II SAB/Ke 20/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-04-29	
Data wpływu	2025-02-28	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach	
Sędziowie	Jacek Kuza
Renata Detka
Sylwester Miziołek /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658	
Hasła tematyczne	Nieruchomości	
Sygn. powiązane	I OSK 1245/25	
Skarżony organ	Starosta	
Treść wyniku	Stwierdzono bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego (art. 149 §1a p.p.s.a.)	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 149 § 2, art. 154 § 6, art. 151, art. 200 w zw. z art. 205 § 2; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 nr 0 poz 2000; art. 104 § 1, art. 36, art. 12 § 1, art. 35 art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Jacek Kuza, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi R. S. i J. S. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Starostę Kieleckiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie prawa własności nieruchomości I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Starosty Kieleckiego do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Gminy B. prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina B., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, przeznaczonej na realizację inwestycji drogowej pn.: "Budowa drogi gminnej - ul. G., ul. J. w miejscowości Ś., powiat kielecki, województwo świętokrzyskie"; II. stwierdza, że Starosta Kielecki dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. przyznaje od Starosty Kieleckiego na rzecz R. S. i J. S. solidarnie sumę pieniężną w kwocie 5.000 (słownie pięć tysięcy) złotych; oddala skargę w pozostałym zakresie; V. zasądza od Starosty Kieleckiego na rzecz R. S. i J. S. solidarnie kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
W dniu 28 stycznia 2025 r. do Starosty Kieleckiego wpłynęła skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach (dalej WSA) skarga R. i J. małżonków S. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Starostę Kieleckiego postępowania w sprawie znak: GN-I.683.2.67.2023.GS w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość gruntową oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha położoną w obrębie [...], przejętą z mocy prawa na własność Gminy [...], z przeznaczeniem dla realizacji celu publicznego – budowy drogi gminnej dla przedsięwzięcia pn. "Budowa drogi gminnej – [...]" . Skarżący wnieśli o stwierdzenie, że przewlekłość miała charakter rażącego naruszenia prawa, zobowiązanie Starosty do wydania decyzji w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia, przyznanie od organu na rzecz skarżących kwoty łącznej 20.883,20 zł oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnili, że decyzją z 29 grudnia 2023 r. Starosta Kielecki ustalił odszkodowanie w wysokości 35.450 zł za nieruchomość gruntową oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] ha położoną w obrębie [...], przejętą z mocy prawa na własność Gminy [...], z przeznaczeniem dla realizacji celu publicznego – budowy drogi gminnej dla przedsięwzięcia pn. "Budowa drogi gminnej – [...]", stanowiącej do dnia przejęcia własność skarżących. Skarżący wskazali, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w związku z decyzją nr 12/2022 z dnia 26 maja 2022 r. Starosty Kieleckiego, znak B-II.67235.2021 na podstawie której skarżący R. i J. S. pozbawieni zostali prawa własności nieruchomości, działki [...], o pow. [...] ha położonej w obrębie [...] na rzecz gminy [...]. Wysokość odszkodowania została oparta o operat szacunkowy, wydany dnia 25 listopada 2022 r., aktualizowany 25 listopada 2023 r. W wyniku złożonego odwołania przez skarżących Wojewoda Świętokrzyski decyzją z 8 kwietnia 2024 r. znak SPN.IV.7570.9.2024 uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Kieleckiego w całości i przekazał sprawę do rozpatrzenia organowi I instancji.

Skarżący podnieśli, że Starosta Kielecki pismem z dnia 7 czerwca 2024 r. zwrócił się do Urzędu Miasta i Gminy o uzupełnienie materiału dowodowego w terminie 14 dni i do chwili złożenia niniejszej skargi nie zakończył postępowania. Skarżący wskazali, że postępowanie powinno zostać zakończone w terminie 2 miesięcy, skarżący zarzucili organowi niepodejmowanie czynności w sprawie, stwierdzając, że w trakcie prowadzenia sprawy organ nie podejmował jakichkolwiek czynności zmierzających do zakończenia postępowania poza wezwaniem skierowanym do organu wykonawczego miasta i gminy. Skarżący wskazali, że organ winien wykonać wytyczne, które zostały ujęte w treści uzasadnienia decyzji Wojewody Świętokrzyskiego, uchylającej uprzednio wydaną decyzję przez Starostę Kieleckiego. W ocenie skarżących doszło zarówno do bezczynności jak i przewlekłości przedmiotowego postępowania w stopniu uzasadniającym stwierdzenie, iż doszło do rażącego naruszenia prawa, albowiem brak podejmowania czynności ma charakter długotrwały a organ nie dokonuje jakichkolwiek czynności pomimo posiadanych wytycznych co do sposobu dalszego prowadzenia postępowania, zawartych w decyzji Wojewody Świętokrzyskiego. Ta bezczynność i przewlekłość postępowania doprowadziła do sytuacji, w której operat szacunkowy z dnia 25 listopada 2022 r., aktualizowany 25 listopada 2023 r., utracił ważność i konieczne będzie jego aktualizowanie.

