Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 16 kwietnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 310/20 w sprawie ze skargi B.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od B. W. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 7 października

2020 r. sygn. akt II SA/Łd 310/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...].

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019r. w przedmiocie odmowy przyznania B.W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na męża S.W..

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium - powołując się na art. 17 ust. 1 – 1b) oraz ust. 5, a także art. 3 pkt 21 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 200 3r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako "u.ś.r." - wskazało, że kwestią sporną w sprawie jest uprawnienie skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem S. W. (ur. [...] sierpnia 1967 r.) a zaliczonym, orzeczeniem z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...], do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to wydano wprawdzie do dnia 30 listopada 2019 r., ale nie da się ustalić od kiedy istnieje stwierdzona w nim niepełnosprawność. Ustalony zaś w nim stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 września 2015 r. (Symbol niepełnosprawności [...], choroby [...]).

Za niesporne Kolegium przyjęło, że skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a jej mąż legitymuje się wymaganym orzeczeniem, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. Za konieczne uznało natomiast zbadanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wobec tego – w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy - Kolegium ustaliło, że wnioskodawczyni nie pracuje od 2003 r. Po utracie zatrudnienia nie miała propozycji pracy z PUP, pobierała zasiłek dla bezrobotnych, następnie korzystała z pomocy społecznej i wówczas poszukiwała zatrudnienia, lecz bezskutecznie. Od momentu uzyskania przez męża strony orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co miało miejsce w 2015 r., nie brała pod uwagę zatrudnienia nawet dorywczo. W tych okolicznościach Kolegium przyjęło, że B.W. nie zrezygnowała z pracy celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem bo nie uprawdopodobniła, aby rezygnacja z aktywności zawodowej była wymuszona koniecznością sprawowania nad nim opieki. Zdaniem Kolegium, organ I instancji wyczerpująco ustalił stan faktyczny, z którego jednoznacznie wynikało, że świadczona przez stronę opieka nad mężem (jej zakres) nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia. Z ustaleń pracownika socjalnego wynikało bowiem, że mąż wnioskodawczyni wymagał pomocy tylko w niektórych codziennych czynnościach z uwagi na niedowidzenie. Nie był jednak osobą leżącą i niesprawną ruchowo, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, spożywa posiłki i ubiera się. Zakres sprawowanej przez stronę opieki nad mężem sprowadzał się jedynie do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept, opłacanie rachunków, przygotowywanie opału), a takie czynności wykonują również osoby pracujące. Kolegium nie uznało również, aby załatwianie spraw urzędowych, podawanie dwa razy dziennie leków oraz zakrapianie kropli do oczu, czy też towarzyszenie mężowi poza domem w spacerach i wizytach u lekarza oraz czytanie książek, stanowiły czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej, permanentnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Oceniając samodzielnie wskazany zakres opieki sprawowanej przez B.W. nad mężem, Kolegium stwierdziło, że nie wymagała ona konieczności rezygnacji przez nią z aktywności zawodowej. Obiektywnie było zatem możliwe takie zorganizowanie tej opieki, aby wnioskodawczyni dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak było zatem bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) przez stronę, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem.

Zaskarżonym wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi,

po rozpoznaniu skargi B. W., uchylił wyżej opisaną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia

[...] listopada 2019 r. Sąd Wojewódzki doszedł bowiem do przekonania, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co doprowadziło do wadliwej oceny konsekwencji prawnych, wynikających z tego przepisu w okolicznościach faktycznych sprawy - niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czym naruszyło również art. 7 i art. 80 k.p.a. oraz dokonało ustaleń faktycznych z pominięciem treści orzeczenia o niepełnosprawności bez przeprowadzenia przeciwdowodu co do treści tego orzeczenia, a czym naruszyło art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 76 § 1 i § 3 k.p.a.

Dokonując wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., Sąd Wojewódzki zwrócił bowiem uwagę, że ocena przesłanki, wyrażonej sformułowaniem: "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" winna być dokonywana przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a) u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – zdaniem Sądu I instancji - stanowić może bowiem w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r., enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 u.ś.r. wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, jeżeli osoba taka rezygnuje z dalszego poszukiwania pracy (gotowości do podjęcia zatrudnienia) i ma to bezpośredni związek przyczynowy z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to nie ma przeszkód do przyjęcia, iż określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, występuje.

Odnosząc powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Sąd Wojewódzki zatem wskazał, że nie budziło wątpliwości, iż skarżąca nie pracowała od 2003 r. z uwagi na utratę pracy i brak otrzymania propozycji nowego zatrudnienia z właściwego powiatowego urzędu pracy. W związku z tym pobierała zasiłek dla bezrobotnych, a następnie korzystała ze świadczeń pomocy społecznej i jednocześnie bezskutecznie poszukiwała nowej pracy, tym niemniej od uzyskania przez męża w 2015 r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie brała już pod uwagę zatrudnienia nawet dorywczo. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego więc, mimo że skarżąca wprawdzie na długi czas przed uzyskaniem przez jej męża wskazanego wyżej orzeczenia nie wykazywała aktywności zawodowej, co nie było spowodowane sprawowaniem nad nim opieki, lecz brakiem ofert pracy to po uzyskaniu przez męża w/w orzeczenia nie podejmowała już zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z konieczności sprawowania nad nim opieki.

