Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. T. na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia 30 maja 2023 r., znak: LI/657/2023 w przedmiocie sprzedaży nieruchomości komunalnej postanawia I. odrzucić skargę, II. zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz skarżącego L. T. kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi.

W dniu 6 czerwca 2023 r. L.T.(dalej: skarżący) za pośrednictwem organu wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną w komparycji uchwałę Rady Miasta [...] w przedmiocie sprzedaży nieruchomości komunalnej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega odrzuceniu, ponieważ sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych.

Na wstępie wskazać należy, że merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia.

Zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z zm., dalej jako ppsa), zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty organów samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6).

Zaskarżona uchwała wydana została na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344, dalej jako ugn).

W świetle art. 13 ust. 1 ugn z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z ustaw, nieruchomości mogą być przedmiotem obrotu. W szczególności nieruchomości mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, oddania w użytkowanie wieczyste, w najem lub dzierżawę, użyczenia, oddania w trwały zarząd, a także mogą być obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi, wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, przekazywane jako wyposażenie tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji. Podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub wynajmowania (...), o ile ustawy szczególne nie stanowią inaczej, należy do wyłącznej właściwości rady gminy (art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ugn), przy czym tego typu uchwała jest rodzajem oświadczenia woli gminy, a nie aktem z zakresu administracji publicznej rozumianej jako imperium państwa. W świetle art. 165 Konstytucji RP jednostki samorządu terytorialnego mogą dysponować swoim majątkiem na własnych zasadach, jak każdy inny właściciel - z zastrzeżeniem jednak ograniczeń formalnych przewidzianych w przepisach ugn. Reguła ta jest odzwierciedleniem konstytucyjnej zasady podmiotowości, samodzielności i prawa do posiadania majątku jednostek samorządu terytorialnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że uchwała rady gminy, wydana na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym, o wyrażeniu zgody na sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste w trybie bezprzetargowym konkretnie oznaczonej nieruchomości nie zawiera przepisów powszechnie obowiązujących i nie ma charakteru normatywnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 1996 r., sygn. akt I SA 1289/95). Oświadczenie woli gminy jako podmiotu prawa cywilnego, wyrażone w formie uchwały organu kolegialnego gminy, skierowanego do oznaczonego podmiotu i w konkretnej sprawie również nie podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 listopada 1996 r., sygn. akt SA/Rz 920/96). Przepis ten daje bowiem możliwość zaskarżania tylko uchwał z zakresu administracji publicznej. Jeśli zaś chodzi o kwestie dominium - to gminie, jako jednostce samorządu terytorialnego, przysługuje prawo własności i inne prawa majątkowe (art. 165 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie zaś z jednoznacznym brzmieniem art. 45 ustawy o samorządzie gminnym podmioty mienia komunalnego samodzielnie decydują o przeznaczeniu i sposobie wykorzystania składników majątkowych, przy zachowaniu wymagań zawartych w odrębnych przepisach prawa (w tym w szczególności w przepisach ugn). Podmiotowość, w tym i samodzielność gminy w zakresie gospodarowania majątkiem, podlega ochronie sądowej (art. 165 ust. 2 Konstytucji). Stąd, wobec jednolitego ujęcia prawa własności (art. 140 kc) gminie, jak każdemu właścicielowi, przysługuje autonomia w sferze korzystania i dysponowania dobrami majątkowymi, a uprawnieniom gminy – tj. właściciela odpowiada powszechny, obciążający wszystkie inne podmioty obowiązek niewkraczania w sferę jej uprawnień. Wykonywanie uprawnień właścicielskich przez gminę, oprócz czynności faktycznych, następuje w drodze czynności prawnych jej organów; czynności te ze względu na kolegialny charakter tychże organów przyjmują formę prawną uchwał. Forma "uchwały" (czy zarządzenia) nie odbiera jednak ww. czynnościom charakteru cywilnoprawnego; są to w istocie dokonywane przez organy gminy akty prawa prywatnego (czyli, jak wskazano wyżej: "oświadczenia woli"). Wykonywanie uprawnień właścicielskich jest domeną prawa cywilnego i podejmowane w tym zakresie czynności mają charakter cywilnoprawny; należą do zakresu spraw gminy jako osoby prawnej, a nie organu administracji publicznej. W konsekwencji należy uznać, że uchwała mająca wywołać skutki cywilnoprawne nie jest - w swym charakterze - uchwałą z zakresu administracji publicznej, chyba że uzyskuje atrybut upublicznienia ze względu na swój normatywny charakter lub przedmiot regulacji (por. zdanie odrębne do uchwały NSA z 6 listopada 2000 r. OPS 11/00, ONSA 2001/2/52 i glosę krytyczną do ww. uchwały Bartłomieja Popielaka, Casus 2003/4/12).

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest uchwała rady gminy w przedmiocie wyrażenia zgody na sprzedaż ¼ udziału w nieruchomości stanowiącej własność gminy. Podjęcie takiej uchwały należy do sfery "dominium", a nie do sfery "imperium" gminy. Gmina w tej sprawie działała jako podmiot stosunku cywilnoprawnego, a nie jako organ administracji publicznej, a uchwała rady gminy jest formą wyrażenia woli przez osobę prawną, jaką jest gmina. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 lipca 2009 r. I OPS 1/09, ustawowe ograniczenia dotyczące obrotu nieruchomościami Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego nie powodują, że spory w tym zakresie tracą cywilnoprawny charakter. W świetle obowiązujących przepisów sądy administracyjne nie dysponują przy tym żadnym merytorycznym kryterium oceny zasadności podjętej w tym przedmiocie uchwały, strona skarżąca nie przedstawiła zaś żadnego normatywnego argumentu wskazującego na zasadność kwestionowania w trybie sądowoadministracyjnym woli gminy w zakresie rozporządzania poszczególnymi składnikami jej mienia. Wg skarżącego (właściciela sąsiedniej nieruchomości) sporna uchwała o sprzedaży ¼ udziału w działce gruntu nr [...] pozbawi go możliwości powiększenia jego posesji i zagospodarowania tego gruntu. Powyższe kwestie i zarzuty, nawet jeśli byłyby zasadne nie mają jednak charakteru administracyjnego.

Wobec powyższego jako że zaskarżona uchwała nie jest uchwałą z zakresu administracji publicznej, nie mieści się w katalogu uchwał określonych w art. 101 usg, a w konsekwencji i uchwał podlegających kognicji sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt. 6 ppsa). Dlatego na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 oraz art. 3 ppsa orzeczono jak w pkt I postanowienia. Zwrot wpisu w pkt II postanowienia nastąpił na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ppsa.