Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant starszy referent Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] na rzecz skarżącego W. W. kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

ZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2023 r. W.W. zwrócił się do Sądu Okręgowego w [...] o udostępnienie kserokopii zanonimizowanego postanowienia tego Sądu wraz z uzasadnieniem w sprawie o sygn. akt [...].

Prezes Sądu Okręgowego w [...] w odpowiedzi na powyższy wniosek, w dniu [...] września 2023 r. udostępnił wnioskodawcy zanonimizowane postanowienie z dnia [...] stycznia 2020 r. oraz w tym samym dniu wydał decyzję (nr [...]) o odmowie udostępnienia W.W. uzasadnienia niniejszego postanowienia, z uwagi na to, że zawiera informacje objęte tajemnicą postępowania przygotowawczego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 5 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej jako u.d.i.p.).

W uzasadnieniu decyzji Prezes Sądu Okręgowego w [...] podał m. in., że postanowienie, którego uzasadnienia wnioskodawca się domaga, wydane zostało na skutek zażalenia pokrzywdzonej na postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia [...] listopada 2019 r. o odmowie wszczęcia śledztwa na podstawie art. 437 § 1 i art. 465 § 1 k.k. Postanowieniem tym Sąd Okręgowy w [...] uchylił zaskarżone orzeczenie, wskazując jednocześnie oceny i fakty mające związek z przedmiotem postępowania przygotowawczego. Istnieją zatem uzasadnione obawy, że udostępnienie wnioskowanego uzasadnienia może zagrozić dobru postępowania i doprowadzić do udaremnienia celów postępowania przygotowawczego.

Prezes Sądu Okręgowego w [...] dodał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami procedury karnej, na etapie przedsądowym obowiązuje zasada niejawności, która obejmuje wiadomości uzyskane podczas postępowania przygotowawczego, aż do czasu zanim zostaną ujawnione w postępowaniu sądowym. Wyrazem tajności postępowania przygotowawczego jest np. tryb udostępniania akt postępowania przygotowawczego osobom innym niż strony, obrońcy, pełnomocnicy i przedstawiciele ustawowi. Zgodnie bowiem z art. 156 § 5 k.p.k., innym osobom akta postępowania przygotowawczego w jego toku, mogą być udostępniane tylko w wyjątkowych wypadkach za zgodą prokuratora. Rozpowszechnianie wiadomości z postępowania przygotowawczego podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (art. 241 § 1 k.k.).

W.W. złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] września 2023 r., w którym zarzucił Prezesowi Sądu Okręgowego w [...] naruszenie art. 1 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 u.d.i.p., przez nieuzasadnione przyjęcie, że z samego faktu występowania tajemnicy śledztwa wynika niemożność udostępnienia zanonimizowanego postanowienia.

Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] decyzją z dnia [...] października 2023 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 16 ust. 2 u.d.i.p., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowe w [...] i umorzył postępowanie w sprawie.

Prezes Sądu Apelacyjnego w uzasadnieniu decyzji podał, że ustawa

o dostępie do informacji publicznej jest podstawowym, ale nie jedynym aktem prawnym, na podstawie którego udostępniane są informacje publiczne. Zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p., przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Rozważając te kwestię Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego

z dnia 9 grudnia 2013 r. (I OPS 7/13, LEK 1399808) stwierdził, że przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie stosuje się wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisami takimi są m.in. przepisy art. 156 i art. 321 k.p.k. Przepis art. 156 § 1 k.p.k. zapewnia prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz przyznaje możność sporządzania odpisów stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 k.p.k. Za zgodą prezesa sądu, akta te mogą być udostępniane również innym osobom. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć, że art. 156 § 1 k.p.k. dotyczy akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania. Są to przepisy szczególne, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i nie ma do nich zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej. W ocenie organu, całość wywodu Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzi do następujących wniosków: 1. po pierwsze, przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a k.p.k. adresowane są do każdego (do wszystkich), a więc nie tylko do stron postępowania karnego, o czym przesądza m.in. treść zdania drugiego art. 156 § 5 k.p.k., z której wynika, iż akta mogą być w wyjątkowych sytuacjach udostępnione innym niż stronom (obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym) osobom, 2. po drugie, przepisy te zawierają zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego. To dotyczy zarówno postępowań w toku, jak i już prawomocnie zakończonych, 3. po trzecie, wskazane przepisy k.p.k. stanowią "przepisy innych ustaw", o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, które w całości wyłączają zastosowanie przepisów u.d.i.p.

Ocenił, że skoro na podstawie art. 156 k.p.k., za zgodą prezesa sądu akta sprawy karne mogą być udostępnione również innym osobom, to w tym trybie mogą być udostępniane pojedyncze dokumenty stanowiące informację publiczną

w rozumieniu przepisów u.d.i.p., w szczególności konkretne orzeczenia sądu. Właściwym zatem po wniesieniu wniosku przez skarżącego było jego pisemne poinformowanie, że w odniesieniu do żądanej informacji nie stosuje się przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej tylko przepisy ustawy szczególnej, tj. art. 156 k.p.k.

