Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 3 marca 2023 r. nr SKO.4111/117/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -

Przedmiotem skargi MO (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 3 marca 2023 r. nr SKO.4111/117/2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 7 grudnia 2022 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – KW.

Decyzją z [...] stycznia 2023 r. nr [...] Wójt odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji podał, że KW legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej z orzeczenia nie wynika, że niepełnosprawność u matki Skarżącej powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego Organ I instancji podał, że KW pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż – JW, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyklucza prawną możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto zdaniem Skarżącej, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. – po zastosowaniu wykładni celowościowej – nie powinien mieć zastosowania w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zstępnemu osoby niepełnosprawnej.

Decyzją z 3 marca 2023 r. nr SKO.4111/117/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta.

Kolegium wskazało, że skoro wskazany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi jednak negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Ustalono bowiem, że KW pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym decyzję Organu I instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, uznać należało za odpowiadającą prawu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA), MO wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Niezależnie od powyższego wniosła o rozważanie przez Sąd przedstawienia całej Izbie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej NSA) zagadnienia prawnego, polegającego na rozstrzygnięciu, czy warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności, w sytuacji, w której współmałżonek jest w sposób oczywisty i niebudzący żadnych wątpliwości niezdolny do samodzielnego sprawowania opieki.

Zdaniem Skarżącej decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez przyjęcie, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności, w sytuacji, w której współmałżonek jest w sposób oczywisty i niebudzący żadnych wątpliwości niezdolny do samodzielnego sprawowania opieki. Skarżąca podniosła, że JW – z uwagi na swój stan zdrowia – obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną żoną, a zatem organy kierując się wykładnią celowościową, winny uwzględnić wniosek Skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Pismem z dnia 12 czerwca 2023 r. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów lekarskich potwierdzających zły stan zdrowia matki KW.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna, została przez Sąd w całości oddalona.

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli WSA uczyniono w niniejszej sprawie decyzję SKO o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym – KW, co potwierdza orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności w/w z dnia 18 listopada 2022 r. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez Organ I instancji i zaaprobowane przez Organ odwoławczy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa.

Nie jest kwestionowane przez strony postępowania, że matka skarżącej legitymuje się wymaganym prawem tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. orzeczeniem, a zatem, że jest osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności - art. 3 pkt 21 lit. e) u.ś.r. Niesporne jest również, że KW pozostaje w związku małżeńskim, a Jej mąż – JW nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe okoliczności stanowiły podstawę odmowy przyznania Skarżącej – będącej zstępną osoby wymagającej opieki (córka) – świadczenia pielęgnacyjnego. Przypomnieć należy, że w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca sformułował negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wśród których wskazano okoliczność pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.).

Wymaga wskazania, że znaną skarżącej stronie uchwałą z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, LEX, NSA orzekł, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. (uchwała dostępna na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, wprowadzenie z dniem 14 października 2011 r. do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przesłanki legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi rozwiązanie zbieżne ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, który w takim rozwiązaniu upatrywał środka do zapewnienia systemowej spójności regulacji, jak też ze stanowiskiem wyrażanym ówcześnie w orzecznictwie. Trybunał Konstytucyjny powołując akceptująco w postanowieniu z 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09 wyroki sądów administracyjnych, przyjmujących prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji, również jako prawidłowe ocenił wyrażane w nich stanowisko, że niepełnosprawność współmałżonka osoby wymagającej opieki jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa do świadczenia innym członkom rodziny zobowiązanym do alimentacji.

NSA podniósł, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Zdaniem NSA, nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Brak jest również podstaw do przyjęcia, że analizowane rozwiązania nie zachowują spójności systemowej – również w wymiarze konstytucyjnym.

Mając na uwadze powyższe, stanowisko organów obydwu instancji wyrażone w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, uznać należy za zgodne z prawem. Wymaga podkreślenia, że w świetle art. 269 P.p.s.a., stanowisko wyrażone we wskazanej wyżej uchwale NSA wiąże Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Powyższy przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że skoro JW nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to względem Skarżącej zachodzi negatywna przesłanka do uwzględnienia wniosku, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. WSA nie dostrzegł również powodów, aby skorzystać z wnioskowanego przez pełnomocnika Skarżącej uprawnienia do zwrócenia się do odpowiedniego składu NSA o ponowne rozstrzygnięcie opisanego zagadnienia prawnego na podstawie art. 269 § 1 w zw. z art. 187 § 1 P.p.s.a.

Jednocześnie Sąd, działając z urzędu na podstawie art. 134 § 1 i art. 135 w zw. z art. 145 § 1 P.p.s.a., nie zauważył innych naruszeń przepisów prawa, które obligowałyby do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym, Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.