Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Teza: W przypadku połączenia spółek kapitałowych w procedurze uproszczonej, o której mowa w art. 515[1] Kodeksu spółek handlowych, nie dochodzi do powstania przychodu na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Baran, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, asesor WSA Tomasz Grzybowski (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Anna Skorupska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz A. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W interpretacji indywidualnej z 8 marca 2024 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał za nieprawidłowe stanowisko A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (skarżąca) w zakresie pytania dotyczącego podatku dochodowego od osób prawnych.

W motywach interpretacji wskazano w szczególności, że grupa kapitałowa, do której należy m.in. skarżąca, dąży do redukcji liczby spółek w grupie. W związku z tym podjęta została decyzja o połączeniu skarżącej oraz spółki A. sp. z o.o., będących spółkami córkami A. (ta ostatnia spółka posiada 100% udziałów w obu spółkach córkach). Skarżąca będzie spółką przejmującą. Biorąc pod uwagę, że właścicielem obu spółek jest A., najprostszym i najdogodniejszym sposobem połączenia byłoby połączenie w procedurze uproszczonej, zgodnie z art. 515[1] Kodeksu spółek handlowych, który umożliwia powstrzymanie się od wydawania udziałów/akcji w spółce przejmującej wspólnikom spółki przejmowanej w przypadku, gdy jeden wspólnik posiada bezpośrednio lub pośrednio wszystkie udziały lub akcje w łączących się spółkach albo wspólnicy łączących się spółek posiadają udziały lub akcje w tej samej proporcji we wszystkich łączących się spółkach (tzw. bezemisyjne połączenie "spółek sióstr", tj. bez emisji/wydawania nowych udziałów).

Na tym tle strona zadała pytanie, czy brak emisji udziałów w przypadku opisanego połączenia doprowadzi do powstania przychodu dla strony w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2805 z późn. zm., dalej: "ustawa o CIT"). W ocenie spółki odpowiedź powinna być przecząca, ponieważ:

- w przypadku połączenia metodą uproszczoną nie dochodzi do wydania (emisji) udziałów udziałowcom spółki przejmowanej, a co za tym idzie nie można wskazać ich wartości emisyjnej,

- uczestnictwo kapitałowe danego właściciela w spółkach biorących udział w połączeniu jest w omawianym przypadku jednakowe w odniesieniu do każdej spółki, tzn. proporcja uczestnictwa właścicieli w spółkach biorących udział w połączeniu nie zmienia się wskutek połączenia (ergo, nie powstaje przychód podatkowy).

Organ uznając to stanowisko za nieprawidłowe stwierdził, że art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT służy ustaleniu przychodu z przejętego majątku w części odpowiadającej udziałowi innych udziałowców w kapitale zakładowym spółki przejmowanej. W celu ustalenia wartości majątku stanowiącej przychód porównuje się w tym przypadku wartość rynkową majątku podmiotu przejmowanego z wartością emisyjną udziałów (akcji) przydzielonych udziałowcom (akcjonariuszom) spółki przejmowanej. Jeśli nie dochodzi do wydania udziałów (akcji) oznacza to, że cała wartość przejętego majątku stanowi przychód. Z treści wniosku wynikało, że 100% udziałowcem skarżącej (spółki przejmującej) oraz spółki przejmowanej jest spółka A. W związku z połączeniem nie będą emitowane i wydawane jakiekolwiek udziały spółki przejmującej. Zatem skoro skarżąca nie przydzieli A. (tj. 100% udziałowcowi spółek łączonych) udziałów w związku z planowanym połączeniem, to przychodem dla skarżącej (spółki przejmującej) będzie ustalona na dzień poprzedzający dzień łączenia wartość rynkowa majątku spółki przejmowanej, która to wartość w opisanej sytuacji w całości stanowi nadwyżkę, o której mowa w art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT. W rezultacie po stronie skarżącej powstanie przychód, na podstawie ww. przepisu, w wartości rynkowej majątku spółki przejmowanej, ustalonej na dzień poprzedzający dzień łączenia (s. 2 i n., 11 i n. interpretacji).

