Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 września 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 167/24 o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2023 r. sygn. SKO Gd/8/23 w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 2 października 2024 r., II SA/Gd 167/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę L. W. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 7 grudnia 2023 r. sygn. SKO Gd/8/23 w przedmiocie warunków zabudowy. Wyrok wydano na rozprawie.

Pismem z 25 października 2024 r., nadanym do Sądu w dniu 28 października 2024 r., skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie ww. wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie tego uzasadnienia.

W związku z brakiem podpisu skarżącego na ww. wniosku wezwano skarżącego do podpisania wniosku znajdującego się w aktach sprawy bądź do nadesłania wniosku zawierającego własnoręczny, oryginalny podpis – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wobec niepodjęcia dwukrotnie awizowanej przesyłki, na podstawie art. 73 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). przesyłkę zwrócono do Sądu, gdzie została uznana za doręczoną w dniu 2 grudnia 2024 r. A zatem 7-dniowy termin do usunięcia braku formalnego pisma upłynął 9 grudnia 2024 r. W tym terminie skarżący nie usunął braku swojego pisma.

Zarządzeniem z 17 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pozostawił bez rozpoznania wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku.

W piśmie z 10 stycznia 2025 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe zarządzenie, a także załączył własnoręcznie podpisany wniosek z 25 października 2024 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku.

Postanowieniem z 2 kwietnia 2025 r., II OZ 446/25, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe zarządzenie z 17 grudnia 2024 r. wskazując, że na pierwszej stronie przesyłki zawierającej przedmiotowe wezwanie znajdują się adnotacje o jej awizowaniu odpowiednio w dniach 18 listopada 2024 r. i 26 listopada 2024 r., a na zwrotnym potwierdzeniu odbioru znajduje się informacja o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej (nazwa placówki). Brak jest natomiast informacji o miejscu, w którym w dniu 18 listopada 2024 r. umieszczono zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w tej placówce. Powyższe koresponduje z podnoszoną w zażaleniu okolicznością braku awizowania przedmiotowej przesyłki pod adresem skarżącego. Ze względu na doniosłe skutki procesowe powiązane z tzw. zastępczym trybem doręczenia nie może być żadnych wątpliwości, że wszystkie warunki określone w art. 73 p.p.s.a. zostały spełnione. W niniejszej sprawie takie wątpliwości zachodzą, zatem istnieje obawa ograniczenia stronie prawa do sądu z uwagi na uchybienia, których strona dopuściła się bez własnej winy.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącego, postanowieniem z 16 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wskazano, że w związku z faktem, iż wraz z otrzymanym odpisem zarządzenia z 17 grudnia 2024 r. (w dniu 3 stycznia 2025 r.) skarżący dowiedział się o wezwaniu i w terminie 7 dni, tj. w dniu 10 stycznia 2025 r., nadał do Sądu zażalenie oraz dokonał czynności, której nie wykonał w pierwotnym terminie (tj. nadesłał podpisany wniosek z 25 października 2024 r.), należy uznać, że skarżący usunął brak formalny wniosku z 25 października 2024 r., co skutkowało możliwością jego rozpoznania. W ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił jednak braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie wyroku zapadłego w dniu 2 października 2024 r. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona, uchybiając terminowi, dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można więc mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Powołując się na orzecznictwo Sąd wyjaśnił, że strona wnioskująca o przywrócenie terminu powinna przedstawić okoliczności, poparte argumentacją lub dokumentami źródłowymi, na podstawie których możliwe będzie uznanie, że powołane we wniosku okoliczności faktycznie wystąpiły. W przypadku choroby należy zatem wykazać, że choroba była takiego rodzaju, że uniemożliwiała wyręczenie się inną osobą, a tym bardziej, że jej rodzaj, czy objawy uniemożliwiały osobiste działanie (zob. postanowienie NSA z 25 października 2023 r., III OZ 522/23). Choroba usprawiedliwia niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiła nagle i uniemożliwiła dokonanie czynności, a strona nie ma możliwości wyręczenia się inną osobą. W odróżnieniu od nagłej choroby, która często nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, długotrwała niedyspozycja nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu do dokonania konkretnej czynności procesowej, ponieważ nie wyklucza możliwości sporządzenia oświadczenia na piśmie i nadania tego pisma przez pocztę – osobiście lub przez domownika (zob. wyrok WSA w Warszawie z 5 października 2022 r., VI SA/Wa 1750/22). W niniejszej sprawie skarżący upatruje braku swojej winy w dochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia w tym, że jest osobą w podeszłym wieku, z czego wynika jego obniżona zdolność koncentracji i zwiększona podatność na błędy. Jak sam przyznaje omyłkowo odłożył zawiadomienie o rozprawie wśród innych dokumentów i zaniechał dalszych czynności opierając się na wierze, że jego sprawa zostanie rozpoznana w innym terminie. Skarżący stwierdził, że opóźnienie wynikało wyłącznie z jego stanu zdrowia, wieku oraz nieuwagi. Tymczasem, co nie jest kwestionowane w sprawie, skarżący odebrał zawiadomienie o rozprawie w dniu 16 sierpnia 2024 r., w którym zawarto pouczenie, które w punkcie 2. wyraźnie wskazuje, że w sprawach, w których skargę oddalono uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący – jako inicjator niniejszego postępowania sądowego, pomimo prawidłowego zawiadomienia, nie dochował należytej staranności i tym samym uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia.

