z dnia 15 grudnia 2020 r. w sprawie rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją instalacji lub urządzenia i innych danych zbieranych w wyniku monitorowania procesów technologicznych oraz terminów i sposobów prezentacji. W pkt 3 tej regulacji wskazano, że wyniki pomiarów przedkłada się w pozostałych przypadkach (czyli nie w przypadku pomiarów ciągłych ani pomiarów okresowych wykonywanych częściej niż jeden raz w miesiącu, z czym nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku) w ciągu 30 dni od dnia zakończenia pomiaru. Ponadto obowiązek ewidencjonowania i przechowywania wyników pomiarów przez okres 5 lat od końca roku, którego dotyczą ustanawia art. 147 ust. 6 P.o.ś., do którego odsyła art. 115a ust. 4 pkt 4 P.o.ś.

Zdaniem Kolegium bez podstawy prawnej organ pierwszej instancji orzekł - w pkt II decyzji - o zobowiązaniu Parafii do wykonania działań mających na celu wyciszenie pracy dzwonu kaplicy (w określonym terminie wraz z obowiązkiem przeprowadzenia poziomu hałasu oraz przedłożenia wyników tych pomiarów). Norma art. 115a ust. 1, 3 i 4 P.o.ś. daje organowi ochrony środowiska podstawę do ustalenia dopuszczalnego poziomu hałasu oraz określonych wymagań, wśród których brak jest możliwości nałożenia obowiązku wykonania działań mających na celu wyciszenie pracy dzwonu kaplicy, jak to orzekł organ. Oczywistym jest, że na mocy decyzji określającej dopuszczalny poziom hałasu, strona, do której skierowane jest to rozstrzygnięcie winna podjąć działania mające na celu doprowadzenie do stanu, w którym dzwon przedmiotowej kaplicy będzie emitował do środowiska hałas na poziomie dopuszczonym przez przepisy prawa dla terenów chronionych akustycznie - w okolicznościach sprawy 55 dB dla terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z dopuszczoną zabudową zagrodową. Żaden przepis P.o.ś. nie daje jednak podstaw organowi do nakładania obowiązku wykonania określonych działań.

Powyższe skutkowało uznaniem, że rozstrzygniecie zaskarżonej decyzji w pkt 1.2. i pkt II nie znajduje podstawy prawnej, stąd Kolegium zreformowało zaskarżoną decyzję przez uchylenie jej - w części objętej pkt 1.2. i pkt II - i w tym zakresie umorzyło postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe z powodu braku podstawy prawnej do rozstrzygania we wskazanych kwestiach. W pozostałym zakresie, tj. wynikającym z pkt 1.1., Kolegium postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję, jako wydaną zgodnie z obowiązującym prawem.

