Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego M. - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością" w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1759/18 w sprawie ze skargi "Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego M. - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością" w N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 sierpnia 2018 r. nr PB.om.027.40.2018 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1759/18 oddalił skargę "Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego M. - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością" w N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Od powyższego wyroku spółka złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302) – zwanej dalej "p.p.s.a." naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "k.p.a.") w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zaniechanie przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Prezes ARiMR") wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa, nie stanowi rażącego naruszenia prawa mimo, że Prezes ARiMR całkowicie pominął W uzasadnieniu decyzji część przepisu art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141/18 z 30 kwietnia 2004 r., ) - dalej "rozporządzenie nr 796/2004",

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku przez WSA w Warszawie, nieodpowiadające wymogom stawianym przez art. 141 § 4 p.p.s.a. tj. przedstawienie stanu sprawy w sposób nieodzwierciedlający rzeczywistości poprzez wskazanie, że to Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Wystosowała do skarżącej kasacyjnie zawiadomienie o zamiarze sprzedaży nieruchomości objętej umową dzierżawy oraz zwróciła się o podpisanie aneksu do umowy dzierżawy, podczas gdy przedmiotowe czynności wykonywała Agencja Nieruchomości Rolnych;

Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa niezastosowanie przez Prezesa ARiMR art. 73 ust, 5 rozporządzenia nr 796/2004 mimo istnienia dobrej wiary skarżącej kasacyjnie;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art 151 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657 z późn. zm.) - dalej "rozporządzenie ONW" poprzez przyjęcie, że organ administracji nie dokonał błędnej wykładni tego przepisu polegającej na przyjęciu, że przy ubieganiu się o udzielenie pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej "płatność ONW"), producent rolny musi posiadać tytuł prawny do użytkowanego gruntu rolnego, podczas gdy jest to element analizy prawnej dokonanej przez organ administracji w treści uzasadnienia decyzji z dnia 10 marca 2017 r.

Spółka na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na podstawie art. 176 § 1 w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40)

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej poza nieważnością postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), którą bierze pod rozwagę z urzędu, a która w niniejszej sprawie nie występuje

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia stwierdzenia przez Ministra Finansów braku istnienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji organu z 5 listopada 2010 r. oraz związanego z tym – zdaniem strony skarżącej – rażącego naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 przy wydaniu decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności.

Na wstępie należy wskazać, że zarzuty skargi kasacyjnej w zasadzie pokrywają się z zarzutami skargi złożonej do Sądu pierwszej instancji.

Należy podkreślić, że wnioskodawca ubiegając się o płatności obowiązany jest znać zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem. W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca nie posiadał tytułu prawnego do nieruchomości objętej płatnością, ponieważ nie doszło do podpisania aneksu. Słusznie więc ustalił Sąd pierwszej instancji, że przekonania spółki, że może ona podjąć zobowiązanie wieloletnie i że będzie ona w stanie z tego zobowiązania wieloletniego się wywiązać w sytuacji braku tytułu prawnego do nieruchomości, nie można tego było uznać za usprawiedliwione. Rację miał więc Sąd pierwszej instancji uznając, że strona nie działała w dobrej wierze, co skutkowało przyjęciem dłuższego okresu między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Tym samym należało uznać, Sąd pierwszej instancji nie dokonał wadliwej wykładni art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, gdyż nie przyjął, że 4 - letni termin przedawnienia jest zasadą, a tylko w wyjątkowych wypadkach ma zastosowanie termin 10 – letni. Okoliczność, że w tej konkretnej sprawie sąd administracyjny dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez organy administracyjne doszedł do odmiennego wniosku, a mianowicie o wystąpieniu przesłanki złej wiary beneficjenta, nie oznacza automatycznie o wadliwej wykładni ww. regulacji.

Nie sposób się zgodzić z zarzutem naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem o ile w postępowaniu zwykłym organ rozpatrując odwołanie ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę, to w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, bada - jedynie - czy nie ziściła się żadna z przesłanek określonych w tym przepisie. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, że decyzja z dnia 5 listopada 2010 r., nie posiada kwalifikowanych wad, które uzasadniałby zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera co najmniej jednego z ustawowych elementów formalnych lub jeżeli sąd nie zawarł w uzasadnieniu stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd pierwszej instancji, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa. Zaś zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ naruszenie tego przepisu mogłoby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby sąd - wydając zaskarżone orzeczenie - stwierdził naruszenie prawa, które powinno skutkować uwzględnieniem skargi, a pomimo powyższego ją oddalił. Dopiero ewentualne naruszenie przepisów powiązanych z ww. uregulowaniem decyduje o zasadności zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. Gdy sąd wydając zaskarżone orzeczenie nie stwierdził naruszeń prawa, to nie istniała przesłanka do uwzględnienia skargi, co czyni zasadnym jej oddalenie.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, należy stwierdzić, że zarzut naruszenia § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia ONW nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem do uzyskania płatności konieczne jest zarówno prowadzenie działalności rolniczej wymagającej aktywności, czyli podejmowania działań w zakresie produkcji określonej w § 2 ust. 2 rozporządzenia ONW oraz posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości, na których to prowadzi się wskazaną powyżej działalność. Innymi słowy możliwość przyznania płatności ONW jest uzależniona od posiadania działek rolnych o określonej powierzchni i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Konieczną przesłanką przyznania płatności jest "posiadanie" gruntów rolnych, a więc faktyczne władanie nimi. W tej sytuacji słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że organ nie dokonał błędnej wykładni wskazanego przepisu rozporządzenia ONW.

Natomiast wskazując na zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. należy wskazać, że przepis ten określa zakres przedmiotu działania sądów administracyjnych. Sąd pierwszej instancji nie wykroczył poza ów przedmiot ani go nie zawęził.

Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.