Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1956/18 w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 maja 2018 r. nr DOiR-I-6270-82/2018/AK w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1956/18, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a.", oddalił skargę D. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 maja 2018 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 14 marca 2018 r. nr WSC-1.6122.7844.2017 odmówił D. R. potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego. Po rozpoznaniu odwołania D. R., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zakwestionowaną w niniejszej sprawie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że D. R. (d. Z.) urodziła się w dniu [...] lutego 1944 r. w T. Organ podał, że z uwagi na datę urodzenia wnioskodawczyni, dla ustalenia jej statusu stosuje się przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44 ze zm.). Organ ustalił, że wnioskodawczyni nabyła obywatelstwo polskie na podstawie art. 4 w zw. z art. 5 ww. ustawy - jako dziecko nieślubne - po matce T. Z., obywatelce polskiej. Skarżąca i jej matka nabyły następnie obywatelstwo izraelskie - odpowiednio 15 maja i 24 maja 1948 r. Wobec tego, na podstawie art. 11 ww. ustawy matka skarżącej utraciła obywatelstwo z mocy prawa, a wraz z nią utraciła obywatelstwo polskie (również na podstawie art. 11 ww. ustawy) jej małoletnia wówczas córka (skarżąca). Organ podkreślił, że w przypadku dzieci nieślubnych przesłanki utraty obywatelstwa polskiego (art. 11 ww. ustawy) należało odnosić do tego dziecka. Trudno bowiem przyjąć, że w takiej sytuacji prawnej małoletni obywatel polski w ogóle nie mógłby utracić obywatelstwa polskiego, nawet jeśli spełniałby przesłankę z art. 11 pkt 1 ww. ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. R. zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 11 ustawy z 20 stycznia 1920 r. poprzez uznanie, że utraciła obywatelstwo polskie wraz z datą nabycia przez jej matkę obywatelstwa obcego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd pierwszej instancji uznał skargę za niezasadną. W ocenie Sądu jeśli nieślubne dziecko nabyło obywatelstwo polskie przez urodzenie z matki posiadającej to obywatelstwo, to w sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 11 ustawy z 20 stycznia 1920 r. stanowiących o utracie przez matkę obywatelstwa polskiego, jako małoletnie dziecko wraz z matką traciło obywatelstwo polskie. Wobec tego skarżąca jako małoletnia utraciła obywatelstwo polskie wraz z matką, w związku z nabyciem obywatelstwa izraelskiego (art. 11 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r.).

Skargę kasacyjną złożyła D. R., zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając błędną wykładnię art. 11 i art. 13 ustawy z 20 stycznia 1920 r. polegającą na uznaniu, że małoletnie nieślubne dziecko traci obywatelstwo polskie z chwilą utraty obywatelstwa polskiego przez matkę tego dziecka, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że do utraty obywatelstwa przez ślubne małoletnie dziecko dochodzi z chwilą utraty obywatelstwa przez ojca dziecka, a utrata obywatelstwa przez matkę małoletniego nieślubnego dziecka nie prowadzi do utraty obywatelstwa przez to dziecko. Podniesiono też zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 w zw. z art. 11 ustawy z 20 stycznia 1920 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy tej ustawy przewidywały skutek w postaci utraty obywatelstwa polskiego przez dziecko nieślubne w następstwie utraty tego obywatelstwa przez matkę. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Pismem z 13 kwietnia 2022 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podniósł, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Na wstępie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).

Zgodnie z art. 5 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.) przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne - obywatelstwo matki. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że skarżąca jest dzieckiem nieślubnym, a obywatelstwo polskie nabyła – na podstawie ww. przepisu - po matce, obywatelce polskiej. Nie jest również kwestionowane późniejsze nabycie przez matkę skarżącej i samą skarżącą obywatelstwa państwa obcego, tj. Państwa Izrael, odpowiednio 24 maja 1948 r. (matka skarżącej) i 15 maja 1948 r. (skarżąca, będąca wówczas osobą małoletnią). Istotą sporu jest natomiast kwestia skutków prawnych nabycia obcego obywatelstwa.

Trafny jest zarzut niewłaściwego zastosowania art. 11 i 13 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez uznanie, iż utrata obywatelstwa polskiego przez matkę skarżącej, będącej nieślubnym dzieckiem, prowadzi jednocześnie do utraty także przez córkę obywatelstwa polskiego. W myśl art. 13 ustawy nadanie i utrata obywatelstwa polskiego, o ile inaczej nie zastrzeżono w akcie nadania lub w orzeczeniu o utracie obywatelstwa, rozciąga się na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, w wieku do lat 18. Do utraty obywatelstwa przez ślubne małoletnie dziecko dochodziło z chwilą utraty obywatelstwa polskiego przez jego ojca na podstawie art. 13 ustawy. Natomiast tej samej zasady nie sposób odnieść do utraty obywatelstwa przez dziecko nieślubne w przypadku utraty obywatelstwa przez jego matkę, gdyż nie wynika to wprost z tego przepisu. Skoro obywatelstwo takiego dziecka nie było pochodną obywatelstwa ojca i jego utrata nie była powiązana z utratą obywatelstwa przez matkę, to przesłanki utraty obywatelstwa polskiego (art. 11 ww. ustawy) należało odnosić do tego dziecka. Trudno bowiem przyjąć, że w takiej sytuacji prawnej małoletni obywatel polski w ogóle nie mógłby utracić obywatelstwa polskiego, nawet jeżeli spełniałby przesłankę z art. 11 pkt 1 ustawy, tj. nabycie obywatelstwa państwa obcego (spełnienie przez małoletniego przesłanki z art. 11 pkt 2 ustawy z uwagi na wiek nie było możliwe). Taka wykładnia powyższych przepisów byłaby sprzeczna z obowiązującą pod rządami ww. ustawy zasadą wyłączności obywatelstwa polskiego. Zasada ta była traktowana rygorystycznie i znajdowała generalny wyraz w zakazie posiadania przez obywatela polskiego obywatelstwa innego państwa. Zgodnie z art. 1 ww. ustawy obywatel polski nie mógł być jednocześnie obywatelem innego państwa. Nie sposób uznać, że ówczesny ustawodawca miał na celu wyłączenie spod tego zakazu grupy obywateli, którzy nabyli obce obywatelstwo jako małoletni. Taki wyjątek od zasady ogólnej wyrażonej w art. 1 ustawy nie został sformułowany wprost, a zgodnie z regułami wykładni prawa wyjątki od zasad nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.

W tej sprawie ustalono, że matka skarżącej nabyła obywatelstwo izraelskie 24 maja 1948 r., a skarżąca 15 maja 1948 r. Tym samym zarówno matka skarżącej, jak i skarżąca (jako kobiety niepodlegające obowiązkowi służby wojskowej) utraciły obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy. Sąd błędnie więc wskazał, że w tej sprawie utrata obywatelstwa polskiego przez skarżącą była pochodna od utraty obywatelstwa przez jej matkę. Jednak konkluzja Sądu jest prawidłowa, iż nawet jeżeli matka skarżącej i skarżąca posiadały obywatelstwo polskie, to i tak je utraciły na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r. z dniem nabycia obywatelstwa izraelskiego.

Wobec powyższego, słuszny jest również zarzut naruszenia art. 5 w zw. z art. 11 ustawy z 20 stycznia 1920 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy tej ustawy przewidywały skutek w postaci utraty obywatelstwa polskiego przez dziecko nieślubne w następstwie utraty tego obywatelstwa przez jego matkę. Zarzuty choć zasadne nie mogą jednak odnieść zamierzonego skutku, bowiem zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.