Jednocześnie w ocenie organu odwoławczego prawidłowo organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji pouczył Parafię, iż - na podstawie art. 147 ust. 1 i art. 148 P.o.ś. oraz rozporządzenia Ministra Klimatu Środowiska z dnia 7 września 2021 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji - okresowe pomiary hałasu w środowisku, w tym hałasu impulsowego, prowadzi się raz na dwa lata, licząc od daty, w której decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu stała się ostateczna, z uwzględnieniem specyfiki pracy źródeł hałasu, a w przypadku źródeł hałasu pracujących sezonowo pomiary hałasu przeprowadza się w tym okresie (zob. § 8 ust. 3 ww. rozporządzenia). Okresowe pomiary hałasu w środowisku pochodzącego od przedmiotowego dzwonu należy prowadzić zgodnie z metodyką referencyjną określoną w załączniku nr 8 ww. rozporządzenia. Wyniki pomiarów należy przedkładać zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, tj. art. 149 P.o.ś. oraz rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 15 grudnia 2020 r. w sprawie rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z eksploatacją instalacji lub urządzenia i innych danych zbieranych w wyniku monitorowania procesów technologicznych oraz terminów i sposobów prezentacji (Dz. U. poz. 2405). Uznało nadto Kolegium, że prawidłowo również organ pierwszoinstancyjny poinformował, że wojewódzki inspektor ochrony środowiska - zgodnie z art. 298 ust. 1 pkt 5 P.o.ś. - wymierza, w drodze decyzji, administracyjną karę pieniężną za przekroczenie poziomów hałasu określonych w decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu. Odnotowało na zakończenie, że nieuzasadnione w kontekście normy art. 115a P.o.ś. było powoływanie się przez Parafię na wyroki sądów powszechnych dotyczące innych - niż przedmiotowa - spraw, a tezy tam nie wyłączają prawnej możliwości procedowania w sprawie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu emitowanego w środowisku przez dzwony zamontowane w objętej przedmiotową sprawą kaplicy. Wyrok Sądu Okręgowego w Siedlca II Wydziału Karnego z 24 stycznia 2014 r., sygn. akt II Ka 629/13, dotyczy postępowania o wykroczenie z art. 156 ust. 1 w związku z art. 343 P.o.ś., czyli naruszenia zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających. Natomiast wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2018 r., sygn. akt IV KK 475/17, został wydany na kanwie sprawy o wykroczenie z art. 51 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2022 r., poz. 2151 z późn. zm.), tj. zakłócenia spokoju lub porządku publicznego.

Odnosząc się do z kolei do podniesionej przez A. S. kwestii, iż wydanie decyzji określającej dopuszczalny poziom hałasu nie rozwiąże problemu dotyczącego włączenia dzwonu o godz. 600 rano (pismo z 18 sierpnia 2022 r.), Kolegium wyjaśniło, że aspekt ten pozostaje poza przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 115a P.o.ś., którego zakres rozpatrzenia przez organ ochrony środowiska orzekający w przedmiotowej sprawie wyznacza norma art. 115a ust. 1 P.o.ś. W świetle tej regulacji w przypadku stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu, organ wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Tym samym organ nie ma kompetencji (instrumentów) do przymuszenia Parafii, by nie uruchamiała dzwonu kaplicy o godz. 600. Co – jak zaznaczyło Kolegium – nie zmienia jednak faktu, że w ramach koegzystencji i dobrego sąsiedztwa Parafia może poczynić czynności techniczne regulujące m.in. czas bicia dzwonu, ustalając go tak, aby zgodnie z tradycją wyznaczać parafianom rytm dnia, czy nawet jego dźwiękiem wzywać na liturgię, a osoby trzecie nie doznawały uszczerbku w środowisku wokół kaplicy.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zaskarżyła orzeczenie odwoławcze w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W zasadniczej kwestii autor skargi powtórzył dotychczas prezentowane stanowisko, zwłaszcza sformułowane w odwołaniu zarzuty i argumenty przytoczone na ich poparcie. Zaskarżonej decyzji zarzucił bowiem zarówno naruszenie przepisów prawa procesowego jak i materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a. i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności nieuwzględnienie interesu społecznego, nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie ogólnych twierdzeń w zakresie podstawy prawnej, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, w szczególności niewyjaśnienie dlaczego zdaniem organu dzwony kościelne stanowią instalację w rozumieniu art. 3 pkt. 6 P.o.ś., a Parafia stanowi zakład w rozumieniu art. 3 pkt. 48 P.o.ś., co w konsekwencji przesądziło o możliwości zastosowania art. 115a P.o.ś.;

2) art. 115 a ust. 1, 3, 4 i 5 P.o.ś. poprzez ich zastosowanie i wydanie decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu wobec Skarżącego - Parafii, podczas gdy dzwony kościelne nie stanowią instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., zaś kościół nie jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś., a w konsekwencji emisja dźwięku pochodzącego z dzwonu kaplicy nie podlega przepisom ustawy Prawo ochrony środowiska;

3) art. 3 pkt 6 P.o.ś. poprzez przyjęcie, że dzwon kościelny stanowi "instalację" w rozumieniu tegoż przepisu, podczas gdy dzwon kościelny nie wypełnia definicji instalacji i stacjonarnego urządzenia technicznego, którego eksploatacja może spowodować emisje;