W skardze do tut. Sądu spółka domagała się uchylenia spornej interpretacji, jak też zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:

1) art. 120 Ordynacji podatkowej w związku z naruszeniem art. 18 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z naruszeniem art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT poprzez dokonanie wykładni tego przepisu w sposób prowadzący do dyskryminacji połączeń dokonywanych przez podmioty krajowe względem połączeń dokonywanych z udziałem elementu transgranicznego, w szczególności zagranicznej spółki przejmowanej,

2) art. 120 Ordynacji podatkowej w związku z naruszeniem art. 12 ust. 1 pkt 8d i art. 4a pkt 16 ustawy o CIT poprzez błędną wykładnię ww. przepisów i bezpodstawne przyjęcie przez organ, że w przypadku połączenia spółek w trybie, o którym mowa w art. 515[1] ustawy Kodeks spółek handlowych, tj. trybie, gdzie nie dochodzi do emisji nowych udziałów spółki przejmującej na rzecz wspólników spółki przejmowanej, wartość emisyjna tych udziałów dla celu określenia przychodu podatkowego, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT powinna wynosić zero, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna wskazywać na wartość nie niższą niż wartość rynkowa tych udziałów.

W motywach skargi akcentowano, że zapatrywanie organu jest nieprawidłowe, ponieważ:

- prowadzi do dyskryminacji bezpośredniej poprzez odmienne (bardziej korzystne) traktowanie dla celów podatkowych połączeń dokonanych w trybie art. 515[1] Kodeksu spółek handlowych, w których dochodziłoby do połączenia transgranicznego (co do zasady neutralnego podatkowo ze względu na przepisy dyrektywy Rady 2009/133/WE z dnia 19 października 2009 r.) i analogicznych połączeń krajowych, w których podmiot przejmujący nie jest wspólnikiem spółki przejmowanej, ale obie spółki mają jednego wspólnika,

- art. 12 ust. 1 pkt 8d nie powinien znaleźć zastosowania ze względu na niewypełnienie jego hipotezy, bowiem skoro nie dochodzi do emisji udziałów, to nie można określić ich wartości emisyjnej,

- nawet jednak, gdyby przyjąć że przepis ten znajduje zastosowanie, to rozumienie przedstawione przez organ nie uwzględnia definicji "wartości emisyjnej udziałów" wskazanej w art. 4a pkt 16 ustawy o CIT, wedle której jest to wartość po jakiej obejmowane są udziały, określona w umowie spółki lub innym dokumencie o podobnym charakterze, nie niższa jednak od wartości rynkowych tychże,

- nie realizuje ratio legis ww. przepisu, ponieważ ma on na celu opodatkowanie tej wartości udziałów, która w procedurze połączenia spółek zależnych byłaby alokowana do danego wspólnika z pominięciem sytuacji ekonomicznej tego wspólnika wynikającej z wartości majątku spółki uczestniczącej w połączeniu, w której ten wspólnik posiadał udziały, a tym samym interpretacja organu prowadziłaby (przy zastosowaniu jej do połączeń bezemisyjnych) do zaburzenia proporcji pomiędzy rynkową wyceną majątku spółki przejmowanej a ekonomiczną wartością udziałów przysługujących wspólnikom łączonych spółek (s. 4-7 skargi).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko (por. s. 12 i n.).

Na rozprawie przed tut. Sądem pełnomocnicy stron popierali dotychczasowe stanowiska w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Istota sporu interpretacyjnego w tej sprawie sprowadza się do tego, czy powstanie przychód podatkowy po stronie skarżącej w sytuacji połączenia ze spółką siostrą w trybie uproszczonym, tj. gdy wspólnik łączących się spółek posiada udziały w tej samej proporcji w łączących się spółkach (art. 515[1] § 1 KSH). Podstawę prawną pytania spółki stanowi w tym zakresie art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT, zgodnie z którym przychodem jest "ustalona na dzień poprzedzający dzień łączenia lub podziału wartość rynkowa majątku podmiotu przejmowanego lub dzielonego otrzymanego przez spółkę przejmującą lub nowo zawiązaną w części przewyższającej wartość emisyjną udziałów (akcji) przydzielonych udziałowcom (akcjonariuszom) spółek łączonych lub spółki dzielonej". Zdaniem organu interpretacyjnego przepis ten: (1) znajduje zastosowania do połączenia bezemisyjnego (w procedurze uproszczonej), a ponadto (2) w przedstawionej sytuacji połączenia spółek "sióstr" "cała wartość przejętego majątku stanowi przychód".

