Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia NSA Anna Żak (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Małgorzata Rymarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej na postanowienie Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.

II S.A./Ke 333/08

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Wojewoda po rozpatrzeniu zażalenia Spółdzielni Mieszkaniowej ,,S. W." w K. na postanowienie Starosty z dnia [...] zawieszającego z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa umową notarialną z dnia [...] położonej w K. pomiędzy ul. G. Z., a ul. J. K., na osiedlu S. W., oznaczonej w dacie wywłaszczania jako działka hip. nr 1, która obecnie w ewidencji gruntów miasta K. stanowi działkę oznaczoną nr 63/26 o pow. 0,0408 ha – do czasu rozstrzygnięcia sprawy rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot oraz zobowiązującego H. Ł. do wystąpienia do sądu o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w terminie do dnia 29.02.2008r.

- na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że Starosta postanowieniem z dnia [...] zawiesił z urzędu na podstawie art. 97 par.1 pkt.4 kpa postępowanie wszczęte na wniosek H. Ł. w sprawie zwrotu w/w nieruchomości – do czasu rozstrzygnięcia sprawy rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot oraz zobowiązał H. Ł. do wystąpienia do sądu o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w terminie do dnia 29.02.2008r.

W zażaleniu od tego postanowienia Spółdzielnia Mieszkaniowa ,,S. W.", zwana dalej Spółdzielnią Mieszkaniową, zarzuciła, iż przyjęcie przez organ I instancji założenia, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany i istnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości jest gołosłowne, lakoniczne i nie poparte żadnymi dowodami ani też oceną okoliczności faktycznych i prawnych. Zdaniem skarżącej Spółdzielni wykazała ona, że realizowała miejsca postojowe zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny zagospodarowania terenu osiedla i planem realizacyjnym osiedla i istniejących terenów zielonych. Celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci urządzeń towarzyszących takich jak parkingi, służące mieszkańcom osiedla.

Spółdzielnia Mieszkaniowa zarzuciła również, że w toku postępowanie organ I instancji nie ustalił w oparciu o zeznania M. i B. C., że ,,w ramach prowadzonej działalności parking nie zaspokajał potrzeb mieszkańców osiedla, a zatem nie wykazał, że teren nie został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia." W opinii Spółdzielni Mieszkaniowej celu tego nie niweczył fakt modernizacji miejsc postojowych i ich przystosowanie do aktualnych potrzeb i wymagań mieszkańców, a ponadto zgodnie ze statutem jej celem jest ,,zaspokajanie potrzeb mieszkańców i ich rodzin poprzez dostarczanie samodzielnych lokali mieszkalnych, domów jednorodzinnych, lokali o innym przeznaczeniu, realizacji potrzeb gospodarczych i kulturalnych, wynikających z zamieszkiwania w spółdzielczym osiedlu lub budynku. Spółdzielnia realizuje wskazany cel kompleksowo i dlatego nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji, że istnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości.

Rozpoznając zażalenie organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny.

Aktem notarialnym z dnia [...] od H. Ł. na rzecz Skarbu Państwa została nabyta nieruchomość położona w Kielcach pomiędzy ul. G. Z. a ul. J. K. (dawniej przy ul. M.) oznaczona w dacie wywłaszczenia nr hip. 1. Nieruchomość ta została przekazana pod budownictwo mieszkaniowe dla Kieleckiej Spółdzielni Mieszkaniowej w K... na osiedlu ,,Ś." zgodnie z decyzją z dnia [...] o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji.

