Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Cezary Kosterna Protokolant Bartosz Barczyk po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 1216/16 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 28 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Lu 1216/16 oddalił skargę A. P. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011. Wniosek załatwiono decyzją z dnia 16 stycznia 2012 r. przyznającą płatność w kwocie 8.625,70 zł. Środki finansowe przekazano na rachunek bankowy beneficjenta. W roku 2012 ponowiono wniosek kontynuacyjny. Załatwiono go decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. i płatność (8.441,10 zł) wynikającą z tej decyzji przekazano wnioskodawcy. W dniu 13 maja 2013 r. złożony został kolejny wniosek w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant: 2.1 Uprawy rolnicze, 2.3 Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), 2.5 Uprawy warzywne (z certyfikatem zgodności), 2.10 Uprawy sadownicze + jagodowe (w okresie przestawienia).

W dniu 13 sierpnia 2013 r. została przeprowadzona kontrola na miejscu. Z uwagi na ujawnione nieprawidłowości, w dniu 7 maja 2014 r. wszczęto postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych (za rok 2011 oraz 2012).

Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją z dna [...] lipca 2016 r. ustalił skarżącemu kwotę 6.336 zł jako podlegającą zwrotowi.

Orzekając na skutek odwołania Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie oraz szczegółowe rozliczenie. Podał, że kwota do zwrotu z powodu uchybienia w przestrzeganiu przez rolnika wymogów oraz niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego za rok 2011 i 2012 - wynosi 6 336,00 zł. Kwota powyższa jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 25, s. 8, ze zm. – dalej: rozporządzenie nr 65/2011) i przekraczającą równowartość 100 euro, od ustalenia, której odstępuje organ. Dotyczy to sprawy o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach jednej kampanii i dla tego samego rolnika.

Skarżący nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia, po uprzednim wskazaniu przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie uznał, że ujawnione w trakcie czynności kontrolnych nieprawidłowości uprawniały organ do wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych (za rok 2011 i oraz 2012).

W ocenie WSA zaskarżona decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności i konsekwencji podlegającą zwrotowi, nie narusza przepisów prawa. Organy prawidłowo ustaliły, że kwota nienależnie pobranych płatności wyniosła łącznie 6 336 zł. Z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika szczegółowy sposób wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi.

Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r., minimalna obsada malin w ramach wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawienia) powinna wynosić 4600 sztuk na 1 ha. Podkreślił, że w okolicznościach sprawy organ prawidłowo argumentuje, że zachodzą podstawy do stwierdzenia, że skarżący dopuścił się uchybień przy wykonywaniu programu rolnośrodowiskowego. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu podważającego ustalenia organu odnośnie stwierdzonej zaniżonej obsady malin. Takim dowodem nie jest pismo jednostki certyfikującej z dnia 24 stycznia 2014 r. Dowodem w sprawie nie jest również oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 4 grudnia 2016 r.

Za nieusprawiedliwione uznał WSA zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych (art. 7, art. 77, art. 107 § 3 i art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. – dalej: k.p.a.) dotyczący zaniechania przez organ odwoławczy wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy z pominięciem innych dowodów.

Niezasadny w ocenie WSA jest także zarzut, że organ oparł swoje rozstrzygnięcie na poprzednio wydanych decyzjach administracyjnych. Sąd I instancji wskazał, że przyznana za 2013 r. płatność rolnośrodowiskowa (na podstawie decyzji z dnia 12 marca 2015 r.) w pomniejszonej wysokości z sankcjami wieloletnimi w kwocie 3.866,84 zł uwzględniała wyniki kontroli na miejscu w dniu 13 sierpnia 2013 r. Wspomniana decyzja i utrzymująca ją w mocy decyzja organu odwoławczego z dnia 11 czerwca 2015 r. była przedmiotem odrębnej kontroli sądowoadministracyjnej zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 10 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 931/15 oddalającym skargę skarżącego. WSA zasygnalizował, że w uzasadnieniu wspomnianego wyroku Sąd jednoznacznie stwierdził, że kontrolę przeprowadzono w obecności skarżącego i czynności kontrolne przeprowadzili uprawnieni do tego inspektorzy. W tych okolicznościach zdaniem WSA bezpodstawny jest zarzut formułowany w piśmie z dnia 4 grudnia 2016 r. o przerobieniu raportu bez wiedzy skarżącego żeby zniszczyć jego rodzinę.