W konsekwencji Sąd Wojewódzki uznał, że Kolegium błędnie odczytało w tym przypadku przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz wadliwie oceniło konsekwencje prawne zaistniałego stanu faktycznego.

Sąd Wojewódzki nie podzielił też stanowiska Kolegium odnośnie konieczności sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W tym aspekcie Sąd wskazał, że wprawdzie nie każdy stopień niepełnosprawności uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż do ubiegania się o tego rodzaju świadczenie uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania, tj. wskazanie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wskazanie o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, ale – zdaniem Sądu - w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15.7.2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2018, poz. 2027, t.j.). Rozporządzenie to określa bowiem standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien zatem przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią. W rezultacie - jak podkreślił Sąd - orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez właściwy organ, ma walor dokumentu urzędowego, któremu przysługuje szczególna moc dowodowa, co oczywiście nie wyłącza przeprowadzenia przeciwdowodu co do jego treści. Wymaga to jednakże - w myśl art. 76 § 3 k.p.a. - aktywności tego podmiotu, który kwestionuje treść dokumentu urzędowego i przeprowadzenia przeciwdowodu.

Ostatecznie zatem Sąd Wojewódzki stwierdził, że z orzeczenia z dnia

29 listopada 2018 r. o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej, wynikało, iż został on zaliczony do osób niepełnosprawnych ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej opieki osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji od września 2015 r. Zatem, zdaniem Sądu, w świetle treści tego orzeczenia, było oczywistym, iż mąż skarżącej nie był zdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał stałej pomocy w wykonywaniu czynności dnia codziennego.

Ponadto Sąd Wojewódzki przytoczył legalną definicję pojęcia "znaczny stopień niepełnosprawności", wskazując, że z uwagi na treść orzeczenia o niepełnosprawności męża skarżącej nie było zrozumiałe przeciwne twierdzenie organu, tym bardziej, że Kolegium w żaden sposób nie podważyło treści tego orzeczenia, a zwłaszcza okresu, w którym stan zdrowia męża wymagał sprawowania nad nim stałej opieki.

Konkludując Sąd Wojewódzki polecił, że ponownie rozpoznając sprawę Kolegium winno uwzględnić zaprezentowaną wyżej wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 i ust. 6 u.ś.r. oraz szczególną moc dowodową orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej a następnie dokonać subsumpcji tych przepisów w niewątpliwych okolicznościach tej sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Zaskarżając wyrok w całości, Kolegium podniosło następujące zarzuty:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) - poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie prowadzące do przyjęcia, iż sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia lub pracy zarobkowej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności, wypełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy ustalony rzeczywisty charakter i wymiar tej opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, a w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania tego świadczenia,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. - poprzez jego błędne zastosowanie prowadzące do przyjęcia, że niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną tylko w ograniczonym zakresie, wypełnia przesłankę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 i w zw. z art. 3 pkt 21 u.ś.r. - poprzez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na uznaniu, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki, określonym w ww. przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności, wyklucza możliwość wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą,

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 76 § 1 i § 3 k.p.a. wskutek błędnego uznania, że organ odwoławczy dokonał ustaleń faktycznych z pominięciem treści orzeczenia o niepełnosprawności, a zwłaszcza okresu, w którym stan zdrowia osoby niepełnosprawnej wymaga sprawowania nad nią opieki, a przez to nie podważył braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie pielęgnacyjne, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bowiem jak uznał wymaga to przeprowadzenia przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. wskutek błędnego uznania, iż organ odwoławczy dopuścił się naruszenia wskazanych przepisów prawa procesowego regulujących wymogi, jakie należy zrealizować w procesie zbierania i oceny materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, w sytuacji, w której nie było podstaw do uchylenia, gdyż przeprowadzona przez organ II instancji ocena sposobu (charakteru) sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną została przeprowadzona uwzględniając wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co zostało w sposób dostateczny wyjaśnione w zaskarżonej decyzji,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, gdy skarga podlegała oddaleniu w okolicznościach wskazanych w decyzji,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez nieuzasadnione, a wiążące wskazania co do dalszego postępowania w sprawie.

W oparciu o powyższe Kolegium wnosiło o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ oświadczył, iż zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Przedstawione wyżej zarzuty zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego (pkt 1) -

w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z: art. 17 ust. 1; art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1 i w zw. z art. 3 pkt 21 u.ś.r. oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania (pkt 2) - w postaci: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 76 § 1 i § 3 i 80 k.p.a.; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. a także art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a.