Wnioskiem z dnia 13.07.1998r. H. Ł. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego w K. o zwrot tej nieruchomości oznaczonej aktualnie w ewidencji jako działki nr 63/26 i nr 63/25. Prezydent Miasta, decyzją z dnia [...] odmówił H. Ł. zwrotu wnioskowanej nieruchomości, uzasadniając swoje stanowisko tym, że cel wywłaszczenia został zrealizowany i w związku z tym nieruchomości tej nie można uznać zbędną. Ponadto na działce nr 63/26 zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej ,,S. W.", która jest następcą prawnym Spółdzielni Mieszkaniowej. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę decyzją z dnia [...] na skutek wniesionej przez H. Ł. skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29.09.2004r. sygn. akt II SA/Kr 318/01 uchylił zaskarżoną decyzję i oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że skoro w przedmiotowej sprawie prawo użytkowania wieczystego Spółdzielni zostało ujawnione w księdze wieczystej po wejściu w życie ustawy, to roszczenie poprzedniego właściciela należało rozpoznać zgodnie z wymogami ustawy o gospodarce nieruchomościami. W przypadku ustalenia przez organ rozpatrujący wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, że istnieją przesłanki przewidziane w art. 136 ust.3 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności, że jest ona zbędna na cel wywłaszczenia organ ten winien zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu zakończenia sporu dotyczącego przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot i podjąć właściwe czynności procesowe, określone w art. 100 § 1 kpa. Postępowanie w sprawie zwrotu działki nr 63/25 powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 kpa wobec cofnięcia przez skarżącą wniosku o zwrot tej nieruchomości w trakcie postępowania przed organem I instancji. Organ odwoławczy dalej wskazał, że w związku z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.05.2003r. sygn. OSP 1/03 podjętą w sprawie o zwrot nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu i orzekającą o wyłączeniu na podstawie art. 24§ 1 pkt 1 i 4 kpa prezydenta miasta jako organu wykonawczego i reprezentującego je na zewnątrz, a jednocześnie działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, Wojewoda wyznaczył do załatwienia wniosku H.Ł. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości Starostę. Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] Starosta odmówił H. Ł. zwrotu nieruchomości która w obecnej ewidencji gruntów miasta K. stanowi działkę nr 63/26 o pow. 0,0408 ha oraz orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr 63/25 o pow. 0,0007 ha.

Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę decyzją z dnia [...]. Na skutek skargi wniesionej przez H.Ł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 9.11.1006r. sygn. akt II SA/Ke 330/06 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazał, że należy ustalić kiedy podjęto i zakończono realizację budowy, w ramach osiedla mieszkaniowego ,,S. W.," parkingów osiedlowych i zieleni osiedlowej. W ocenie sądu czym innym jest, odnosząc się do celu wywłaszczenia, wykonanie w ramach niezbędnej infrastruktury parkingów dostępnych dla mieszkańców osiedla i zieleni osiedlowej, a czym innym jest istnienie parkingu strzeżonego w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną wydzierżawiającą teren.

Rozpatrując ponownie wniosek H.Ł. Starosta przedmiotowym postanowieniem z dnia [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia sprawy rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem i zobowiązał H.Ł. do wystąpienia do sądu o rozwiązanie tej umowy. W uzasadnieniu

organ I instancji wskazał, że działka nr 63/26 jest własnością Gminy K. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej ,,S. W." w K. na podstawie aktu notarialnego Rep. A [...] z dnia [....], a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...] w dniu [...]. W stosunku do terenu objętego wywłaszczeniem Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] zatwierdził plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego ,,S. W." w K. wraz załącznikiem opisowym oraz w dniu [...] wydano decyzję o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji dla osiedla mieszkaniowego ,,S. W." w K.

Jak wynika z tego planu realizacyjnego wnioskowany do zwrotu grunt, przeznaczony był częściowo pod zespół parkingów na samochody osobowe, obejmujące sąsiednie działki gruntów na południe od przedmiotowej działki oraz w znacznie większej części był przeznaczony pod tereny przyrodniczo – czynne (zieleń osiedlowa, trawniki) między projektowanymi ulicami, obecnie ulicami G. Z. i J. K.

W umowie nabycia przedmiotowej nieruchomości określono cel nabycia w sposób ogólny czyli z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe, natomiast plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego ,,S. W." precyzyjnie określił zagospodarowanie nabytej działki nr 63/26 – pod zespół parkingów i zieleń.