4) art. 3 pkt 48 P.o.ś. poprzez przyjęcie, że kościół jest "zakładem" w rozumieniu tegoż przepisu, podczas gdy Parafia nie wypełnia definicji zakładu wskazanego w P.o.ś.;

5) art. 156 ust. 1 i ust. 2 P.o.ś. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że dźwięk tradycyjnych dzwonów kościoła nie stanowi elementu kultu religijnego towarzyszącego uroczystościom religijnym, podczas gdy dźwięk dzwonów kościelnych stanowi element kultu religijnego towarzyszącego uroczystościom religijnym, a nadto dźwięk dzwonów kościelnych powiązany jest z normalnym funkcjonowaniem miejsc kultu religijnego, jakim są kościoły w Polsce;

6) art. 5 i art. 8 ust. 1 Konkordatu poprzez uznanie Parafii za "zakład" w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., zaś dzwony kościelne za "instalację" w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś., a w konsekwencji poprzez ograniczenie swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, który zgodnie z ww. postanowieniami.

Mając na uwadze zarzucone naruszenia autor skargi wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji w części, tj. w zakresie pkt 2 utrzymującego w mocy zaskarżoną decyzję i umorzenie postępowania ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w części tj. w zakresie pkt 2 i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji. Ponadto, wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W motywach skargi jej autor rozwinął zarzuty sformułowane w jej petitum. Powtórzył w zasadniczej kwestii – jak wskazano powyżej – argumenty przytoczone w odwołaniu. Podniósł tym samym, że zgodnie z art. 156 ust. 1 i ust. 2 P.o.ś. Zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu.

W ocenie skarżącej organ naruszył ww. przepis poprzez przyjęcie, że dźwięk tradycyjnych dzwonów kościoła nie stanowi elementu kultu religijnego towarzyszącego uroczystościom religijnym, podczas gdy dźwięk dzwonów kościelnych stanowi element kultu religijnego towarzyszącego uroczystościom religijnym, a nadto dźwięk dzwonów kościelnych powiązany jest z normalnym funkcjonowaniem miejsc kultu religijnego, jakim są kościoły w Polsce.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te nie naruszają prawa.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i aprobuje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie jej jest prawidłowe, a motywy w niej jej zawarte są przekonywujące, zgodne z prawem.

