Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Teresa Kobylecka, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 1070/15 w przedmiocie odmowy przyznania D. W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 grudnia 2014 r. znak: ... w przedmiocie odmowy sprostowania błędu pisarskiego postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2015 r., VII SA/Wa 1070/15 odmówiono przyznania D. W. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w dniu 29 marca 2016 r., a następnie ponownie w dniu 15 czerwca 2016 r. na formularzu PPF wpłynął wniosek D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Z nadesłanego przez wnioskodawczynię formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem - utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 3 054 zł. (dane z formularza nadesłanego w dniu 15 czerwca 2016 r.) miesięcznie. Podała, że są z mężem współwłaścicielami dwóch działek o powierzchni 2 488 m2. Oświadczyła, że: domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiada. Dodała, że w domu nie posiada ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazała następujące wydatki domowe: 500 zł. - utrzymanie mieszkania, 800 zł. - leki i leczenie. Nadto koszty prowadzenia spraw sądowych i administracyjnych przewyższają dochody skarżącej i jej męża, a same kserokopie i listy polecone to koszt 1 000 zł. miesięcznie.

Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 29 kwietnia 2016r. wydanego w trybie art. 255 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wnioskodawczyni została zobowiązana do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, tj. m.in. do: (1) właściwego uzasadnienia wniosku poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową, (2) wskazania jakiej wielkości wnioskodawczyni wybudowała z rodziną dom (o którym pisze w piśmie z dnia 8 lutego 2013 r. stanowiącego skargę w sprawie VII SA/Wa 2850/14 - poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje, (3) podania gdzie wnioskodawczyni zamieszkuje (dom, mieszkanie, należy podać wielkość w m2), oraz jaki tytuł prawny posiada do mieszkania/domu, w którym przebywa, (4) podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (żywność, opłaty stałe, leki, media, itp.) i aktualnych wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, w którym skarżąca mieszka, (5) do wskazania oraz udokumentowania innych niż związane z utrzymaniem mieszkania stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżącej z podaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości, poniesionych w przeciągu ostatnich 3 miesięcy, (6) do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych przez skarżącą świadczeń emerytalnych, (7) podania, czy posiada, lub czy osoby wspólnie zamieszkujące, posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), (8) wskazania czy otrzymuje pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, (9) nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, (10) nadesłania kopii zeznania podatkowego za rok 2014 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, (11) wskazania czy pod adresem zamieszkania wnioskodawczyni N. D. ... T. prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firm: Usługi Transportowe J. W. oraz firmy J. M. W., które to firmy posiadają swój adres w ww. miejscu, (12) podania czy J. W. i M. W. zamieszkują wspólnie z wnioskodawcami, skoro w niniejszej sprawie wymienieni są jako zamieszkujący pod wspólnym adresem z wnioskodawcami, a ponadto jak wynika z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej prowadzonych przez Ministerstwo Gospodarki wynika, że prowadzą swoje firmy pod adresem zamieszkania skarżących, (13) wskazania i udokumentowania dochodów J. W. i M. W.

Wnioskodawczyni w piśmie z dnia 3 czerwca 2016 r. (data wpływu) wskazała, że nie posiada pojazdów mechanicznych prócz roweru, dodała, ze nikt z wnioskodawczynią i jej mężem nie mieszka. Do pisma dołączyła kopie potwierdzeń otrzymania emerytur.

Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił D. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

D. W. w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że nie zgadza się z orzeczeniem referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2016 r. Wniosła o przyznanie prawa pomocy, bowiem nie jest w stanie opłacić sprawy.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynikało, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, by kwalifikowała się do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Sąd zauważył, że w przedmiotowej sprawie pomimo wezwania nie zostały wyjaśnione okoliczności dotyczące stanu majątkowego skarżącej, np. kwestia posiadania środków na budowę nowego domu, nie wskazano czy dom ten jest ukończony i jakiej jest wielkości, wskazano jedynie, że dom na działce 96/2 budowany jest przez dzieci wnioskodawczyni i całą rodzinę własną pracą, z wyjątkiem prac wymagających fachowców. Z dokumentów źródłowych nadesłano tylko kopie przekazów emerytur. Brak jest dokumentów PIT za 2015 rok i wyciągów z rachunku bankowego. Tym samym, w ocenie Sądu, złożone przez stronę oświadczenie jest niepełne. Sąd uznał zatem, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącej. Zdaniem Sądu I instancji, lakoniczność wniosku o przyznanie prawa pomocy i pism skarżącej dotyczących prawa pomocy uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny jej sytuacji majątkowej, a tym samym odbiera jej możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy. Sąd wskazał również, że skarżąca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania oraz zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżąca sobie nie zapewniła i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać. Jednocześnie Sąd dostrzegł, że skarżąca wprawdzie zainicjowała wiele postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącej. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a, ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówiono przyznania D. W. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie ww. postanowienia, wskazując na brak środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przyjmując, że nie wykazała, iż spełnia ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena Sądu I instancji była prawidłowa.

Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że informacje podane przez D. W. są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, a nadto budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Nienadesłanie dokumentów, o które skarżąca została wezwana spowodowało niewypełnienie obowiązku współdziałania z sądem, uniemożliwiając tym samym ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego. W konsekwencji, nie zaistniała możliwość rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Słusznie Sąd I instancji uznał, że dysponując jedynie danymi określającymi wysokość wspólnego dochodu Państwa W. określonego we wniosku na 3 054 zł, oraz oświadczenia, że D. W. domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiada, jak również udzielonymi ogólnikowymi i niepełnymi informacjami dotyczącymi wysokości ponoszonych wydatków i dochodów, a także informacją, że jest właścicielem dwóch działek o powierzchni 2 488 m2, należy przyjąć, że D. W. nie spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny, prawidłowo przeanalizował stan faktyczny sprawy i prawidłowo stwierdził, że z argumentacji strony nie wynika, by nie było możliwe wygospodarowanie środków koniecznych do poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, tak więc nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a w konsekwencji zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.

-----------------------

1