Złożony wniosek o przyznanie kwoty pieniężnej skarżący uzasadnili tym że, od dnia 26 maja 2022 r., zostali pozbawieni prawa własności nieruchomości działki nr [...] ha bez uzyskania stosownej rekompensaty w postaci odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżący wskazali, że przepisy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych nie przewidują możliwości orzekania odsetek ustawowych, to zarówno przewlekłość postępowania jak i bezczynność organu prowadzi do powstania szkody w majątku skarżących. Skarżący wskazali, że wysokość dochodzonej kwoty 20 883,20 zł. wyliczyli jako wartość odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 90 275,00 zł., która stanowi wartość nieruchomości ustaloną przez rzeczoznawcę, a która powinna być wypłacona 26 stycznia 2023 r. Dodatkowo skarżący wskazali, że w dniu 3 grudnia 2024 r. złożyli ponaglenie, na skutek którego Wojewoda Świętokrzyski orzekł, że Starosta Kielecki dopuścił się bezczynności w zakresie prowadzonego postępowania i wyznaczył termin zakończenia postępowania do dnia 28 lutego 2025 r.

W odpowiedzi na skargę Starosta Kielecki przedstawił przebieg postępowania i podejmowane w jego toku czynności, argumentując że podejmowane czynności konsekwentnie zmierzały do merytorycznego załatwienia sprawy, i wskazał, że po uzyskaniu materiału dowodowego bez zbędnej zwłoki wydał decyzję ustalającą wysokość odszkodowania w dniu 19 lutego 2025 r. a więc w terminie na załatwienie sprawy określonym w postanowieniu Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 20 grudnia 2024 r. W ocenie organu zarzuty skargi są niezasadne i skarga winna być oddalona.

W dniu 22 kwietnia 2025 r. Starosta Kielecki przedłożył decyzję Wojewody Świętokrzyskiego znak SPN.IV.7570.31.2025 z dnia 7 kwietnia 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty Kieleckiego z dnia 19 lutego 2025 r. znak:GN-I-683.2.67.2023.GS.

Sprawa została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze m.), zwanej dalej "p.p.s.a." na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Oznacza to, że celem skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest doprowadzenie do wydania przez organ decyzji administracyjnej (lub innego aktu) albo do dokonania czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony.

Przywołując uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów NSA z 22 czerwca 2020r., sygn. II OPS 5/19 (dostępne w CBOSA), wskazać trzeba, że pojęcia bezczynności i przewlekłości zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a., po zmianach tej ustawy dokonanych ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), uzyskały odmienny znaczeniowo sens. I tak bezczynność zdefiniowana została, jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w K.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, zaś przewlekłość określono jako prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, że organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód. Uwzględniając treść art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 K.p.a. i zawarte w nich definicje bezczynności i przewlekłości, przyjąć trzeba, że skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane. Z kolei skarga na przewlekłość jest skargą na stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej, niż to wynika z art. 35 § 1-3a K.p.a. lub z przepisów szczególnych. Skarga na bezczynność lub na przewlekłe prowadzenie postępowania skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo stanowi postępowania, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje.

W sytuacji, gdy organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy nie wydaje decyzji w prawnie wyznaczonych terminach, przy czym zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, mamy do czynienia z bezczynnością organu. Natomiast pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację działania przez organ w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że tylko formalnie organ nie jest bezczynny (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 44; J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 69 - 70). Przewlekłością postępowania będzie również mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (zob. J. Borkowski (w): B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 238). "Przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12, CBOSA). Stan "bezczynności organu" od "przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ" różni się tym, że o ile w pierwszym przypadku dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy poprzez to, iż organ zasadniczo nie podejmuje żadnych istotnych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy, o tyle w drugim przypadku - organ nie podejmuje skutecznych działań na podstawie przepisów K.p.a., przez co nie dochodzi do wydania rozstrzygnięcia (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2011 r., str. 70).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności należy przedstawić chronologię zdarzeń w niniejszej sprawie:

- 26 maja 2022 r. Starosta Kielecki wydał decyzję Nr 13/2022 o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pod nazwą "budowa drogi gminnej – [...]" , decyzja stała się ostateczna 4 lipca 2022 r.;

- 25 listopada 2022 r. rzeczoznawca majątkowy przedłożył operat szacunkowy, określający wartość nieruchomości będącej wcześniej własnością skarżących, a która została przejęta z mocy prawa na rzecz Gminy;

- 5 grudnia 2022 r. Burmistrz Miasta i Gminy zwrócił się o nieuwzględnianie w operacie szacunkowym wyceny naniesień w postaci drogi tłuczniowej oraz asfaltowej zlokalizowanej na przedmiotowej działce;

- 24 lipca 2023 r. Starosta Kielecki zawiadomił strony o wszczętym postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęcie z mocy prawa działki;

- 31 października 2023 r. Starosta Kielecki wystąpił z pismem do Burmistrza Miasta i Gminy, czy Gmina [...] była właścicielem utwardzenia z asfaltobetonu o pow. 240 m kw. I przepustu z rur betonowych o długości 4,5 m;

- 25 listopada 2023 r. rzeczoznawca majątkowy potwierdził aktualność operatu szacunkowego z dnia 25 listopada 2022 r.;

- 29 grudnia 2023 r. Starosta Kielecki wydał decyzję ustalającą odszkodowanie za przejęcie z mocy prawa na rzecz Gminy [...] nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...];

- 31 stycznia 2024 r. wpłynęło odwołanie skarżących a 13 lutego 2024 r. akta zostały przesłane do Wojewody, który w dniu 19 lutego 2024 r. wystąpił do Starosty Kieleckiego o uzupełnienie nadesłanych akt;

- 8 kwietnia 2024 r. Wojewoda Świętokrzyski wydał decyzję uchylającą w całości decyzję Starosty Kieleckiego z dnia 29 grudnia 2023 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, decyzja została doręczona Staroście Kieleckiemu w dniu 9 kwietnia 2024 r, a akta zwrócone 2 maja 2024 r.

- 7 czerwca 2024 r. Starosta Kielecki wezwał Urząd Miasta i Gminy do uzupełnienia materiału dowodowego zgodnie z wytycznymi zawartymi w decyzji Wojewody Świętokrzyskiego oraz zawiadomił, że sprawa zostanie załatwiona w terminie nie dłuższym niż do dnia 30 listopada 2024 r.;

- 28 sierpnia 2024 r. ponownie zwrócono się do Urzędu Miasta i Gminy o uzupełnienie materiału dowodowego oraz wystąpiono do rzeczoznawcy majątkowego o wprowadzenie poprawek w operacie;

- 8 listopada 2024 r. rzeczoznawca majątkowy przedłożył zaktualizowany operat szacunkowy;

- 3 grudnia 2024 r. w związku z ponagleniem złożonym przez skarżących Starosta Kielecki przesłał ww. dokumenty z odpisami akt do Wojewody Świętokrzyskiego;

- 10 grudnia 2024 r. Starosta Kielecki zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a przedłużył termin załatwienia sprawy do dnia 31 marca 2025 r.;

- 20 grudnia 2024 r. do Starosty Kieleckiego wpłynęło postanowienie Wojewody Świętokrzyskiego stwierdzające bezczynność organu i został określony termin załatwienia przedmiotowej sprawy do 28 lutego 2025 r.;

- 9 stycznia 2025 r. Starosta Kielecki po raz kolejny zwrócił się Urzędu Miasta I Gminy w [...]ie o uzupełnienie materiału dowodowego;

- 28 stycznia 2025 r. do organu wpłynęło pismo z Urzędu Miasta i Gminy wraz z fakturą Vat nr 245/05/F z dnia 21.12.2005 r. (która to faktura znajdowała się w aktach sprawy od 9 grudnia 2022 r.);

- 19 lutego 2025 r. Starosta Kielecki wydał decyzję określającą wysokość odszkodowania za działkę nr [...] o pow. [...] ha na rzecz R. i J. małżonków S. w kwocie 92 528,00 zł.

Co prawda ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ( Dz. U. z 2024 r. poz. 311 ze zm.) znajdująca zastosowanie do ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie nie ustanawia terminów do załatwiania spraw związanych z ustaleniem i wypłatą odszkodowania, jednak w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje zasada z art. 12 § 1 K.p.a., oznaczająca, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zasada szybkości i wnikliwości postępowania została skonkretyzowana w art. 35 K.p.a., którego § 1 stanowi, że organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, a § 3 określa terminy załatwiania spraw: załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, przy czym obowiązek ten istnieje również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 K.p.a.). W myśl art. 104 § 1 K.p.a. przez załatwienie sprawy należy rozumieć wydanie przez organ decyzji, chyba że przepisy K.p.a. stanowią inaczej. W sytuacji, gdy organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy nie wydaje decyzji w zakreślonych powyżej terminach, a zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, mamy do czynienia z bezczynnością organu.