Zgodnie z art. 156 ust. 1 P.o.ś. zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Według zaś art. 156 ust. 2 P.o.ś. przepisu ust. 1 nie stosuje się do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu. W myśl art. 115a ust. 1 P.o.ś. w przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza zakładem, w wyniku jego działalności, są przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu ustalonego normatywnie. W decyzji, o której mowa w ust. 1, określa się dopuszczalne poziomy hałasu poza zakładem przy zastosowaniu normatywnie określonych wskaźników hałasu w odniesieniu do rodzajów terenów, o których mowa w art. 113 ust. 2 pkt 1, na które oddziałuje zakład (art. 115a ust. 3 P.o.ś.). Skarżąca Parafia w pierwszej kolejności podnosiła, że nie jest zakładem w rozumieniu art. 115a ust. 1 P.o.ś., w drugiej zaś, że organ wadliwie przeprowadził postępowanie dowodowe i odkodował normy prawa materialnego zastosowane w sprawie. Sąd orzekający aprobuje w pełni pogląd, że nie tylko instalację nagłaśniającą, ale i dzwony kościelne należy uznać za instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś., a parafię (kościół), w której się znajdują za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś., a także że w stosunku do takiej instalacji i zakładu znajduje zastosowanie przepis art.115a P.o.ś. (por. wyrok NSA z 4 października 2016 r., sygn. akt II OSK 3250/14 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 760/21, publ. CBOSA i zawarta tam argumentacja). Jak słusznie wyjaśniono w przywołanych wyrokach dzwony kościelne (także "tradycyjne", a nie tylko elektroniczne) stanowią instalację w rozumieniu tych przepisów, a w konsekwencji parafia, na terenie której są one posadowione, jest zakładem w rozumieniu tych przepisów. Dzwony bowiem (zwłaszcza dzwony kościelne usytuowane w dzwonnicach, sygnaturkach, wieżach kościelnych itd.), aby realizować swoją podstawową funkcję, tj. generować dźwięk muszą być tam w odpowiedni sposób umieszczone, zamontowane oraz wprawione w ruch. Są one montowane do jarzma (prostego, wykorbionego, kołowego), które stanowi ruchomy element zawieszenia. Samo jarzmo jest osadzane w nieruchomym siedzisku. O ile kiedyś uruchamiano dzwony ręcznie, o tyle dziś przeważają systemy automatyczne. Niezależnie jednak od sposobu uruchamiania dzwonów, czy też sterowania pracą dzwonów (fazą rozruchu, pełnej pracy i hamowania) całość niewątpliwie tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś. W konsekwencji parafia, jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalacje będzie zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Podkreślić należy, że ustawodawca w przepisie tym wprowadził legalną definicję zakładu – odrębną od potocznego rozumienia tego słowa, znajdującego swoje odzwierciedlenie w słownikach języka polskiego. Zgodnie z art. 115a ust. 1 P.o.ś. wystarczające jest stwierdzenie, że w konkretnym przypadku nastąpiło przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu, określonego wskaźnikami poziomu hałasu w Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. nr 120, poz. 826). Właściwy organ w świetle tego przepisu tylko stwierdza określony stan faktyczny i prawny, przyporządkowując konkretnemu zakładowi określone w rozporządzeniu dopuszczalne poziomy hałasu, które muszą zostać spełnione poza zakładem. Decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu jest zatem decyzją związaną, a na jej zakres przedmiotowy nie ma wpływu adresat decyzji. Organem właściwym do wydania decyzji jest starosta na podstawie art. 378 ust. 1 P.o.ś., po stwierdzeniu na podstawie pomiarów - nawet jednokrotnego - przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu. Decyzja wydana na podstawie art. 115a P.o.ś. ma na celu ochronę otoczenia przed przekroczeniem przez dany podmiot dopuszczalnego poziomu hałasu. Wystarczy więc jednorazowe przekroczenie tych poziomów, by mogła być wydana decyzja zgodnie z tym przepisem w celu zabezpieczenia prawa osób, na które szkodliwie oddziałuje działalność tego podmiotu (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 6/10).

Wobec powyższego organ uprawniony był, a nawet zobligowany, do oceny, czy skarżąca Parafia generuje hałas przekraczający dopuszczalne normy. Jak już wspomniano zgodnie z art. 156 ust. 2 P.o.ś. przepisu ust. 1 (zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach) nie stosuje się do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu. Niewątpliwie w tym przypadku hałas generowany jest przez uroczystości i imprezy związane z kultem religijnym.