Sąd podziela na tym tle pogląd strony skarżącej, z którego wynika, że brak jest argumentów interpretacyjnych przemawiających za przywołanym stanowiskiem; przeciwnie, zarówno językowe odczytanie art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT, jak i jego lektura w optyce systematycznej, funkcjonalnej, a wreszcie historycznej wyklucza poprawność twierdzenia organu. Innymi słowy, zastosowanie wszystkich kanonów interpretacyjnych tak łącznie, jak i z osobna, potwierdza wadliwość poglądu wyrażonego w zaskarżonej interpretacji.

Po pierwsze, już tylko z brzmienia ww. unormowania wynika, że stanowisko organu przełamuje owo literalne odczytanie. Jak zauważa sam organ, w świetle tego przepisu "porównuje się ... wartość rynkową podmiotu przejmowanego z wartością emisyjną udziałów (akcji) przydzielonych udziałowcom (akcjonariuszom) spółki przejmowanej" (s. 12 interpretacji). Tymczasem w analizowanym przypadku nie dochodzi do emisji i odpowiednio przydzielenia żadnemu wspólnikowi udziałów (akcji). Twierdzenie organu, że wówczas "cała wartość przejętego majątku stanowi przychód" bezpośrednio pomija treść ww. przepisu in fine: "w części przewyższającej wartość emisyjną udziałów (akcji) przydzielonych udziałowcom (akcjonariuszom) spółek łączonych lub spółki dzielonej". Organ zakłada bowiem, że wyrażenie to obejmuje również sytuację braku emisji udziałów (akcji), podczas gdy takiego wniosku z cytowanego zwrotu nie da się wywieść (argument literalny i logiczny – non sequitur). Przeciwnie, jeżeli prawodawca wskazał na wartość emisyjną niższą, aniżeli "wartość rynkowa majątku podmiotu przejmowanego lub dzielonego", to przesłankę entymematyczną hipotezy stanowi okoliczność wyemitowania udziałów (akcji).

To rozumowanie wspiera trafnie wskazana przez skarżącą (s. 7 skargi) treść art. 4a pkt 16a ustawy o CIT (argument systematyczny), definiującego pojęcie wartości emisyjnej udziałów (akcji) jako "cenę, po jakiej obejmowane są udziały (akcje), określoną w statucie lub umowie spółki, a w razie ich braku – w innym dokumencie o podobnym charakterze, nie niższą od wartości rynkowej tych udziałów (akcji)". Przepis ten zakłada zatem istnienie wartości (ceny) emitowanych udziałów (akcji), toteż nie można w przedstawionym przez organ (po)równaniu przyjmować, że wartość ta nie występuje (wynosi "0").

Spółka zasadnie ponadto wskazuje, że celem prawodawcy było opodatkowanie (objęcie zakresem zastosowania art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT) wartości ekonomicznej, której nie objęły udziały "przydzielone udziałowcom (akcjonariuszom) spółek łączonych". Ta nadwyżka stanowi przychód podatkowy. Tymczasem w przypadku połączenia prostego w sytuacji takiej, jak opisana we wniosku, taka nadwyżka nie występuje, bowiem proporcja uczestnictwa jedynego właściciela obu spółek "siostrzanych" (A.) nie ulegnie zmianie. Zarówno przed, jak i po połączeniu, spółka matka będzie posiadała 100% udziałów, tj. całość majątku spółek córek, jak i po połączeniu całość majątku spółki przejmującej będzie należała do A. Jak zasadnie wskazano w skardze (s. 8), nie dojdzie do zróżnicowania w kapitale spółek łączonych w oderwaniu od proporcji wartości reprezentowanej przez spółki łączone, tzn. będzie tożsama proporcja zaangażowania kapitałowego. Innymi słowy, nie dojdzie do powstania wspomnianej nadwyżki – przyrostu wartości rynkowej względem emisyjnej udziałów. W przedstawionym stanie rzeczy przyjęcie, że wartość rynkowa spółki przejmowanej stanowi przychód podatkowy byłaby więc niezgodna nie tylko ze wskazaną funkcją ww. przepisu, ale i z konstrukcją podatku dochodowego, która zakłada objęcie opodatkowaniem przysporzenia ekonomicznego (uzyskania dochodu), który w tym przypadku nie występuje. Finansowy (ekonomiczny) wymiar dochodu (przychodu) podatkowego może wprawdzie (w konkretnych przypadkach) modyfikować ustawodawca, lecz odejście od jego identyfikowania z korzyścią majątkową wymaga wyraźnej wypowiedzi legislacyjnej, której w tym przypadku brak (por. np. wyrok NSA o sygn. II FSK 1211/13, CBOSA).