Kierując się treścią cyt. przepisów nie sposób uznać, że Starosta działał zgodnie z ww. wymogami, istotnymi dla zabezpieczenia realizacji ogólnej zasady szybkości postępowania, ustanowionej w art. 12 K.p.a. Należy zwrócić uwagę, że Wojewoda Świętokrzyski jak to wykazano wyżej decyzją z dnia 8 kwietnia 2024 r. uchylił w całości decyzję Starosty Kieleckiego z dnia 29 grudnia 2023 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z bardzo dokładnymi wytycznymi. Przedmiotowe akta zostały zwrócone do organu pierwszej instancji w dniu 2 maja 2024 r., mimo tego Starosta Kielecki pierwszą czynność w niniejszej sprawie podjął dopiero 7 czerwca 2024 r. wzywając Urząd Miasta i Gminy do uzupełnienia materiału dowodowego. Wobec braku odpowiedzi w zakreślonym terminie Starosta Kielecki ponownie wystosował pismo do Urzędu Miasta i Gminy w w dni 28 sierpnia 2024 r. a więc po kolejnych ponad 2 miesiącach bezczynności. Również w tym dniu a więc po czterech miesiącach od zwrotu akt przez Wojewodę zwrócono się do rzeczoznawcy o aktualizację operatu, który został zaktualizowany w dniu 8 listopada 2024 r. Należy zwrócić uwagę, że Starosta Kielecki w dniu 7 czerwca 2024 r. wyznaczył sobie termin załatwienia sprawy do dnia 30 listopada 2024 r., mimo jednak upływu tego terminu dopiero po złożonym przez skarżących ponagleniu 10 grudnia 2024 r. na podstawie art. 36 § 1 K.p.a powiadomił strony o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 31 marca 2025 r. W dniu 9 stycznia 2025 r. Starosta Kielecki po raz kolejny wezwał Urząd Miasta i Gminy do uzupełnienia materiału dowodowego w wyniku którego Urząd Miasta i Gminy przesłał w dniu 27 stycznia 2025 r. pismo wraz z fakturą która znajdowała się już w aktach administracyjnych od ponad 2 lat ( k.92 akt administracyjnych). W dniu 19 lutego 2025 r. Starosta Kielecki wydał decyzję określającą wysokość odszkodowania za działkę nr [...] o pow. [...] ha na rzecz R. i J. małżonków S. w kwocie 92 528,00 zł.

Należy wskazać, że Starosta Kielecki nie dopełnił należytej staranności w prowadzonym postępowaniu administracyjnym aby zakończyć go w ustawowym terminie. Pomiędzy poszczególnymi czynnościami organu wystąpiły nieusprawiedliwione okresy bezczynności, które w konsekwencji doprowadziły do znacznego przedłużenia czasu trwania postępowania.

Podkreślenia wymaga, że na ww. okoliczności zwrócił także uwagę Wojewoda Świętokrzyski, który postanowieniem z 20 grudnia 2024 r. (k. 354 akt administracyjnych), wydanym na podstawie art. 37 § 6 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 37 § 3 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu ponaglenia skarżących dotyczącego postępowania administracyjnego prowadzonego przez Starostę Kieleckiego postępowania w niniejszej sprawie:

1. stwierdził, że Starosta Kielecki dopuścił się bezczynności w sprawie;

2. wyznaczył dodatkowy termin załatwienia sprawy do dnia 28 lutego 2025 r.,

3. zarządził wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności oraz podjęcia środków zapobiegających bezczynności w przyszłości.

W literaturze przedmiotu oraz utrwalonej linii orzeczniczej przyjmuje się, że przewlekłość postępowania, niewynikająca z obiektywnych i rzeczywistych trudności dowodowych, ale będąca skutkiem bierności lub zbędnego mnożenia czynności dowodowych przez organ, należy traktować jako rażące naruszenie prawa ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 273/16 oraz 7 stycznia 2025 r. sygn. akt I OSK 1839/24).

Mając jednak na uwadze fakt, że w dacie orzekania była już wydana decyzja z 19 lutego 2025 r. Starosty Kieleckiego określającą wysokość odszkodowania za działkę nr [...] o pow. [...] ha na rzecz R. i J. małżonków S. w kwocie 92 528,00 zł., należało postępowanie w zakresie zobowiązania Starosty Kieleckiego do załatwienia przedmiotowej sprawy umorzyć o czym sąd orzekł w pierwszym punkcie wyroku.