Przedmiotowa nieruchomość została wydzierżawiona prywatnemu inwestorowi umową dzierżawy nr [...] z dnia [...] zawartą pomiędzy Spółdzielnią Mieszkaniową w K., a dzierżawcą B. C. z przeznaczeniem na urządzenie parkingu strzeżonego. W ślad za zawartą umową dzierżawy, Urząd Miasta K. decyzją z dnia [...] udzielił B. C. pozwolenia na budowę obejmującą urządzenie parkingu strzeżonego w postaci stróżówki, ogrodzenia, bramy wjazdowej na warunkach określonych umową dzierżawy. Na wniosek dzierżawcy zmieniono tę decyzję - decyzją z dnia [...] w następujący sposób: ,,powiększa się ilość stanowisk postojowych na parkingu strzeżonym". W ocenie organu I instancji, skoro przejęcie gruntów w umowie nabycia nieruchomości nastąpiło z przeznaczeniem ,,pod budownictwo mieszkaniowe", a zgodnie z planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowego ,,S. W." – pod zespół parkingów i zieleń oczywistym jest, że istnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości, gdyż mimo upływu ustawowego terminu na gruncie objętym wnioskiem o zwrot nie podjęto prac budowlanych w celu realizacji budowy w ramach osiedla mieszkaniowego ,,. W." parkingów osiedlowych i zieleni osiedlowej, natomiast przedmiotowy parking został wybudowany przez osobę fizyczną dzierżawiącą teren od 1994r. na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Organ I instancji nie mógł wydać decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub Gmina nie władają nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego, mimo że istnieją przesłanki przewidziane w art. 136 ust.3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W związku z powyższym biorąc pod uwagę wyrok WSA w Krakowie z dnia 29.009.2004r. sygn. akt IISA/Kr 318/01 organ I instancji zawiesił przedmiotowe postępowanie do czasu rozstrzygnięcia sprawy rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot na podstawie art.97 § 1 pkt4 kpa oraz stosownie do art.100 §1 kpa zobowiązał wnioskodawczynię H.Ł. do wystąpienia do sądu o rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego.

Ustosunkowując się do zażalenia Spółdzielni Mieszkaniowej organ odwoławczy wskazał, że gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do zawieszenia postępowania. Ustalenie w niniejszej sprawie przez organ I instancji, że istnieją przesłanki dające podstawę do zwrotu nieruchomości przewidziane w art. 136 ust.3 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, obligowało Starostę do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt4 kpa. do czasu usunięcia przeszkód prawnych, które mogą uniemożliwić zwrot nieruchomości. Część nieruchomości stanowiącej przedmiot wniosku oznaczona jako działka nr 63/26 jest własnością Gminy K. i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej ,,S.W." w K. na podstawie aktu notarialnego Rep. A [...] z dnia [...].

Zwrot nieruchomości na rzecz byłej właścicielki spowodowałby sytuację, że użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej ustanowione byłoby w odniesieniu do gruntu stanowiącego własność osoby fizycznej. Dlatego zdaniem organu odwoławczego zasadne było zawieszenie niniejszego postępowania do czasu rozwiązania umowy użytkowania wieczystego. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu Wojewoda wskazał, że z uzasadnienia postanowienia Starosty wynika, że po przeprowadzeniu oględzin nieruchomości i w oparciu o zebrany materiał dowodowy organ I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie istnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości przewidziane w art. 136 ust.3 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami i w konsekwencji zawiesił postępowanie na podstawie art. 97§1 pkt4 kpa.

Organ odwoławczy stwierdził, że ocena prawidłowości dokonanych przez Starostę ustaleń odnoszących się do zaistnienia przesłanek warunkujących zwrot wnioskowanej nieruchomości będzie możliwa dopiero po wniesieniu odwołania od decyzji orzekającej w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Natomiast biorąc pod uwagę fakt, że część nieruchomości będącej przedmiotem sprawy pozostaje w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty w przedmiocie zawieszenia postępowania do czasu rozwiązania umowy wieczystego użytkowania.

W skardze na postanowienie Wojewody, Spółdzielnia Mieszkaniowa ,,S.W." w K. zarzuciła naruszenie i błędną wykładnię art.136 ust.3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym w sprawie. Podniosła, że organy obu instancji nie wykazały jakiego celu wywłaszczeniowego, określonego w umowie notarialnej Spółdzielnia nie zrealizowała. Wnioskowana nieruchomość została wywłaszczona pod budownictwo mieszkaniowe bez sprecyzowania daty jego realizacji. Plan realizacyjny zagospodarowania terenu osiedla mieszkaniowego został zatwierdzony decyzją z dnia [...] zgodnie z którą zrealizowano infrastrukturę osiedlową, w tym na działkach objętych postępowaniem – parkingi. Inwestycję zakończono i rozliczono w 1988r. Skarżąca zarzuciła również organowi II instancji, że przyjął w sposób sprzeczny z dokumentami zebranymi w sprawie, iż parking został wybudowany przez osobę fizyczną dzierżawiącą teren od 1994r., skoro w decyzji Urzędu Miasta K. z dnia [...] zezwolono osobie fizycznej jedynie na wybudowanie stróżówki, ogrodzenia i bramy wjazdowej, a miejsca parkingowe wybudowała Spółdzielnia wcześniej. W opinii skarżącej cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany, zatem nie istnieją przesłanki do zwrotu H.Ł. wnioskowanej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 136 ust.3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest bezzasadny. Organ II instancji badał legalność postanowienia Starosty w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 97§1 pkt4 kpa.

