Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września 2012 r. do lutego 2013 r. postanawia: oddalić wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił skargę A (dalej jako: "spółka", "skarżąca") na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

Skarżąca spółka złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...], uzupełniony w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...]. Skarżąca podała, że w [...] zanotowała zysk na poziomie [...]. Spółka podała, że posiada również wierzytelności, które prowadzone są na drodze sądowej i egzekucyjnej (od [...] lat nierokujące wyegzekwowania spłaty) na kwotę [...]. Skarżąca podała, że trudna sytuacja płatnicza spółki została uwzględniona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, który decyzją z dnia [...], nr [...] zgodził się rozłożyć na raty spłatę zaległego podatku od towarów i usług. Jednakże miesięczne raty w związku z w.w decyzją wynoszą [...], co także znacząco pogarsza sytuację finansową spółki i wpływa na niemożność uiszczenia wpisu w wymaganej kwocie. Spółka zatrudnia [...] współpracowników i ma [...] wspólników. Spółka nie ma kredytów. Skarżąca oświadczyła, że wysokość majątku lub środków finansowych wynosi [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy [...], zysk za ostatni rok obrotowy [...]. Skarżąca podała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: na rachunku bankowym w B [...], na rachunku bankowym w C [...], w D [...], w D na rachunku walutowym [...], stan środków w kasie [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że w okresie [...] uzyskała przychody w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]. Skarżąca podała, że w okresie [...] uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości [...]. Skarżąca podała, że w związku z utrzymaniem przedsiębiorstwa poniosła w [...] następujące koszty: zużycie materiałów i energii [...], usługi obce, w tym koszty obsługi księgowej, prawnej oraz inne koszty [...], w [...] spółka poniosła następujące koszty związane z utrzymaniem firmy: zużycie materiałów i energii [...], usługi obce, w tym koszty obsługi księgowej, prawnej oraz inne koszty [...].

Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka załączyła sprawozdanie finansowe za [...], raporty kasowe za miesiące [...], deklaracje VAT-7 za miesiące [...], zaświadczenie z B z dnia [...], zaświadczenia z D z dnia [...], zaświadczenie z C z dnia [...] oraz wyciągi z rachunków bankowych prowadzonych przez w.w banki.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.).

Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:

1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania,

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zauważyć jednak należy, że mający zastosowanie w przedmiotowej sprawie wyżej cyt. art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej "gdy wykaże", że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania stwierdzić należy, że sytuacja strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Spółka nie wykazała bowiem, że konieczność uiszczenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis sądowy od skargi kasacyjnej – por. zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] – karta nr [...] akt sąd.), byłaby dla niej nadmiernym obciążeniem. Z przedłożonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia pracowników, posiada środki trwałe oraz środki pieniężne w kasie, prowadzono operacje na rachunkach bankowych. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w B od dnia [...], rachunek nie jest obciążony tytułami egzekucyjnymi, współpraca z klientem przebiega prawidłowo, klient nie korzysta z oferty kredytowej, z zaświadczenia z D wynika, że spółka współpracuje z bankiem od [...], w okresie [...] rachunki spółki nie były przedmiotem zajęć w postępowaniu egzekucyjnym, w okresie [...] spółka nie korzystała z usług kredytowych w zakresie finansowania działalności gospodarczej, w okresie [...] zobowiązania wobec banku spółka regulowała prawidłowo i terminowo, z zaświadczenia C wynika, że od dnia [...] do dnia [...] prowadzono w tym banku rachunek bieżący w PLN, w okresie [...] nie prowadzono postępowań egzekucyjnych z rachunku bankowego. Z przedłożonych przez skarżącą deklaracji VAT-7 wynika, że w [...] spółka wykazała podstawę opodatkowania w wysokości [...], [...], [...], [...], [...], [...].. W ocenie referendarza sądowego wartość majątku spółki wynosząca [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy w wysokości [...], uzyskany przez spółkę przychód w okresie [...] w wysokości [...], t.j. średniomiesięcznie w wysokości [...] i w okresie [...] w wysokości [...] oraz stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. kwota [...] na rachunku prowadzonym w B, kwota [...] na rachunku prowadzonym w C, kwota [...] w D, kwota [...] w D oraz stan środków w kasie w wysokości [...] uzasadniają wniosek, że strona jest w stanie ponieść wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Spółka nie wykazała również, że jej płynność finansowa byłaby w sytuacji poniesienia przez nią kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie zagrożona. Zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że nie można uznać, że strona skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza koszty sądowe, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania, gdyż podmiot taki nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy (por. post. NSA z 19.11.2004r., sygn. akt FZ 463/04, z 23.02.2010r., sygn. akt I FZ 5/10, z 13.09.2011r., sygn. akt I FZ 215/11, z dnia 21.03.2013r., sygn. akt I GZ 51/13 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, a ma jedynie charakter "ratunkowy" i stosowana być może tylko w wyjątkowych sytuacjach. Taka jednak w rozpatrywanym przypadku, biorąc pod uwagę w.w okoliczności, nie zachodzi. Stąd też, przyznanie prawa pomocy skarżącej spółce poprzez zwolnienie jej od wpisu od skargi kasacyjnej byłoby niezasadne. Wskazać również należy, że spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na prowadzone przez nią postępowania sądowe i wobec tego powinna koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Zauważyć bowiem należy, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 01.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, post. NSA z 13.03.2012 r., sygn. akt II FZ 195/12, post. NSA z dnia 03.07.2013 r., sygn. akt II FZ 532/13 publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się również, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, post. NSA z 16.09.2014 r., sygn. akt II FZ 1264/14 publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą powinien on, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (podobnie w wyroku ETPC z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce).

Ponadto godzi się zauważyć, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W przedmiotowej sprawie spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.