Zgodnie z art. 157 ust. 1 i 2 P.o.ś. ewentualne czasowe ograniczenia funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko, nie mogą dotyczyć instalacji lub urządzeń znajdujących się w miejscach kultu religijnego. Jest to wyraz gwarancji Państwa w stosunku do swobody sprawowania i organizowania kultu religijnego. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2018 r., w sprawie o sygn. akt IV KK 475/17 (LEX nr 2433071) na kanwie sprawy o wykroczenie z art. 51 Kodeksu wykroczeń (Kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny albo wywołuje zgorszenie w miejscu publicznym podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny), przyjęto, że zwyczaj w postaci bicia kościelnych dzwonów przywołujących wiernych na Mszę Świętą, który jest w Polsce od wieków przyjętym zachowaniem, może wyłączać bezprawność zachowań wypełniających znamiona czynów zabronionych stypizowanych jako wykroczenia. Trafność swojego stanowiska Sąd Najwyższy wzmocnił argumentacją z art. 156 ust. 2 P.o.ś. stwierdzając, że w jego świetle zakaz używania instalacji i urządzeń nagłaśniających nie dotyczy także uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym. Wywieść z tego należy, że Sąd Najwyższy Mszę Świętą uznał za wchodzącą w zakres pojęcia "uroczystości i imprezy związane z kultem religijnym". Zauważyć jednak należy, że wyłączenie Mszy Świętej spod zakazu używania urządzeń i instalacji nagłaśniających określonego w art. 156 ust. 1 P.o.ś. nie oznacza – jak zdaje się oczekuje tego skarżąca – że używanie tych urządzeń i instalacji w ogóle nie podlega regulacjom przepisów P.o.ś. Wręcz przeciwnie, wówczas emisja dźwięku z tego rodzaju instalacji będzie podlegała kontroli w ramach instytucji służącej ograniczaniu hałasu w środowisku przewidzianej w art. 115a P.o.ś., a mianowicie ustaleniu w decyzji dopuszczalnego poziomu hałasu w razie przekroczeń norm akustycznych powstałych w wyniku użytkowania instalacji nagłaśniającej. Sąd podkreśla, że w normie art. 115a ust.1 P.o.ś. zasadniczą przesłanką jest stwierdzenie przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu. Przepis ten w ogóle nie odnosi się do przyczyn przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu. Tak więc już sama wykładnia językowa pozwala na sformułowanie tezy, że przepis ten dotyczy każdego hałasu, niezależnie od jego źródła pochodzenia. Także wykładnia celowościowa przemawia za takim rozumieniem tego przepisu, gdyż jego celem jest ochrona środowiska. Cel ten można zrealizować jedynie abstrahując od źródła hałasu. Dla środowiska obojętnym jest bowiem źródło hałasu, a istotny jest jedynie fakt przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu.

Z uwagi na powyższe Sąd orzekający w pełni aprobuje pogląd, iż zróżnicowanie sytuacji w zależności od źródła dźwięku: "ręczne/mechaniczne wprawianie w ruch dzwonów" lub "emisja dźwięku dzwonu z głośnika" nie znajduje prawnego ani logicznego uzasadnienia. Jednym z celów regulacji P.o.ś. jest ochrona środowiska przez hałasem, zatem rozróżnienie źródła hałasu ma tu wtórne znaczenie (tak WSA w Krakowie w wyroku z 22 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 1066/21 i zawarta tam argumentacja).

Jednocześnie mając na uwadze zarzuty skargi, ale także zaistniały w sprawie spór odnoszący się do dopuszczalnych norm hałasu emitowanego przez dzwony kościelne, nie sposób nie wskazać, że w judykaturze zarysowało się w tym przedmiocie stanowisko, które skład orzekający w tej sprawie w pełni akceptuje. Podnosi się w nim zasadnie, że zakres koniecznych ustaleń do zastosowania przepisu art. 115a ust. 1 P.o.ś. wyznacza jego treść. Innymi słowy, zakres dokonanych przez organy w toku prowadzonego postępowania ustaleń faktycznych determinują sformułowania zawarte w tym przepisie, a w szczególności pojęcia "zakładu" oraz "przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu".

Jak wskazano powyżej w realiach rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko organów orzekających w sprawie, że Kościół - Parafia może być uznany za "zakład" w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś. Zgodnie z nim przez "zakład" rozumie się jedną lub kilka instalacji wraz z terenem, do którego prowadzący instalacje posiada tytuł prawny, oraz znajdującymi się na nim urządzeniami. Charakter budynku nie ma w tym przypadku znaczenia prawnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że instalacją jest działające w nich (zakładach) nagłośnienie (por. wyrok NSA z 3 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 1772/16). Zaznaczyć trzeba, że P.o.ś. posługuje się również pojęciem "urządzenia", przez które rozumie się niestacjonarne urządzenie techniczne, w tym środki transportu (art. 3 pkt 42).