WSA nie podzielił również pozostałych zarzutów skargi. Wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu wyjaśniającym, że kontrolę na miejscu przeprowadzono z jego udziałem i nie zgłosił zastrzeżeń po doręczeniu mu poprawionej wersji raportu z czynności kontrolnych.

Ponadto WSA wskazał, że stosownie do § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2013, poz. 361 – dalej: rozporządzenie z dnia 13 marca 2013 r.) płatność rolnośrodowiskowa podlegać powinna zwrotowi w odniesieniu do działki rolnej F. Skarżący deklarował, że powierzchnia tej działki wynosi 0,10 ha. Kontrola na miejscu wykazała, że ta powierzchnia jest większa od powierzchni stwierdzonej (wynoszącej 0,02 ha). Działka ta nie spełniała kryterium obszarowego dotyczącego minimalnej wymaganej powierzchni uprawniającej do płatności. Z dyspozycji tego przepisu wynika, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Wyżej wymieniona działka F powinna być od początku wykluczona z płatności rolnośrodowiskowej, podobnie jak i działka rolna H.

W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Lublinie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił w trybie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

1. naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi: tj. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które to miało istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w tym, że Sąd I instancji:

– w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej oparł uzasadnienie głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego, bezzasadnie przyjmując, że "Skarżący nie przedstawia żadnego dowodu podważającego ustalenia organu odnośnie stwierdzonej zaniżonej obsady malin", w sytuacji, gdy skarżący przedstawiał raport nr [...] z dnia 13 sierpnia 2013 r. sporządzone na miejscu kontroli, tj. w dniu 13 sierpnia 2013 r. oraz pismo Jednostki Certyfikującej (E. sp. z o.o.) z dnia 24 stycznia 2014 r., które dowodziły bezpośrednio, że obsada malin na działce H została zachowana. Sąd niewłaściwie przyjął argumentację organu w tym zakresie dotyczącą tego, iż prowadzone na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym kontrola jednostki certyfikującej ma inny zakres i przedmiot niż kontrola dotycząca przesłanek do otrzymania płatności rolnośrodowiskowej, podczas gdy z pisma tej jednostki wynika, że kontrola ta była tożsama i także dotyczyła zachowania właściwej obsady malin na działce H należącej do skarżącego;

– w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej przyjął, że kontrolę przeprowadzono w obecności skarżącego podczas, gdy żaden dowód zgromadzony w sprawie nie potwierdza obecności skarżącego w trakcie dokonywania czynności kontrolnych, zaś skarżący od początku podnosi, że nie uczestniczył w kontroli, a dopiero po jej dokonaniu otrzymał własnoręcznie sporządzony przez terenowych inspektorów raport, zgodnie z brzmieniem którego nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Sąd nie dokonał właściwej kontroli legalności pomijając raport własnoręczny sporządzony w dniu kontroli, tj. 13 sierpnia 2013 r., z którego wynikało, że obsada malin została zachowana;

– w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej przyjął argumentację organu w przedmiocie wyjaśnień dokonania kilkakrotnych weryfikacji raportu oraz skreśleń i poprawek na raporcie, w sytuacji gdy z dowodów z dokumentów w postaci tych raportów wynikało, że na oryginalnym raporcie są skreślenia i poprawki niezgodne z ustaleniami dokonanymi na miejscu w dniu 13 sierpnia 2013 r., co więcej weryfikację raportu zupełnie zmieniły treść raportu na niekorzyść skarżącego poprawiając, że obsada malin na działce H nie została zachowana. Sąd zdawkowo odnosi się do tej kwestii, przyjmując w tym zakresie wyłącznie argumenty organu bez rzetelnej weryfikacji tych dokumentów;