Postanowieniem z 19 sierpnia 2025 r., II OZ 1156/25 Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu NSA zauważył, że rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy. Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Co istotne, przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. NSA zauważył, że nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, niedające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie, o którym wyżej mowa, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Zły stan zdrowia nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminu – choroba musi mieć charakter niespodziewany lub musi wystąpić nagłe pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. Konieczne jest wykazanie, że choroba wnioskodawcy była takiego rodzaju, że nie pozwoliła na wręczenie inną osobą, a tym bardziej jej rodzaj, czy objawy uniemożliwiały osobiste działanie. W przypadku powoływania się we wniosku o przywrócenie terminu na problemy zdrowotne istotne jest uprawdopodobnienie nie tylko samego faktu choroby, ale także wpływu stanu zdrowia na niemożność działania (zob. postanowienie NSA z 7 czerwca 2024 r., I OZ 282/24; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 464-466, nb 5 pkt 1 i 16). W ocenie NSA, Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podniesione we wniosku nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia zapadłego wyroku. Stanowisko zawarte w złożonym zażaleniu nie może zmienić powyższego zapatrywania. NSA uznał, że to nie sytuacja zdrowotna i nagłe pogorszenie stanu zdrowia skarżącego były przyczyną uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej, lecz niedostateczna staranność skarżącego w prowadzeniu własnych spraw. NSA zauważył również, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Skarżący nie wyjaśnił jednak, jakie przeszkody istniały, aby powierzyć wysłanie korespondencji żonie. Jeszcze raz należy zaakcentować, że to błędne przekonanie strony o terminie rozprawy, wynikające z nieuwagi, było zasadniczym powodem niedopełnienia czynności w sprawie.

Postanowieniem z 9 września 2025 r., II SA/Gd 167/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 141 § 2 zd. pierwsze oraz § 3 p.p.s.a., odmówił skarżącemu sporządzenia uzasadnienia wyroku z 2 października 2024 r. wydanego w sprawie II SA/Gd 167/24. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, powyższy wyrok oddalał skargę i zapadł na rozprawie, a zatem strony mogły wystąpić o uzasadnienie wyroku w terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku, a więc do dnia 9 października 2024 r. włącznie. Jak wynika z akt sprawy w ww. ustawowym terminie żadna ze stron nie złożyła takiego wniosku, co skutkuje brakiem możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, a w konsekwencji będzie prowadziło do uprawomocnienia się wyroku Sądu I instancji. Pismem z 25 października 2024 r., nadanym do Sądu w dniu 28 października 2024 r. (a zatem 19 dni po terminie), skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie ww. wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie tego uzasadnienia. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W związku z wyżej opisanym postanowieniem NSA z 19 sierpnia 2025 r., II OZ 1156/25, postanowienie tutejszego Sądu z 16 kwietnia 2025 r. o odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stało się prawomocne. Wobec braku przywrócenia terminu do dokonania czynności (złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia) wniosek skarżącego nadany w dniu 28 października 2024 r. jest bezskuteczny.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i nakazanie sporządzenia pisemnego uzasadnienia wyroku z 2 października 2024 r., II SA/Gd 167/24, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym w szczególności:

1. art. 86 § 1 p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że skarżący ponosi winę w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, podczas gdy zgromadzone okoliczności jednoznacznie wskazują na brak winy po jego stronie, co obligowało Sąd I instancji do przywrócenia terminu;

2. art. 87 § 2 p.p.s.a. przez niewłaściwą ocenę uprawdopodobnionych okoliczności wskazujących na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, w szczególności pominięcie wpływu podeszłego wieku oraz poważnych schorzeń skarżącego na jego zdolność dochowania terminu;

3. art. 197 § 2 oraz art. 198 p.p.s.a. przez wydanie rozstrzygnięcia praktycznie zamykającego skarżącemu drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy przez NSA, co stoi w sprzeczności z celem przepisów zapewniających kontrolę instancyjną postanowień sądu wojewódzkiego (odmowa sporządzenia uzasadnienia uniemożliwia złożenie skargi kasacyjnej, niwecząc gwarancje wynikające z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a.).