Mając na uwadze omówione powyżej okoliczności sprawy, należało stwierdzić jednoznacznie, że Starosta Kielecki dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania pomimo precyzyjnych wytycznych Wojewody Świętokrzyskiego zawartych w uzasadnieniu decyzji z 8 kwietnia 2024 r., które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Należy przy tym wskazać, że rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości jest zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. W celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także wziąć pod uwagę skalę czynności materialnoprawnych, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być – tak jak w niniejszej sprawie – szczególnie znaczące i niezaprzeczalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17, CBOSA).

Wobec przedstawionej oceny przewlekłości prowadzonego przez Starostę Kieleckiego postępowania Sąd skorzystał z uprawnienia wynikającego z art. 149 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym, w przypadku, o którym mowa w § 1 może ponadto przyznać z urzędu lub na wniosek na rzecz skarżących sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Zdaniem Sądu suma pieniężna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., ma charakter przede wszystkim kompensacyjny, częściowo również prewencyjny. Ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się przewlekłości postępowania, a także czy uzasadniają konieczność zrekompensowania tego faktu stronie skarżącej. W tej sytuacji, zgodnie z przyznaną prawem kompetencją Sąd przyznał skarżącym sumę pieniężną w kwocie 5 000 zł. W ocenie Sądu kwota ta będzie odpowiednia w kontekście opisanej wyżej opieszałości organu w procedowaniu sprawy o odszkodowanie za przejęcie z mocy prawa na rzecz Gminy [...] prawa własności nieruchomości skarżących. W przekonaniu Sądu przyznana kwota:

– po pierwsze – zadośćuczyni skarżącym za przewlekłe prowadzenie postępowania odszkodowawczego przez organ;

– po drugie – jest potrzebna dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygnięcia skargi na przewlekłość postępowania, tj. zwalczania niewłaściwego procedowania przez organ oraz jego zdyscyplinowania.

Przyznając w pkt III wyroku wskazaną wyżej sumę pieniężną – zdaniem Sądu – należy zwrócić uwagę również na kolejną wartość, jaką jest godność człowieka. Bezczynność organu czy przewlekłość postępowania może bowiem rodzić konsekwencje nie dające się pogodzić z zasadą wyrażoną w art. 30 Konstytucji RP. Sąd, przyznając sumę pieniężną (niższą od wnioskowanej w skardze), stwierdza, że jakkolwiek ustawodawca w rozwiązaniach przyjętych w p.p.s.a. nie zdecydował się na wprowadzenie zasady obligatoryjnego zasądzania sumy pieniężnej w przypadku uwzględnienia skargi (tak jak to uczynił w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki) – to jednak nie może budzić wątpliwości, że negatywne odczucia strony związane z bezczynnością organu albo przewlekłym prowadzeniem postępowania są szczególnie dotkliwe w sytuacji, gdy bezczynność albo przewlekłość przybiera postać kwalifikowaną. Pogląd ten koreluje z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (zob. np. wyroki z: 10 listopada 2004 r., nr 64890/01, Apicella przeciwko Włochom oraz 23 stycznia 2007 r., nr 59738/00, Jagiełło przeciwko Polsce) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok z 11 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 442/18, CBOSA), według których – po pierwsze – istnieje silne domniemanie, iż nadmiernie długie postępowanie powoduje szkodę moralną i domniemanie to może być obalone tylko przy należytym uzasadnieniu takiego stanowiska przez sąd krajowy, a po drugie – konieczne jest zapewnienie stronie z tego tytułu słusznej rekompensaty. Należy ponadto wskazać, że organ potrzebował ponad 10 miesięcy, aby ponownie wydać decyzję w niniejszej sprawie, co sprzeciwia się zasadzie szybkości postępowania (art. 12 K.p.a), podważa zaufanie obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a) i jest nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawa ( art. 2 Konstytucji RP). Sąd wyważył wysokość sumy pieniężnej i na podstawie art. 151 p.p.s.a w punkcie IV sentencji wyroku, oddalił skargę w pozostałej części, mając na uwadze, że wniosek skarżących o przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 20 883,20 zł był bezzasadny.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając poniesione przez skarżących celowe koszty w łącznej kwocie 597 zł, na które składają się: uiszczonego wpisu sądowego od skargi (100 zł), wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi (480 zł) i uiszczona należna opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).