Z kolei zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 6 P.o.ś. instalacjami są:

a) stacjonarne urządzenie techniczne,

b) zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu,

c) budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję.

Czynnikiem rozgraniczającym używane pojęcia "instalacji" i "urządzenia" jest ich stacjonarność lub jej brak. Jako instalację należy zakwalifikować wytworzone przez człowieka mechanizmy lub zespoły mechanizmów, przyrządy i maszyny, służące do wykonania określonych czynności, ułatwiające pracę lub wykonujące określoną pracę (zob. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, PWN 2006, s. 275). W tym rozumieniu dzwony są instalacją, co rodzi ten skutek, że emisja ich dźwięku będzie podlegała rygorom P.o.ś. Dzwony kościelne usytuowane w dzwonnicach, sygnaturkach, wieżach kościelnych, aby realizować swoją podstawową funkcję, tj. generować dźwięk, muszą być tam w odpowiedni sposób umieszczone, zamontowane oraz wprawione w ruch. Niezależnie od sposobu uruchamiania dzwonów całość tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 P.o.ś. W konsekwencji Parafia, jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalacje jest zakładem w rozumieniu art. 3 pkt 48 P.o.ś.

Zgodnie z art. 156 ust. 1 P.o.ś. zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Przepis ten określa, wynikający z mocy prawa, generalny zakaz używania instalacji i urządzeń nagłaśniających w miejscach publicznych, który nie wymaga indywidualizacji w formie decyzji administracyjnej, z wyjątkami wynikającymi z postanowień art. 156 ust. 2 P.o.ś. Zakaz ustanowiony w art. 156 ust. 1 ma charakter powszechny w sensie podmiotowym i przedmiotowym, dotyczy każdego podmiotu używającego wskazanych urządzeń na terenach określonych w przepisie oraz wszelkiego typu instalacji czy urządzeń nagłaśniających. Za tego rodzaju instalacje czy urządzenia należałoby uznać takie, których celem jest przekazywanie dźwięku z zamiarem dotarcia tym dźwiękiem do wszystkich podmiotów objętych zasięgiem rozprzestrzeniania dźwięku z danej instalacji czy urządzenia. Przepis ten jest wyrazem gwarancji Państwa w stosunku do swobody sprawowania i organizowania kultu religijnego. Państwo nie może zakazać ani gromadzenia się wiernych w celu sprawowania kultu publicznego, ani wykonywania poszczególnych czynności liturgicznych oraz towarzyszących mu czynności organizacyjnych, takich jak zwyczajowe nawoływanie do uczestnictwa w Mszy Świętej przy użyciu dzwonów kościelnych (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III OSK 1634/21).

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie był zakaz używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających; taki zakaz nie został sformułowany w wydanych decyzjach a wyłącznie kwestia odnosząca się emitowanego przez dzwony Parafii hałasu. Art. 157 ust. 2 P.o.ś., wyłączający możliwość ustanowienia względem instalacji lub urządzeń znajdujących się w miejscach kultu religijnego ograniczenia, co do czasu funkcjonowania instalacji lub korzystania z urządzeń, z których emitowany hałas może negatywnie oddziaływać na środowisko, nie mógł być brany pod uwagę, bowiem ograniczenie takie następuje w drodze uchwały właściwej rady gminy, a w niniejszej sprawie źródłem obowiązku skarżącej jest decyzja wydana na podstawie art. 115a ust. 1 P.o.ś. Mając na względzie cele ustawy sformułowane w przepisie art. 6 P.o.ś., chodzi tu o skuteczne podjęcie działań prewencyjnych mających na celu wyeliminowanie lub ograniczenie negatywnego oddziaływania na środowisko, którego cechą jest specyficzne źródło immisji - urządzenie (zespół) techniczne negatywnie oddziaływujące na środowisko w stałym układzie przestrzennym, w stałym miejscu.