– w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej przyjął, że skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu wyjaśniającym oraz że kontrole przeprowadzono na miejscu z jego udziałem i nie zgłosił zastrzeżeń po doręczaniu mu poprawionej wersji raportu z czynności kontrolnych, podczas gdy skarżący nie wnosił zastrzeżeń tylko do otrzymanego raportu w wersji elektronicznej ponieważ raport ten odzwierciedlał treścią raport sporządzony na miejscu z wyjątkiem dat i numerów upoważnienia kontrolujących. Skarżący po uzyskaniu wiedzy, że została mu zmniejszona płatność rolnośrodowiskowa podjął wyjaśnienia w siedzibie organu;

– naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie w zakresie przeprowadzenia postępowania uzupełniającego w postaci dokonania ponownej kontroli mimo, że zebrany przez organ materiał dowodowy budził wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Brak jest wyczerpującego wyjaśnienia przyczyn niedokonania uzupełniającego postępowania dowodowego. Skoro organ kilkakrotnie weryfikował raport, co jest w sprawie okolicznością bezsporną, zmieniając jego istotne ustalenia, to należało przeprowadzić dodatkowe postępowanie uzupełniające w tym zakresie w celu wykluczenia rozbieżności istniejących w raporcie z dnia 13 sierpnia 2013 r. (własnoręcznym) a pozostałymi poprawianymi przez organ raportami.

2. Naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. 2014, poz. 1438 ze zm.) poprzez nietrafne przyjęcie, że przepis ma zastosowanie w sprawie ponieważ gołosłownym są twierdzenia skarżącego, że minimalna obsada drzew i krzewów została zachowana i nie było żadnych nieprawidłowości. Przepis ten wobec faktu wielokrotnych weryfikacji raportu, odmiennych wniosków zawartych w tych raportach, zastosowano bezzasadnie;

– art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 poprzez przyjęcie, że przepis ten prawidłowo zastosowano i ustalono kwotę 6336 zł jako płatność nienależną. Przepis ten dopuszcza możliwość zwrotu kwoty płatności nienależnej z odsetkami. W sprawie skarżącego bezzasadnie oraz bez żadnych dowodów, w oparciu tylko o wielokrotnie poprawiane raporty, ustalono ta kwotę. Dlatego też przepis ten nie powinien znaleźć zastosowania;

– § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r. poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że działka F i H należące do skarżącego od początku winny być wykluczone z płatności rolnośrodowiskowej ponieważ nie spełniały kryteriów obszarowych. Podkreślić należy, że to nie do skarżącego należy ocena czy dana działka spełnia wymogi i kwalifikuje się do płatności rolnośrodowiskowej. Nie można przyjąć, że działki te nie spełniają kryteriów obszarowych, skoro zostały zakwalifikowane do przedmiotowej płatności rolnośrodowiskowej.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, co do zasady, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, LEX nr 1217424 oraz wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08, LEX nr 596025).

W zarzutach procesowych strona kwestionuje podstawową w sprawie kwestię sporną dotyczącą raportu z kontroli na miejscu w kontekście jego poprawności, ilości krzaków malin znajdujących się na działce oznaczonej lit. H oraz złożonego na tym dokumencie przez skarżącego własnego podpisu.

Skarżący kasacyjnie kwestionuje zatem ustalenia faktyczne dokonane przez organy zaakceptowane przez Sąd I instancji. Powołując przy tym jako naruszone przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie: art. 7 i art. 77 k.p.a. Zauważyć w tym zakresie należy, że powołane przez skarżącego przepisy k.p.a. w postępowaniu dotyczącego zwrotu płatności rolnośrodowiskowej nie znajdują zastosowania bowiem ustawodawca w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, regulującej te płatności postanowił w jej art. 21 o wyłączaniu tych regulacji.