W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że zmagał się w ostatnich dniach biegu terminu z poważnymi problemami zdrowotnymi, a rzeczywisty stan jego zdrowia wyłączył zdolność do samodzielnego przygotowania lub wysłania pisma procesowego. W ocenie skarżącego stan ten stanowił obiektywną przeszkodę, okoliczność niezawinioną, której nie można było usunąć mimo największego włożonego wysiłku. Zdaniem skarżącego, w realiach niniejszej sprawy, uprawdopodobnił on brak swojej winy. Uchybienie terminowi nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności życiowych skarżącego, związanych z jego podeszłym wiekiem (78 lat) oraz licznymi chorobami, na które cierpi. Skarżący jest osobą w zaawansowanym wieku, która od dłuższego czasu zmaga się z poważnymi schorzeniami kardiologicznymi, pulmonologicznymi, urologicznymi oraz metabolicznymi. W szczególności skarżący cierpi na: chorobę niedokrwienną serca i zaburzenia rytmu, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, przerost gruczołu krokowego, cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemię oraz dnę moczanową. Choroby te mają charakter przewlekły, wymagają stałego leczenia i wpływają istotnie na codzienne funkcjonowanie skarżącego. Skarżący stwierdził, że powyższe schorzenia i terapia farmakologiczna powodują, że jest on osobą o ograniczonej sprawności i energii. W okresie bezpośrednio następującym po ogłoszeniu wyroku zmagał się z dolegliwościami zdrowotnymi typowymi dla wymienionych chorób. Kombinacja choroby serca, cukrzycy i choroby płuc skutkuje m.in. osłabieniem, zmęczeniem, pogorszonym funkcjonowaniem poznawczym, zaś dna moczanowa i problemy urologiczne powodują dolegliwości bólowe i dyskomfort. Skarżący podkreślił także, że działał bez profesjonalnego pełnomocnika, sam musiał zatroszczyć się o dochowanie terminu, nie mając pełnej wiedzy prawniczej i będąc obciążonym swoimi problemami.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a., w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Z powołanego przepisu wynika, że termin "tygodniowy", w którym strona może żądać doręczenia jej wyroku z uzasadnieniem jest terminem ustawowym, co oznacza, iż nie może być on ani przedłużany, ani skracany. Termin ten rozpoczyna się albo w dniu ogłoszenia wyroku – jeżeli sprawa rozpoznawana była na rozprawie, albo w dniu doręczenia odpisu sentencji wyroku – jeżeli wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym. Uchybienie takiemu terminowi powoduje, że czynność dokonana po terminie nie wywołuje skutków prawnych – jest bezskuteczna (art. 85 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie wyrok oddalający skargę zapadł na rozprawie w dniu 2 października 2024 r., a zatem termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upływał w dniu 9 października 2024 r. Pismem z 25 października 2024 r., nadanym do Sądu w dniu 28 października 2024 r. (a zatem 19 dni po terminie), skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie ww. wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie tego uzasadnienia. W tym miejscu wskazać należy, że przepis art. 86 § 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia uchybionego terminu, jednakże przy zachowaniu określonych warunków, wynikających z przepisów art. 87 § 1-4 p.p.s.a. Jednym z nich, przewidzianym w art. 87 § 2 p.p.s.a., jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. W niniejszej sprawie kwestia przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku została już jednak prawomocnie rozstrzygnięta, albowiem odmówiono mu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 2 października 2024 r. Skoro zatem wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący złożył z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 141 § 2 p.p.s.a., to biorąc pod uwagę, że termin ten nie został mu przywrócony, Sąd I instancji trafnie odmówił skarżącemu sporządzenia uzasadnienia tego wyroku.

Odnosząc się natomiast do argumentacji zażalenia, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku wynikało z podeszłego wieku i złego stanu zdrowia skarżącego wyjaśnić należy, iż kwestia ewentualnego braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku nie mogła już podlegać ocenie na obecnym etapie postępowania. Argumentacja ta stanowi bowiem de facto uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku na podstawie art. 86 p.p.s.a., który – co należy raz jeszcze podkreślić – był już przedmiotem rozpoznania, a odmowa przywrócenia skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku została prawomocnie przesądzona. Przedmiotem niniejszej kontroli jest wyłącznie postanowienie o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, w której Naczelny Sąd Administracyjny jedynie bada, czy przesłanki, na podstawie których oparto to rozstrzygnięcie zostały prawidłowo zastosowane w stanie faktycznym sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.