W ocenie Sądu w sprawie nie doszło też do naruszenia przepisów Konkordatu między Stolicą Apostolską, a Rzecząpospolitą Polską (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318). Zaskarżona decyzja nie ogranicza swobody i wolności sprawowania kultu religijnego, ponieważ dotyczy wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwony kościelne, limitując je na poziomie wynikającym z przepisów powszechnie obowiązujących, bez ograniczeń co do możliwości praktykowania kultu religijnego. Decyzja taka nie będzie dotyczyć wolności kultu religijnego, lecz wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu wydawanego przez dzwony kościelne zgodnie z art. 112- 115a P.o.ś.

Zauważyć przy tym należy, że z art. 24 Konkordatu wynika, że prawo Kościoła do budowy obiektów sakralnych ograniczone jest powszechnie obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa polskiego. Wolność sprawowania kultu nie doznaje uszczerbku poprzez dostosowanie działalności polegającej na budowie obiektów sakralnych i kościelnych do obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa administracyjnego. Zaskarżona decyzja nie wprowadza żadnego zakazu w zakresie wykonywania kultu religijnego, a jedynie określa dopuszczalny poziom hałasu emitowanego przez dzwony, w celu dostosowania natężenia dźwięku do przepisów prawa ochrony środowiska. Podkreślenia wymaga, że Konstytucja RP w art. 86 nakłada na każdego obowiązek dbałości o stan środowiska, ale jednocześnie nakłada na każdego odpowiedzialność, kto swoim postępowaniem, zachowaniem przyczynia się do jego pogorszenia. Każdy, komu zagraża szkoda w wyniku bezprawnego oddziaływania na środowisko może żądać od sprawcy przywrócenia stanu zgodnego z prawem, jak również zaprzestania działalności zagrażającej środowisku. Stanowisko zbieżne z przytoczonym powyżej wyraził NSA w wyroku z 28 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 7231/21, mocą którego oddalił skargę kasacyjną Rzymskokatolickiej Parafii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 75/21, rozpoznającego sprawę w przedmiocie określenia dopuszczalnego poziomu hałasu (wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu sposób przeprowadzenia pomiarów oraz zmierzone wartości poziomów dźwięku nie budzą wątpliwości w zakresie prawidłowości ich przeprowadzenia i odpowiadają metodom oraz wymogom obowiązujących przepisów. Jednocześnie podkreślić należy, że strona skarżąca w toku postępowania administracyjnego skutecznie nie podważyła wyników tych pomiarów.

W tych okolicznościach faktycznych i prawnych nie zasługuje na uwzględnienie zarzut niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i braku podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Tym samym Sąd uznaje, że przyjęta w sprawie faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających z przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ tak pierwszej jak i drugiej instancji ustalił wszystkie istotne do załatwienia sprawy okoliczności faktyczne i prawne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ma walor kompletności, zaś jego ocena nie nosi znamion dowolności. Na gruncie reguł i norm procesowych wyprowadził logicznie uprawnione i merytorycznie trafne wnioski. Decyzja o dopuszczalnym poziomie hałasu, jako akt kreujący obowiązek o charakterze publicznoprawym, kierowana jest wyłącznie do oznaczonego indywidualnie podmiotu (zakładu) emitującego hałas i w odniesieniu do zakresu czasowego, w którym przekroczone zostały dopuszczalne normatywnie poziomy hałasu. Dopuszczalny poziom hałasu może być przekroczony dla pory dziennej lub dla pory nocnej, albo w ciągu całej doby. To, że zgodnie z brzmieniem art. 115a ust. 3 P.o.ś. określa się dopuszczalne poziomy hałasu poza zakładem przy zastosowaniu normatywnych wskaźników hałasu ustalonych dla pory dziennej i dla pory nocnej – oznacza, że są one formułowane tylko w takim zakresie czasowym w ujęciu dobowym, w jakim nastąpiło owo przekroczenie. W konsekwencji też, tylko w takim zakresie dobowym, w jakim następuje ponadnormatywne przekroczenie hałasu, organ może wydać decyzję określającą dopuszczalne poziomy hałasu, co prawidłowo w sprawie zrealizował organ odwoławczy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.