Pismem z 24 listopada 2023 r. W.W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie skargę na decyzje Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] października 2023 r.

Skarżący zarzucił organowi drugiej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 1 ust. 2 u.d.i.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a u.d.i.p. poprzez niezasadne stwierdzenie, że zanonimizowane postanowienie w przedmiocie uwzględnienia zażalenia i uchylenia zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa podlega udostępnieniu jedynie na podstawie przepisów postępowania karnego (tj. art. 156 § 5 k.p.k.), gdyż przepisów u.d.i.p. nie stosuje się wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej, podczas gdy w przedmiotowej sprawie skarżący wniósł w trybie u.d.i.p. nie o udostępnienie całości akt postępowania przygotowawczego, lecz jedynie

o udostępnienie w zanonimizowanej formie konkretnego postanowienia, wydanego

w postępowaniu incydentalnym w stosunku do postępowania zasadniczego, które to postanowienie podlega udostępnieniu na podstawie przepisów u.d.i.p.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przez zobowiązanie organu drugiej instancji w trybie art. 145a § 1 P.p.s.a. do wydania w określonym terminie decyzji i wskazanie sposobu załatwienia sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego organ błędnie utożsamił pojęcie "udostępnienie akt" (którego realizacja odbywa się w trybie k.p.k.) z pojęciem "udostępnienie konkretnego dokumentu stanowiącego informację publiczną" (podlegającym udostępnieniu w trybie u.d.i.p.), w efekcie czego błędnie wydał zaskarżoną decyzję. Błędnie też interpretuje treść art. 1 ust. 2 u.d.i.p. uznając, że jego treść wskazuje, że jeśli w innych ustawach istnieją samodzielne regulacje, odnoszące się do kwestii udostępnienia określonych dokumentów, to przepisów u.d.i.p. się nie stosuje. Organ nie dostrzegł jednak, że art. 156 § 5 k.p.k. reguluje dostęp do akt postępowania, ale pozostawia nieuregulowaną kwestię dostępu do poszczególnych dokumentów z akt posiadających walor informacji publicznej, które znajdują się w aktach. Skoro natomiast przepisy k.p.k. nie regulują tej kwestii, to w odniesieniu do niej zastosowanie znajdują przepisy u.d.i.p. Stanowisko organu odwoławczego byłoby więc właściwe, gdyby skarżący we wniosku z dnia [...] sierpnia 2023 r. wniósł o dostęp do akt postępowania przygotowawczego w trybie u.d.i.p. Skoro jednak skarżący wniósł o udostępnienie jednego zanominizowanego dokumentu z tych akt, to winien on być uwzględniony.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w [...] wniósł

o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja umarzająca postępowanie, z uwagi na ustalenie, że w odniesieniu do żądanej informacji nie stosuje się przepisów ustawy

o dostępie do informacji publicznej tylko przepisy ustawy szczególnej, tj. art. 156 k.p.k., została wydana z naruszeniem prawa procesowego i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie.

Ustawa o dostępie do informacji publicznej, służy realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do wiedzy na temat działalności organów władzy publicznej, osób pełniących funkcje publiczne, organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (art. 61 ust. 1 Konstytucji RP).

Zgodnie z treścią treści art. 2 ust 1 u.d.i.p, każdemu przysługuje prawo dostępu do informacji publicznej, za wyjątkiem ograniczeń przewidzianych w ustawie. Poprzez pojęcie "każdemu" zawarte w treści normy prawnej ustawodawca realizuje przewidziane w Konstytucji prawo obywatelskie, wskazując tym samym, że każdy

z tego prawa może skorzystać na zasadach określonych w ustawie. Przedmiotem regulacji tej ustawy są zasady oraz tryb dostępu do informacji, posiadających walor informacji publicznych, ponadto wskazuje w jakich przypadkach dostęp do informacji publicznej podlega ograniczeniu oraz kiedy żądane przez wnioskodawcę informacje nie mogą zostać udostępnione. Możliwość zastosowania tej ustawy zachodzi wyłącznie, gdy zostanie spełniony zarówno zakres przedmiotowy, jak również podmiotowy tej ustawy.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 3 u.d.i.p. obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, będące w posiadaniu takich informacji. Informacja publiczna, w myśl art. 1 ust. 1 u.d.i.p., to każda informacja o sprawach publicznych. Przepis art. 6 u.d.i.p. wymienia zaś kategorie informacji publicznej, które z mocy prawa podlegają udostępnieniu, przy czym katalog ten nie jest wyczerpujący. Omawiana ustawa nie zawiera definicji legalnej pojęcia "sprawa publiczna", jednakże podczas prac legislacyjnych pojęcie to było rozwijane jako "każde działanie władzy publicznej w zakresie zadań stawianych państwu dotyczących lub służących ogółowi albo mających na celu zadysponowanie majątkiem publicznym. Desygnatem jest więc tu publicznoprawny charakter działalności danego podmiotu" (v. uzasadnienie do projektu ustawy [w:] K. Tracka, Prawo do informacji w polskim prawie konstytucyjnym, Warszawa 2009, s. 138).