W orzecznictwie NSA prezentowany jest w tym zakresie pogląd, że art. 7 k.p.a. nie jest stosowany w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności, jest on wyłączony ze względu na treść przepisów szczególnych. Treść regulacji o płatnościach jednoznacznie wskazuje obowiązki organów w ramach prowadzonych przez nie postępowań. Odnoszą się one przede wszystkim do postępowania wyjaśniającego i stanowią ograniczenie zasad kodeksowych zwłaszcza art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W tych postępowaniach organ ma rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ale to nie na nim ciąży obowiązek podejmowania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Efektem takiego uregulowania jest wyłącznie art. 7 i art. 77 kpa w sprawach o płatności (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1077/11, LEX nr 1387049). Stanowiąc w tych przepisach, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071, ze zm.), nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2012 r., sygn.. akt II GSK 1733/11, LEX nr 1291799).

Tym samym zarzuty dotyczące błędnie ustalonego stanu faktycznego są nieskuteczne.

Niepodważone ustalenia faktyczne, których dokonały organy rozpoznające sprawę zaakceptowane przez Sąd I instancji są wiążące dla NSA podczas oceny pozostałych zarzutów, w tym zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego.

Dalej zauważyć należy, że niniejsza sprawa dotyczy zwrotu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011 i 2012. Przedmiotem sporu były także płatności rolnośrodowiskowe za rok 2013, w którym to doszło do kontroli na miejscu działek rolnych skarżącego kasacyjnie. Wynik tej kontroli był przyczyną wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011 i 2012. Postępowanie to zakończyło się ustaleniem kwoty płatności rolnośrodowiskowych polegających zwrotowi.

Kwestią sporną w sprawie dotyczącej płatności za 2013 r. były te same ustalenia z kontroli na miejscu, dotyczyły one działki rolnej oznaczonej literą H oraz działki rolnej oznaczonej lit. F. Spór dotyczący działki H odnosił się do ustalonej w podczas kontroli na miejscu ilości krzewów malin rosnących na tej działce. Natomiast spór w zakresie działki F dotyczył jej wielkości. Podczas kontroli ustalono, że ma ona mniejszą powierzchnię niż najmniejszy obszar dopuszczalny, co do którego przyznawane są płatności. Ustalono, że działka ta ma powierzchnię 0.02 ha, a najmniejsza powierzchnia dopuszczalna to 0.10 ha.

Dostrzec w tym miejscu trzeba, że płatności rolnośrodowiskowe za 2013 rok były przedmiotem kontroli dokonanej przez WSA w Lublinie. W wyroku z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 931/15, Sąd oddalił skargę strony na decyzję ostateczną organu dotyczącą płatności za 2013 r. Wyrok ten uzyskał przymiot prawomocności. W orzeczeniu tym przesądzono, że do działek rolnych F i H w 2013 r. skarżącemu kasacyjnie płatności rolnośrodowiskowe nie przysługiwały.

