Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...]

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania A.K. (K.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...] odmawiającej przyznania dodatku wychowawczego na dziecko powierzone pod bieżąca pieczę.

Z akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia 19 października 2019 r. strona wystąpiła o przyznanie jej dodatku wychowawczego od dnia 14 września 2019 r. na dziecko M. K.. Organ I instancji ustalił, że dnia 3 września 2019 r. Sąd Rejonowy w C. wydał postanowienie w trybie zarządzenia tymczasowego o powierzeniu bieżącej pieczy nad małoletnią M. K. stronie, do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. W uzasadnieniu podał, iż dotychczasowa rodzina zastępcza, u której przebywało dziecko, złożyła wniosek o jej rozwiązanie. Dalej stwierdził, że z oświadczenia złożonego przez stronę wynika, że opiekę nad małoletnią przejęła dnia 14 września 2019 r. Organ I instancji wyjaśnił, iż strona wystąpiła o dodatek wychowawczy, który zgodnie z art. 80 ust. 1 a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1111 ze zm. – dalej "ustawa"), przysługuje rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka na każde dziecko do ukończenia 18 roku życia. Zdaniem organu I instancji, skoro postanowieniem Sądu została ustanowiona tylko bieżąca piecza do czasu prawomocnego zakończenia sprawy, a Sąd nie wskazał o ustanowieniu rodziny zastępczej w osobie strony, to dodatek wychowawczy jej nie przysługuje. Wobec powyższego Prezydenta Miasta R. decyzją z dnia[...] . odmówił stronie przyznania dodatku wychowawczego.

W odwołaniu od rozstrzygnięcia organu I instancji strona podniosła, że dziecko przebywa u niej i jest całkowicie na jej utrzymaniu. Podkreśliła, że nie jest w stanie otrzymać żadnych innych świadczeń na małoletnią. Natomiast podczas badań szkolnych u dziecka wykryto prawdopodobną chorobę tarczycy , co będzie się wiązać z przeprowadzeniem badań, a te generują koszty. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie jej prośby.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium przytoczyło treść art. 80 ust. 1a i art. 87 ustawy podkreślając, iż warunkiem koniecznym uzyskania dodatku wychowawczego jest posiadanie przez podmiot wnoszący żądanie (tj. wnioskodawcę) statusu bądź rodziny zastępczej małoletniego (spokrewnionej lub niespokrewnionej), bądź statusu osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] sygn. akt [...] małoletnia M. K. została umieszczona w rodzinie zastępczej I. i M. R. Wnioskiem z dnia 28 marca 2019 r. I. i M. R. wystąpili do Sądu o rozwiązanie rodziny zastępczej, jednocześnie strona zwróciła się do tegoż Sądu o ustanowienie jej rodziną zastępczą dla małoletniej. Sąd połączył obie sprawy do wspólnego rozpatrzenia i postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] wydanym w trybie zarządzenia tymczasowego powierzył stronie bieżącą pieczę nad małoletnią. Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest poprawna merytorycznie. Wyjaśniło, wskazując na treść art. 80 ust. 1a ustawy, że strona nie posiada ani przymiotu rodziny zastępczej małoletniej, ani osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, w których to umieszczona zostałaby małoletnia. Stwierdziło, że do czasu prawomocnego zakończenia przez Sąd Rejonowy w C. postępowania wszczętego wnioskiem I. R. i M. R. z dnia [...] to oni są rodziną zastępczą dla dziecka. Zdaniem Kolegium dopiero w sytuacji, gdy Iwona R. i M. R. przestaną stanowić rodzinę zastępcza dla małoletniej i rodziną zastępczą będzie strona, będzie ona mogła skutecznie ubiegać się o przyznanie jej dodatku wychowawczego na dziecka. Do tego czasu, wnioskowana pomoc stronie nie przysługuje.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła naruszenie art. 35 ust. 1, art. 80 ust.1 pkt 1, art. 87 ust. 1 i art. 90 ustawy poprzez błędne ich rozumienie oraz naruszenie art. 32 ust. 1 , art. 72 ust. 2 Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu i instancji z dnia [...] W uzasadnieniu wyraziła opinię, że skoro dla dobra dziecka Sąd Rodzinny powierzył bieżącą pieczę skarżącej nad małoletnią, a zatem opiekę i utrzymanie do czasu zakończenia postepowania w zakresie zakończenia postępowania w zakresie ustanowienia skarżącej rodziną zastępczą dla małoletniej, to tym samym zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zauważyła, że jej pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sadów administracyjnych i wskazała na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 listopada 2019 r. o sygnaturze II SA/Łd 505/19

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz przywołana w niej argumentację prawną. Stwierdziło, że stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przywołane w skardze nie może być wiążące w innych sprawach. Uznało za niezasadne pozostałe zarzuty skargi podkreślając, że organy administracji publicznej obu instancji działały z poszanowaniem art. 32 ust. 1 , art. 72 ust. 2 Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiały skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej dodatku wychowawczego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych rozstrzygnięć stanowiły zapisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1111 z późn. zm.- dalej "ustawa").