Jak podkreśla się w orzecznictwie, "sprawy publiczne" to sprawy związane

z istnieniem i funkcjonowaniem określonej wspólnoty publicznoprawnej. Określenie sprawy jako "publicznej" wskazuje, że jest to sprawa ogółu i koresponduje

w znacznym stopniu z pojęciem dobra wspólnego (dobra ogółu). Jest to więc sprawa związana z władzą publiczną, wspólnotą publicznoprawną i jej funkcjonowaniem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 2093/14; z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2782/15).Treść art. 4 ust. 1 i 3 u.d.i.p. nakłada na władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne obowiązek udostępnienia informacji publicznych, będąc w posiadaniu takich informacji.

W doktrynie jednolite jest stanowisko, że informacją publiczną jest każda wiadomość - dotycząca sfery faktów i danych - wytworzona przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także inne podmioty, które realizują zadania publiczne bądź gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa

w zakresie swoich kompetencji, Podkreśla się, że taki charakter ma również wiadomość niewytworzona przez podmioty publiczne, lecz odnosząca się do tych podmiotów, o ile dotyczy faktów i danych o charakterze publicznym (por. wyroki NSA: z dnia 12 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 123/06; publ. LEX nr 291357; z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt I OSK 2093/14). Wymaga podkreślenia, że

o zakwalifikowaniu określonej informacji jako podlegającej udostępnieniu jako

w rozumieniu u.d.i.p., decyduje kryterium rzeczowe, tj. treść i publiczny charakter informacji.

Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego

w [...] wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., z którego wynika, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję

w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji po wpływie wniosku skarżącego, powinien był - na piśmie - powiadomić skarżącego jako wnioskodawcę, że w odniesieniu do żądanej informacji nie stosuje się przepisów u.d.i.p., tylko przepisy ustawy szczególnej, tj. art. 156 k.p.k. Powyższe organ odwoławczy wywiódł z faktu, że u.d.i.p. jest podstawowym, ale nie jedynym aktem prawnym, na podstawie którego informacje publiczne są udostępniane. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 2 u.d.i.p., przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Przepisów u.d.i.p. nie stosuje się wyłącznie wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. Przepisem takim jest zaś m.in. art. 156 K.p.k.

W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu odwoławczego, które nie odnosi się co do istoty sprawy narusza art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak było bowiem podstaw do uchylenia decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2023 r. i umorzenia postępowania w pierwszej instancji w całości. Organ odwoławczy winien rozpoznać odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji i wydać rozstrzygnięcie merytoryczne

w sprawie wniosku z dnia [...] sierpnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej

w zakresie wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budziło wątpliwości, że wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu nie tylko zaś stanowi - zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. - informację publiczną o sprawach publicznych, ale stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy – będąc rodzajem informacji dotyczących treści i postaci dokumentu urzędowego, podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie. Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane przez sąd –

w ramach jego działalności orzeczniczej, opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego - są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w omawianej ustawie (wyroki NSA: z 8 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1938/10, z 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 933/11, z 30 września 2015 r. sygn. akt I OSK 1746/14). Obecnie tezy takiej nie trzeba już wywodzić w procesie wykładni przepisów - wprost przesądziła o tym nowelizacja art. 6, dokonana na mocy art. 13 ustawy o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej, wprowadzona w życie z dniem 1 stycznia 2015 r., polegająca na zamieszczeniu w przywołanej jednostce redakcyjnej tiret trzeciego, stanowiącego, że jednym z postaci dokumentów urzędowych jest m.in. treść orzeczeń sądów powszechnych.

Zdaniem Sądu błędne jest stanowisko organu odwoławczego, że żądana przez skarżącego informacja nie mogła zostać udostępniona w trybie u.d.i.p., albowiem dostęp do tego dokumentu, regulowany jest przepisami k.p.k., co wypełnia normę kolizyjną zawartą w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. Przepis art. 156 k.p.k. reguluje zasady udostępniania akt sprawy sądowej oraz akt postępowania przygotowawczego, sporządzania z nich odpisów, w tym wydawania kserokopii z dokumentów

i uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Reguluje zatem kwestię dostępu do akt sprawy, jako zbioru określonych dokumentów, czego jednak w niniejszej sprawie skarżący się nie domagał. Powołane przez organ odwoławczy przepisy k.p.k. (art. 156 § 1, 5, 5a), które w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt w trakcie postępowania sądowego oraz postępowania przygotowawczego, wyłączają w tym zakresie uregulowania u.d.i.p. Chodzi jednak o udostępnienie określonego zbioru różnorodnych materiałów i dokumentów, które tworzą akta sprawy, a nie dostęp do zawartej w tym zbiorze informacji publicznej, czy też konkretnie oznaczonego dokumentu.

Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko skarżącego, że organ odwoławczy błędnie uznał, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania u.d.i.p., a udostępnienie ww. wyroku skarżącemu powinno nastąpić na podstawie art. 156 k.p.k. Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela w tym względzie stanowisko zaprezentowane w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 2234/22, który wydany został w analogicznym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) orzekł o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd postanowił w oparciu o art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964) w punkcie 2 sentencji wyroku.