W myśl art. 170 p.p.s.a. prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Zatem sądy i inne organy muszą mieć na względzie fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Związanie orzeczeniem w odniesieniu do sądów oznacza, że zobowiązane są one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym orzeczeniu. W orzecznictwie NSA na tle związania, o którym mowa w powołanym przepisie prezentowane są następujące poglądy, godne uwagi, ze względu na zaistniały stan faktyczny sprawy.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowym istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu, o której mowa w art. 170 p.p.s.a. wyraża się w tym, że nie tylko sąd wydając rozstrzygniecie, ale także inne sądy i inne organy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyrok NSA z dnia 5 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2225/16, LEX nr 2559675). W świetle art. 170 p.p.s.a. wydane w sprawie orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w tym przepisie oznacza, że podmioty w nim wymienione muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem, w kolejnym postępowaniu, w którym pojawi się dana kwestia, nie może ona być już ponownie badana (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 561/2018, LEX nr 2536679). Skutek pozytywny prawomocności orzeczenia sądu administracyjnego statuuje związanie sądów administracyjnych, stron postępowania sądowoadministracyjnego, innych sądów oraz innych organów państwowych i innych podmiotów stanem prawnym wynikającym z treści prawomocnego orzeczenia, to jest wyrażoną w nim oceną zgodności z prawem skontrolowanego aktu lub czynności organu administracji publicznej. Nie jest zatem dopuszczalne formułowanie przez strony (uczestników) postępowania sądowoadministracyjnego, organy administracji publicznej i inne organy państwowe, sądy administracyjne i inne sądy ustaleń oraz ocen prawnych sprzecznych z treścią prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1057/16, LEX nr 2486260). Wprawdzie powaga rzeczy osądzonej obejmuje sentencję orzeczenia, jednak biorąc pod uwagę, że istota sądowej kontroli wyraża się w ocenie prawnej, ta zaś wyrażona jest w uzasadnieniu, to na zakres powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a. wskazują motywy wyroku (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 224/16, LEX nr 2465037).

W związku z tym, iż powołany wyrok dotyczący płatności rolnośrodowiskowych za rok 2013 jest wyrokiem prawomocnym NSA rozpoznając niniejszą skargą kasacyjną jest nim związany. Związanie dotyczy zatem oceny, z której wynika, że skarżącemu kasacyjnie płatności dotyczące działek F i H nie przysługiwały, jak również oceną raportu z kontroli na miejscu tych działek dokonanej przez organ.

Niezależnie jednak od powyższego, w ocenie NSA, należy podzielić zapatrywania WSA wyrażone w powołanym wyroku w przedmiocie spornych kwestii.

Zauważyć zatem należy, że raport z kontroli na miejscu, w wyniku weryfikacji formalnej i merytorycznej, został poddany korekcie. Korekta dotyczyła błędnych obliczeń w zakresie obsady malin na działce rolnej H i była następstwem oczywistej i niebudzącej wątpliwości omyłki. Analiza pierwotnych zapisów zawartych w protokole kontroli wskazuje, że oczywistą omyłką było przyjęcie przez kontrolerów przy obliczaniu obsady malin powierzchni działki H - 1,73 ha, zamiast 1,71 ha. Niesporne jest natomiast, że powierzchnia działki rolnej H wynosiła 1,71 ha. Kontrolerzy ponadto po dokonaniu wyliczeń błędnie napisali, że obsada malin wynosi 4.636 sztuk na 1 ha, podczas gdy z prostych wyliczeń wynika arytmetycznych, że ta liczba odnosiła się do całej powierzchni działki zajmowanej przez maliny, tj. do 1,73 ha, a nie do 1 ha. Poprawienie ww. danych i wyliczeń było uzasadnione. Wszystkie niezbędne dane do tych wyliczeń znajdowały się w protokole kontroli. Skreślenia i poprawki w protokole kontroli zostały parafowane i opatrzone datą ich dokonania.

Jak już wyżej wskazano, w trakcie kontroli na miejscu ustalono, że powierzchnia deklarowana działki F (0,10 ha) jest większa od powierzchni stwierdzonej (0,02 ha). Powierzchnia działki nie spełniała zatem warunku minimalnej wymaganej powierzchni. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) z dnia 30 listopada 2009 r. Nr 1122/2009 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U.UE.L z dnia 2 grudnia 2009 r., Nr 316, str. 65), za działkę rolną uznaje się działkę o powierzchni nie mniejszej niż 0,10 ha.

Wobec powyższego także za nieusprawiedliwione należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego. Należało bowiem przyjąć w sprawie, że nie została zachowana minimalna obsada krzewów malin, prawidłowo ustalono kwotę płatności rolnośrodowiskowych jak kwotę nienależną, a także to, że rzeczone działki H i F zasadnie zostały wykluczone z płatności rolnośrodowiskowych.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.