Ze względu na istotę sporu, w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Kwestią zasadniczą, wymagającą rozstrzygnięcia jest bowiem ocena, czy w okolicznościach niniejszej sprawy uczestniczka postępowania spełnia przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tj. czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z tym wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei w myśl art. 3 pkt 21 lit. a) u.ś.r., znaczny stopień niepełnosprawności oznacza niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Jak wynika z powyższego, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Takich ustaleń faktycznych nie można jednak – wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego – utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Jak słusznie wskazuje bowiem skarżący organ, o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z tego powodu skoro w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej (w kontekście ustalenia zakresu sprawowania rzeczywistej opieki nad taką osobą), to tym samym nie ma podstaw ku temu, aby dla ustalenia charakteru i wymiaru sprawowanej opieki organ miał obowiązek przeprowadzenia przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia.

W rezultacie zgodzić się należy ze skarżącym organem, iż zaakceptowanie wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., dokonanej przez Sąd I instancji, prowadziłoby do przyjęcia, iż sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności - o ile nie przeprowadzi się przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia - jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki, a co - jak wyżej to podniesiono - stanowi niedozwoloną interpretację w/w przepisu. Tymczasem legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.

Mając na uwadze powyższe rozważania, wskazać wypada, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż mąż uczestniczki postępowania – S. W. (ur. [...].08.1967 r.), legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (symbol niepełnosprawności [...], choroby [...]). Nie jest także kwestionowane, iż uczestniczka postępowania nie pracuje od 2003 r. Po utracie pracy pobierała zasiłek dla bezrobotnych, następnie korzystała z pomocy społecznej i bezskutecznie poszukiwała zatrudnienia, zaś od momentu uzyskania przez męża orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, tj. od 2015 r., zaprzestała poszukiwania pracy, aby nim się opiekować. Podkreślenia jednak w tym miejscu wymaga, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, iż mąż uczestniczki postępowania wymaga pomocy jedynie w niektórych codziennych czynnościach z uwagi na niedowidzenie. Nie jest przy tym osobą leżącą i niesprawną ruchowo, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, spożywa posiłki i ubiera się. Ponadto zakres sprawowanej przez uczestniczkę postępowania opieki nad mężem sprowadza się praktycznie do prowadzenia gospodarstwa domowego, polegającego na wykonywaniu typowych w tym zakresie czynności, takich jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizowanie recept, opłacanie rachunków, przygotowywanie opału. Ponadto uczestniczka postępowania podaje mężowi leki tylko dwa razy dziennie i zakrapia krople do oczu. Oprócz tego towarzyszy mu na spacerach, wizytach lekarskich i czyta książki. Biorąc powyższe pod uwagę, zgodzić się zatem należy ze skarżącym organem, iż wskazany przez uczestniczkę postępowania zakres faktycznie sprawowanej przez nią opieki nad mężem, nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem w zasadzie poza standardowe obowiązki domowe, nie uniemożliwia więc podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji prawidłowe jest stanowisko Kolegium zaprezentowane w skardze kasacyjnej (a wcześniej w zaskarżonej decyzji), iż w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez uczestniczkę postępowania, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem - rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W rezultacie należy przyjąć, że uczestniczka postępowania nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że zarzuty obrazy prawa materialnego w postaci: art. 17 ust. 1; art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1 i w zw. z art. 3 pkt 21 u.ś.r. -poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie były uzasadnione. Okoliczność ta zaś przekładała się w sposób oczywisty na ocenę zarzutów procesowych (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z: art. 7, art. 77 § 1, art. 76 § 1 i § 3 i 80 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a.) przy pomocy których skarżący organ kwestionował dokonaną przez Sąd I instancji ocenę sposobu przeprowadzenia ustaleń faktycznych co do treści i skutków orzeczenia o niepełnosprawności męża uczestniczki postępowania w kontekście badania przesłanki istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem.

Chybiony natomiast był zarzut oparty na art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. Brak akceptacji skarżącego kasacyjnie co do wskazań udzielonych organom przez sąd administracyjny nie mógł być bowiem kwestionowany w drodze zarzutu naruszenia art. przepisu 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten jest przepisem wyłącznie technicznym, określającym konieczne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku.

Nietrafność tego ostatniego zarzutu nie wpływa jednak na ogólną zasadność skargi kasacyjnej, co prowadzi do wniosku, że utrzymanie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019r. o odmowie przyznania B. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na męża S. W., było legalne.

W tym stanie rzeczy, uznając, że istota sprawy została w tym przypadku dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 i art. 193 p.p.s.a. - uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zostało oparte na art. 207 § 2 p.p.s.a. – z uwagi na charakter sprawy.