Wreszcie bowiem argument historyczny przemawia przeciw poglądowi przedstawionemu w interpretacji. Jak zauważono w skardze (s. 3), art. 515[1] Kodeksu spółek handlowych wprowadzono na mocy noweli z 16 sierpnia 2023 r. (przepis ten obowiązuje od 15 września 2023 r.). Tymczasem art. 12 ust. 1 pkt 8d został dodany przez art. 2 pkt 27 lit. a noweli do ustawy o CIT z dnia 29 października 2021 r. (Dz.U.2021.2105) i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. W uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej Kodeks spółek handlowych zauważono, że "wskutek zmian wynikających z dodanego w art. 515 Kodeksu spółek handlowych § 1 [1] konieczne jest odpowiednie doprecyzowanie przepisów ustawy o CIT oraz ustawy o PIT regulujących skutki po stronie spółki przejmującej oraz jej wspólników" (druk sejmowy nr IX.3191). Zarówno więc wskazana wypowiedź projektodawcy, jak i chronologia zmian legislacyjnych wskazują, że prawodawca nie przewidział w ramach treści art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT powstania przychodu podatkowego w rozpatrywanej sytuacji.

Sąd nie podzielił natomiast (w konsekwencji) zarzutu bezpośredniej dyskryminacji podatkowej połączeń podmiotów krajowych względem połączeń transgranicznych w UE, które są neutralne podatkowo (s. 4 i n. skargi). Przypomnieć należy, że zasada niedyskryminacji zakłada nie tylko skutek w postaci uchylenia sprzecznych z nią norm krajowych, ale również bezpośredni skutek substytucyjny, co oznacza, że należy zapewnić jej pełną skuteczność w praktyce. To oznacza, że odnosić ją należy w pierwszym rzędzie do poziomu normatywnego (regulacji). Co więcej, jak wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, może być ona brana pod uwagę, jeżeli prawodawca krajowy przy dokonywaniu transpozycji dyrektywy postanowi, że będzie w ten sam sposób traktował sytuacje regulowane dyrektywą i sytuacje o charakterze wyłącznie wewnętrznym (por. wyrok w sprawie C-318/22 GE Infrastructure Hungary Holding Kft.). W przedmiotowym przypadku rozwiązanie wewnętrzne odpowiada wprawdzie temu, które wynika z dyrektywy 2019/2021, bowiem jak wskazano w ww. uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej, wprowadzenie możliwości "łączenia bez przyznania udziałów lub akcji spółki w przypadku, gdy jeden wspólnik posiada w sposób bezpośredni lub pośredni wszystkie udziały lub akcje łączących się spółek albo wspólnicy łączących się spółek posiadają udziały lub akcje w tej samej proporcji we wszystkich łączących się spółkach, również w wymiarze krajowym, pozwoli na uniknięcie zjawiska odwrotnej dyskryminacji polskich podmiotów uczestniczących w procesach transformacji spółek w wymiarze krajowym względem podmiotów uczestniczących w tych procesach w wymiarze transgranicznym." Skoro jednak w krajowym przypadku połączenia prostego nie uregulowano jego skutku podatkowego (nie objęto treścią art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT), to nie można twierdzić, że regulacje krajowe są dla strony mniej korzystne aniżeli unijne. Jakkolwiek oczywiście mogłyby takie okazać się w praktyce, przy przyjęciu stanowiska organu.

W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 146 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji. Sąd uznał bowiem – działając w granicach zarzutów skargi (art. 57a zdanie drugie ww. ustawy) – za trafny zasadniczo zarzut błędnej wykładni art. 12 ust. 1 pkt 8d ustawy o CIT. Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę przedstawioną wyżej interpretację wskazanego przepisu.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto uwzględniając treść art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 1687).