W myśl art. 80 pkt 1 ustawy na każde umieszczone dziecko w rodzinie zastępczej przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota 660 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy świadczenia i dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka. Ponadto zgodnie z art. 90 ustawy w przypadku osób lub małżonków, niespełniających warunków dotyczących rodzin zastępczych w zakresie niezbędnych szkoleń, którym sąd powierzył tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089), przepisy art. 80-82, 86 i 87 stosuje się odpowiednio.

Na gruncie powyższej ustawy zasadą jest, iż pieczę zastępczą w formie rodzinnej (rodzina zastępcza: spokrewniona, niezawodowa, zawodowa) i instytucjonalnej stosuje tylko sąd. I tak w myśl art. 35 ust. 1 ustawy o umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 58 ust. 1 i art. 103 ust. 2. Zauważyć przy tym należy, że przywołana regulacja nie odwołuje się jedynie do orzeczeń sądu opiekuńczego (rejonowego), wydanych na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o. Ustawodawca posłużył się tu zwrotem "umieszczenie w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu", co oznacza, iż każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawniać może do uznania, iż rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej w rozumieniu art. 90 ustawy, co stanowiłoby podstawę przyznania świadczeń, o których mowa w art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w C. w ramach ustanowionego zabezpieczenia zdecydował o powierzeniu skarżącej sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnią, do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z wniosku I. R. , M. R. o rozwiązanie rodziny zastępczej oraz z wniosku A. K. o umieszczenie małoletniej M. K. w rodzinie zastępczej. Uczyniono to, co wynika z uzasadnienia powyższego postanowienia, wobec złożenia przez dotychczasową rodzinę zastępczą, u której przebywała małoletnia, wniosku o jej rozwiązanie. Sąd kierując się dobrem małoletniej powierzył skarżącej bieżącą pieczę nad małoletnią i ustalił miejsce pobytu małoletniej u niej do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Nie jest kwestionowane, że od dnia 14 września 2019 r. małoletnia jest pod opieką skarżącej, jest na jej utrzymaniu i u niej przebywa.

Wyjaśnić należy, że jakkolwiek w postanowieniu z dnia [...] Sąd nie posłużył się określeniem "powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej", a sformułowaniem "powierzyć bieżącą pieczę", to jednakże orzeczenie w tym zakresie czyni zadość dyspozycji art. 109 § 2 pkt 5 w zw. z § 1 k.r.o., zgodnie z którym w sytuacji, gdy dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia, zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej. W postanowieniu z dnia [...] Sąd powierzył skarżącej sprawowanie bieżącej pieczy nad małoletnią przez czas trwania postępowania w sprawie. Przychylił się do wniosku skarżącej, która podnosiła, że jest z małoletnią związana emocjonalnie i nie wyobraża sobie aby dziecko zostało umieszczone w placówce opiekuńczo- wychowawczej. Zakres sprawowania bieżącej pieczy, z jaką mamy do czynienia w związku z wydaniem postanowienia w trybie postępowania zabezpieczającego w niniejszej sprawie, pokrywa się z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą (por. wyroki: WSA we Wrocławiu z dnia 25 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 288/13, WSA w Rzeszowie z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 468/13, dostępne w CBOiS)). Także sytuacja faktyczna stanowiąca podstawę wydania wskazanego postanowienia zabezpieczającego, opisana w uzasadnieniu tego postanowienia, wskazuje na wypełnienie przesłanek określonych w art. 109 § 2 pkt 5 w związku z § 1 k.r.o.

Z akt sprawy wynika ponadto, że małoletnia już od 14 września 2019 r. faktycznie przebywa u skarżącej, co nie było kwestionowane, ale też organy nie odniosły się do tej sytuacji. Zważyć należy, że w myśl art. 90 ustawy w przypadku osób i małżonków, niespełniających warunków dotyczących rodzin zastępczych w zakresie niezbędnych szkoleń, którym sąd powierzył tymczasowo funkcję rodziny zastępczej na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o., stosuje się odpowiednio przepisy art. 80-82, art. 86-87 ustawy, a więc przepisy dotyczące prawa do świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 ustawy, świadczenia i dodatki przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Powyższa ocena znajduje uzasadnienie również w sytuacji faktycznej stanowiącej podstawę wydania omawianego postanowienia sądu opiekuńczego. W myśl art. 360 k.p.c., postanowienia stają się skuteczne w takim zakresie i w taki sposób, jaki wynika z ich treści, z chwilą ogłoszenia, a jeżeli ogłoszenia nie było - z chwilą podpisania sentencji. Postanowienie Sądu Rejonowego o udzieleniu z urzędu zabezpieczenia zostało wydane na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] zatem z tą datą stało się ono skuteczne.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organy przedwcześnie uznały, że skarżącej nie przysługuje dodatek wychowawczy bowiem nie oceniły, czy skarżąca spełnia warunki określone w art. 90 ust.1 ustawy. Nadto w sytuacji, gdy organy dojdą do przekonania, że skarżąca spełnia warunki określone wskazanym przepisem winny określić datę, od której należy się skarżącej świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.

Wobec powyższego Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 87 ust. 1 i art. 90 ustawy, które niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy i w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu, które organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę uwzględni.