Podkreślić należy, że do zawieszenia postępowania doszło w związku z wytycznymi zawartymi w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29.09.2004r. sygn. akt II SA/Kr 318/01 uchylającego decyzję Wojewody z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] odmawiającą zwrotu H.Ł. wywłaszczonej nieruchomości. Sąd ten mianowicie wskazał, że w przypadku ustalenia przez organ rozpatrujący wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, że istnieją przesłanki przewidziane w art. 136 ust.3 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności, że jest ona zbędna na cel wywłaszczenia, to organ ten ma obowiązek zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 97 § 1 pkt4 kpa do czasu zakończenia sporu dotyczącego przedterminowego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot i podjąć właściwe czynności procesowe, określone w art. 100 § 1 kpa.

Zgodnie z treścią przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Mając to na uwadze za przesądzone należy w sprawie uznać, iż kwestia rozwiązania użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz skarżącej już po wejściu w życie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w czasie trwającego postępowania o zwrot nieruchomości jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97§1 pkt4 kpa. Podkreślenia wymaga fakt, że Spółdzielnia Mieszkaniowa w skardze do sądu nie zarzucała naruszenia przepisu art. 97 § 1 pkt4 kpa, natomiast wykazywała naruszenie przepisów art.136 ust.3 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Faktem jest, że gdyby organ uznał, że wnioskodawczyni nie przysługuje roszczenie z art. 136 ust.3 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt4 kpa do czasu rozstrzygnięcia kwestii rozwiązania umowy użytkowania wieczystego byłoby bezzasadne. W takiej sytuacji rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego nie stanowiłoby zagadnienia wstępnego, skoro bez względu na to, czy nieruchomość byłaby obciążona takim prawem czy nie, wniosek o jej zwrot podlegałby oddaleniu. Organ I instancji zawieszając postępowanie uznał, że zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości. Z kolei organ odwoławczy wskazał, że ocena prawidłowości dokonanych przez organ I instancji ustaleń co do istnienia przesłanek warunkujących zwrot nieruchomości będzie możliwa dopiero w momencie rozpatrzenia odwołania od końcowego rozstrzygnięcia w sprawie jakie wyda organ I instancji.

W ocenie Sądu stanowisko Wojewody uznać należy za prawidłowe. Postanowienie o zawieszeniu postępowania jest rozstrzygnięciem incydentalnym, w którym organ I instancji nie może merytorycznie rozstrzygać sprawy. Dokonanie w jego uzasadnieniu szczegółowych rozważań na temat zbędności nieruchomości na cel, na jaki została ona wywłaszczona o tyle byłoby niecelowe, że i tak na etapie badania prawidłowości samego postanowienia o zawieszeniu postępowania niedopuszczalne byłoby zajmowanie się przez organ tym, czy Spółdzielnia zrealizowała cel wywłaszczenia czy też nie oraz przesądzanie tej kwestii. Organ II instancji dokonał jedynie kontroli incydentalnej kwestii, czy faktycznie zachodziła podstawa z art. 97 § 1 pkt 4 kpa do zawieszenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym skargi na postanowienie Wojewody sąd nie posiada kompetencji do dokonania oceny czy prawidłowo organ I instancji uznał, iż w sprawie zachodzą przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Takie ustalenie stanowiło bowiem tylko wstępną przesłanką do zawieszenia postępowania. Poczynienie takiego ustalenia na tym etapie postępowania nie przesądza ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, w tym kwestii, czy Spółdzielnia zrealizowała cel wywłaszczenia czy też nie. Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, kwestia ta będzie podlegała właściwej ocenie organu I instancji dopiero na etapie wydawania decyzji rozstrzygającej merytorycznie sprawę oraz organu II instancji przy rozpatrywaniu ewentualnych odwołań od tej decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 136 ust.3 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest bezzasadny. Skoro wobec tego zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 151 ustawy ppsa. oddalił skargę.