Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 203/17 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odrzucenia zarzutów do danych zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy.

W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia

20 października 2017 r. skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Wskazała na skomplikowany charakter sprawy i oświadczyła, że pozostaje w samodzielnym gospodarstwie domowym, zamieszkując w lokalu o powierzchni 39 m2. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności i utrzymuje się z emerytury wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie ok. 2120 zł netto miesięcznie. Jednocześnie skarżąca posiada udział (1/4) w kamienicy 3-piętrowej, jest właścicielem garażu wolnostojącego o powierzchni

16,5 m2, ma działkę rekreacyjną o powierzchni 9 ar i 27 m2 oraz dysponuje udziałem (3/4) w jeszcze innej działce o powierzchni 1895 m2.

Do formularza wniosku nie załączono żadnych dokumentów wykazujących podane przez skarżącą informacje oraz przedstawiające strukturę wydatków jej comiesięcznych wydatków. Wobec tej okoliczności referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 30 października 2017 r. wezwał skarżącą do udokumentowania: wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, to jest opłat za energię elektryczną , wodę, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp. A także uzyskiwanych dochodów. Nadto, do podania, do kogo należą udziały w nieruchomościach, o których wspomniała we wniosku.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała pismo procesowe z dnia 29 listopada 2017 r., w którym ponownie oświadczyła, że jedynym jej dochodem jest emerytura z dodatkiem pielęgnacyjnym, w kwocie netto ogółem 2.120,89 zł oraz przedstawiła dokładne wyszczególnienie ponoszonych przez nią kosztów utrzymania, których sumaryczną kwotę określiła jako 2.009 zł. Wskazane przez skarżącą wydatki nie zostały jednak w żaden sposób udokumentowane. Skarżąca nie nadesłała również dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury oraz nie udzieliła żadnych wyjaśnień odnośnie współwłasności posiadanych nieruchomości.

W świetle tych okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia

11 grudnia 2017 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Referendarz, powołując się na literaturę przedmiotu, zwrócił uwagę, że zgodnie z regulacją ustawową o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, nakładająca na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanego wniosku referendarz zauważył, że skarżąca nie uzupełniła ani nie uprawdopodobniła swoich oświadczeń w sposób czyniący zadość wezwaniu z dnia 30 października 2017 r. Nie nadesłała bowiem ani jednego dokumentu, który by potwierdzał jej dochód oraz wskazane przez nią wydatki. Referendarz podkreślił, że wezwanie skierowane do skarżącej nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych i jednoznacznie z niego wynika, że skarżąca ma udokumentować, czyli nadesłać dokumenty, potwierdzające wskazane przez nią dane.

Referendarz wytknął skarżącej również, że wbrew wezwaniu nie wskazała pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, w których ma udziały. Nie podała przy tym żadnych bardziej precyzyjnych informacji dotyczących rzeczonych nieruchomości. Tymczasem, w ocenie referendarza, kwestia ta rzutuje w sposób zasadniczy na rozstrzygnięcie jej wniosku. Referendarz przywołał przy tym orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym wskazano m.in. że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych strony w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy.

Referendarz zaznaczył, że mimo, iż skarżąca posiada niski dochód to uznać należało, że ma ona możliwość uzyskania środków pieniężnych w drodze sprzedaży nieruchomości, w których nie zamieszkuje (bądź udziałów w tych nieruchomościach) ewentualnie w drodze ich obciążenia celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej. Brak jest bowiem odmiennych oświadczeń skarżącej w tym zakresie. Referendarz zwrócił uwagę na szereg wydatków wyliczonych przez skarżącą, a związanych z powyższymi nieruchomościami. Wskazał, że koszty te - dotyczące nieruchomości innych niż lokal, w którym zamieszkuje - nie wiążą się z zaspokojeniem jej elementarnych, podstawowych potrzeb życiowych, a tym samym w żadnym razie nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami związanymi z postępowaniem sądowym. Według referendarza, jeżeli skarżąca jest w stanie ponosić te koszty, to tym bardziej powinna pokryć koszty niniejszego postępowania sądowego.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Nie wskazała jednak w nim żadnej argumentacji związanej z kwestią odmowy przyznania jej prawa pomocy oraz nie nadesłała żadnych wymaganych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 Ppsa stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W zawisłej sprawie skarżący zwrócił się o przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. I tak w myśl art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania.

Wyjaśnić wymaga, że prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady, zgodnie z którą, każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Oceniając zasadność wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, na co prawidłowo zwrócił uwagę również referendarz sądowy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.

Nadto, wskazać wymaga, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi, elementarnymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających nawet na częściowe pokrycie obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W rozpoznawanej sprawie referendarz uznał, że skarżąca nie uzupełniła ani nie uprawdopodobniła swoich oświadczeń w sposób czyniący zadość wezwaniu z dnia 30 października 2017 r. Nie nadesłała bowiem ani jednego dokumentu, który by potwierdzał jej dochód oraz wskazane przez nią wydatki. Natomiast, wobec braku odmiennych oświadczeń skarżącej, referendarz przyjął, że ma ona możliwość uzyskania środków pieniężnych w drodze sprzedaży nieruchomości, w których nie zamieszkuje (bądź udziałów w tych nieruchomościach) ewentualnie w drodze ich obciążenia.

Sąd podzielił powyższą argumentację referendarza sądowego i zaprezentowane przez niego stanowisko. Nie ulega w niniejszej sprawie wątpliwości, że skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do jej osoby zachodzi przesłanka uzasadniająca uwzględnienie jej wniosku. Skarżąca nie udzieliła bowiem wymaganej odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 30 października 2017 r. Wezwanie takie zaś – w myśl przywołanego już art. 255 Ppsa – wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Innymi słowy, omawiane wezwanie oznacza w istocie, że złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W konsekwencji niewykonanie wezwania czy też niepełne jego wykonanie nie usuwa mankamentów wniosku, co więcej ukazuje je w jeszcze bardziej niekorzystnym świetle. Nie tylko uniemożliwia ono bowiem weryfikację twierdzeń wnioskodawcy, ale nawet może wzmocnić zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych.

Ma racje referendarz, że treść wezwania skierowanego do skarżącej została sformułowania w sposób jasny i czytelny wraz ze stwierdzeniem, że jest ona obowiązana do udokumentowania wydatków i dochodu.

Zauważyć wymaga, że nawet na etapie wniesionego sprzeciwu skarżąca nie podjęła starań mających na celu usunięcie mankamentów jej wniosku, mimo wyczerpujących i obszernych wyjaśnień udzielonych przez referendarza w zaskarżonym postanowieniu.

W świetle przywołanych okoliczności, Sąd uznał prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia i na podstawie art. 260 Ppsa orzekł o utrzymaniu tego postanowienia w mocy.